Безназоўнае (1925)/Хаўтурны марш

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Jump to navigation Jump to search
Голад Хаўтурны марш
Верш
Аўтар: Корнэль Уейскі
1925 год
Пераклад: Янка Купала
Песьня і казка


ХАЎТУРНЫ МАРШ

З польскага—Корнэль Уейскі.

Гэтак звоняць! А так звоны
Рвуць мазгі балесьне!
А ксяндзы—куды пруць роем
З гругановай песьняй?
Тут-жа блізка, прада мною
Чорны воз туркоча…
Як мне цёмна! Воз той чорны
Зацямніў мне вочы.

Недзе ў высі крыж ясьнее,
Мігаюць паходні…
А мяне вядуць пад рукі,
Так іду выгодне:
Самі ногі йдуць, здаецца,
Скачанеўшы ногі,
Добра, што вядуць мяне так,—
Ня зблуджу з дарогі.

Так іду, плыву, як сьпячы,
Бяз чуцьця, бяз волі;
Галаву ды сэрца толькі
Страшна мучаць болі.
Капцюры іх рвуць якіясь
Вострыя, крывыя;
А званы тут цягам звоняць,
Вараньнё ўсьцяж вые.
Чую музыку якуюсь,
Водгульле нясецца;
Б‘е з вачэй жар, а па твары
Штось зімное льлецца.
На мяне глядзяць, а блізка
Падыйсьці ня сьмеюць;
Мабыць ё ў маім штось твары,
Што так страхам веець.

А воз цягне дзьве пар коні
У жалобным строю,
А мяне якаясь сіла
Цягне за сабою.
Ах, мой божа! Ка мне пхнецца
Дамавіна-скрыня!
Там майго загадка быту,
Там—у дамавіне.

Зашто так мяне скараў ты,
Богам называны?
Ах, за што, за што?
Уладар зямлі і неба,
Сонцаў і курганаў,
Згнёў мяне ў нішто?!
Дзе той бог,
Што так змог?

Ці яго звон гэты весьціць
І той крык варон?
Хай тут стане прада мною
Ў постаці сьмяячай,
Ён страшней за ўсё!..
Бо вялікшы я цярпеньнем—
Хоць нішто ня значу—
Чымся моц яго!
Ой, злы ён!
Ой, злы ён!

Гэтым словам б‘е звон, вые…
Як вароны тыя!
Як-жа мучыць гэты звон,
Гэты звон! звон!

______

На атласе заламала
Ручанькі на крыж,
Усьміхаецца спрасоньня…
Ах, ты ўжо ня сьніш!

Ня ўздыхнеш па белых рожах
На вянку ў жальбе,
Пацалункамі ў галоўку
Ня збуджу цябе.

Не глядзіш, што за табою
Йду я—труп бляды,
Што вяду туды з жалобай,
Скуль ня прыдзеш ты.

Ці-ж на то хавала маці
Не адну вясну
І кахаў я да астатку,
Каб клаў у труну?

Вось якое мне вясельле?!
І я ў гэткі дзень
Жыці мушу?—Божа! божа!
Што пачну я, цень?

* * *

Дабраты была анельскай,
А любіла як!..
Быццам песьняй, быццам казкай,
Дні плылі нам так.

І пры ёй ня знаў я грэху,—
Дабрату я знаў,
Бо з яе вачэй і ўсьмешкі
Бласлаўленьне браў.

Для мяне была скарбніцай
Творчых дум і цнот,
Вёў мяне яе стан гібкі
Да сьвятых яснот.

Дзе-ж мяне завёў урэшце,
Посьле цяжкіх спроб?
К апраметнай шоў я ў сонцы,
Праз надзею—ў гроб!

Вось якое мне вясельле?!
І я ў гэткі дзень
Жыці мушу?—Божа! божа!
Што пачну я, цень?

____

Паднялі труну на плечы,
Панясьлі пасьпешна;
Мяне ўдзержыць хочуць сілай—
Ха, ха! вот пацешна!
Проч з дарогі разявякі,
З хлысьцьбаю дасужай!
Бо я молад і сярдзіты,
А кулак мой дужы…

Я адзін к ёй маю права,
А вы проч, насланьне!
Чорны збродзе! толькі роўны
Хай да бойкі стане.
З вас ніхто майго цярпеньня
У грудзёх ня зьмесьце!..
І ўцяклі ўсе,—сам іду я,
Грозны цар балесьці!

Сярод гоману і звону
Ўсіх званоў бяз ладу,
Сам іду я к дамавіне—
Да свайго пасаду.
Ты, грабар, на гэтым насьпе
Ўсьпёрты на лапаце,
За дол для цара такога,
Колькі хочаш, браце?

А капай мне дол глыбока,
Бо сьвет мне—горш нетраў;
Ад тваёй цяжэй зямлі тут
Гнець мяне паветра.
Проч з крапілам! і сьвятая
Яе капля спляме:
Я адзін тут маю права—
Пакраплю сьлязамі.

Здань-рука ка мне вылазе
З-пад манашых полаў,
Ясна-моцная такая!
Дух гняце мой кволы.
І мяне яна кранула!
Пахіліўся, ўпаў я…
І ўзялі мяне й панесьлі,
А куды—ня знаю.

Ах, за колькі капляў шчасьця
Плацяць людзі сьвету
Цэлым морам сьлёз!
Ой, дурны сьвет, і на што ты
Створаны ў цьму гэту?
Дзе твой скон? дзе ўзрос?
Яго рух,—
То-ж мой дух!

Я-ж—як сэрца, што ў ім б‘ецца,
Ён — пусты, як звон!
Ці каго аб тым прасіў я?
Без маёй хто волі
Мне сказаў прыйсьці?
Хоць-бы там мяне схавалі—
Не сяджу ў няволі:
Маю моц пайсьці
Ой, злы ён!
Ой, злы ён!

Гэтым словам б‘е звон, вые…
Як вароны тыя!
Як-жа мучыць гэты звон,
Гэты звон! звон!