прад яго вачыма на міг вывесілі нейкі многавобразны, але пераблутаны малюнак. І яшчэ адна зьява, што так глыбока запала ў душу Сяргея і так моцна ўскалыхнула яе, — гэта сьмерць камандзіра іх батарэі. Яна, дапраўды, варта таго, каб яе адзначыць.
Бой, што называецца, кіпеў. Адны рады байцоў скошваліся, іх месца заступалі новыя і новыя рады-ланцугі.
Дзянікінцы лезьлі назойліва, лезьлі ўпарта, як раненыя драпежныя зьвяры, і нічога не магло іх стрымаць, бо тая позыцыя, якую займалі чырвоныя, была нязвычайна важна.
Батарэя, якою камандваў быўшы афіцэр, штабс-капітан Ваганаў, — чалавек нязвычайнае моцы душы, пустошыла рады насядаўшых дзянікінцаў. Сюды, на гэту батарэю, быў наведзен агонь трох бранявікоў і палявое батарэі. Але Ваганаў так умеў паставіць свае гарматы і так спрытна мяняў іх месцы, што агонь праціўнікаў не рабіў ніякае шкоды. К рашучаму моманту бою былі растрэлены ўсе снарады, і гэта батарэя была прымушана змоўкнуць.
— Братцы! — сказаў тады Ваганаў салдатам: — цяпер тут няма чаго рабіць. Трэба выратаваць гарматы!
Але дзянікінцы былі ўжо блізка і некалі было вывозіць гарматы. Перапалоханыя чырвонаармейцы кінуліся наўцекі.
— Прашчайце, таварышы! — гукнуў ім Ваганаў, а сам сеў на гарачае яшчэ цела гарматы.
Сеў, выняў партабак і закурыў. Сядзіць спакойна, аб чымсі думае і пускае тонкія клубочкі сіняватага дыму. Разьяраныя афіцэры-карнілаўцы ўварваліся на батарэю. Бачаць — на гармаце камандзір сядзіць, курыць, кудысь у прасторы глядзіць і іх не прымячае.
— Вы — камандзір батарэі?
— Я, — спакойна адказвае той.
— Вы прымушаны былі так метка страляць, ці вы гэта рабілі ад чыстага сэрца? — злосьмешна запытаў карнілавец.
— Мяне ніхто ня можа прымусіць, калі я гэтага не захачу сам, — чаканячы кожнае слова, прамовіў Ваганаў.
