X.
Пры далейшых аглядзінах пісоўных помнікаў, якія адносяцца да старадаўнага пэрыаду беларускага пісьменства, мы павінны затрымацца на помніках гістарычных, вядомых пад назовамі летапісаў, кронікаў і сказаньня. Помнікі гэтага гатунку вельмі часта зьяўляюцца ўжо як-бы пераходным момантам да чыста літаратурных твораў. Тлумачыцца гэта тым, што яны найчасьцей ня мелі афіцыяльнага характару, а былі скуткам творчасьці тых ці іншых асоб, якія мелі ўраджоны нахіл да пісьменства й закаханьне да апавядальна-гістарычных літаратурных формаў.
Пад уплывам нацыянальнага патрыатызму гэтыя асобы асабліва цікавіліся мінуўшчынаю сваёй бацькаўшчыны й суседніх краін, а дзеля гэтага й сваю літаратурную творчасьць яны замыкалі ў гістарычныя рамкі.
Беларускія або, гэтак званыя, літоўскія летапісы па сваёй форме ня вельмі багатыя. Выклад у гэтых летапісах ня мае асаблівае літаратурнае вартасьці, сухі, пазбаўлены маляўнічасьці, а па зьместу яны кароткія й адрывістыя. Выразьнейшымі фарбамі адмалёвана ў іх пачатковая пара старажытнае гісторыі, але й тут на кожным кроку мы спатыкаем розныя вымыслы, якія ўжо дакладна высьветлены навуковай крытыкай[1]. У гэтым выпадку старажытные беларускія й польскія летапісцы, як гэта было звычаем і ў іншых народаў, у тым ліку і расейскіх летапісцаў, якія выводзілі род Рурыка ад Аўгуста, карысталіся летапісамі, як адной з літаратурных формаў дзеля фальшаваньня гісторыі. Жадаючы адтварыць старажытную эпоху гістарычнага дагістарычнага жыцьця свайго народу й ня маючы дзеля гэтага гістарычных верагодных даных, аўтары старадаўных гістарычных кронік,
- ↑ Гл. артыкул праф. Ігн. Даніловіча: „О литовскихъ лѣтописяхъ, въ Журн Мин Нар. Просв.“ 1840 г. Ен-жа першы выдаў тэкст летапісаў (лацінікай) „Latopisiec Litwy, Wilno, 1827“, якія пасля ня раз выдаваліся парасейску; гл. „Полн. Собр. Русск. Лѣтописей“.
