жити, і інш.[1] Ужо ў гэтых афіцыяльных уводзінах выяўляюцца пэўныя спосабы выкладу фактаў і думак паводлуг поглядаў і індывідуальных асаблівасьцяў аўтара. Але сустракаюцца такія «зачала», якіх яўна прабіваецца жаданьне памагчымасьці асьвежыць гэтую сухую афіцыяльную формулу, ажыцьцёвіць яе высокаю думкаю. У гэтакім выпадку мы бачым даволі завілы прыступ, як напрыклад:
«Во имя святыя, живоначальныя, нероздѣлимыя Тройцы, аминь. Каждая речь свѣта того подлугъ бѣгу чловѣченства ведома есть сталости, которая жъ николи есть впевнена и въ памети трвала, зъ часомъ забытю оддаетъ ся и съ памети выходитъ, нижи естъ вчоными слушною а справедливои речи выписаною оддати ку увѣреню и досвѣдченю на пришлый час и напотомъ сталыхъ рѣчей: прото мы, Б. М. король… чинимъ знаменито» і інш.[2] І ўся гэтая філёзофія разьвіваецца ў дакуманьце, якім пацьвярджаюцца правы прыватнае асобы на маёнтак. Другі выпадак — гэта прывілей вядомаму ўжо нам вяльможнаму пану Аляксандру Ів. Хадкевічу на сёлы й людзей у Жмудзкім павеце пачынаецца гэткай глыбокай развагаю: «Bo имя Святые и Нероздѣлимые Тройцы, аминь. Гдыбы вчинки людскіе, которые жъ съ прироженія своего кончаются, не съ твердости листовъ ку вѣчности не приведены слушнымъ свѣдецтвомъ, ку пришлого часу вѣдомости не были бы докончаны, сказила бы всякую речь съ часомъ старость. А для того смысленостю Рады и ставено есть, абы безрадствомъ а невставичностю[3] речей, которые жъ ся имутъ потомъ дѣяти, шкоды не было. Прото ку вѣкуистой речи памяти. Мы Аляксандр, зъ ласки Божее король Польскій… чиним знаменито» і інш.[4]
Часамі аўтар акту ня толькі падкрэсьлівае няпоўнасьць чалавечай памяці й зьменнасьць рэчаў на гэтым сьвеце, але праводзіць і іншыя думкі. Напр.: „Во имя Божее, Аминь. Гдыжъ цнотами и годностю всякій съ середняго ряду вступаетъ на вышній ступень, на котором же ставши потвержается вѣрностю ку своему пану и сталостю розуму во всякихъ речахъ, порученыхъ ему. А прото ку вѣкуистои тое-то речи памети. Мы… король» і інш. Закранутая тут, як бы мімаходам, панская ласка, якою лёс абдарыў шчасьліўца, у іншых выпадках яшчэ больш выстаўляецца на паказ аўтарам акту. Напрыклад:
«Во имя Всесильного Бога, аминь. Ку вѣкунстои тои речи наме-
