На гербы Льва Сапеги 1588

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Jump to navigation Jump to search
На гербы Льва Сапеги 1588
верш
Аўтар: Андрэй Рымша
Крыніца: http://www.stihi.ru/2002/08/01-609
Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588. Тэксты. Даведнік. Каментарыі. Мн., 1989 (Факсіміле, с. 46); Статут ВКЛ, Вільня, 1588 (Арыгінал — мікрафільм МФ09/542, захоўваецца ў Нац. бібл. Рэспублікі Беларусь).


На преславные а старовечные клейноты, или гербы, ясневелможного пана, пана лва сапеги, подканцлерего великого князства литовского, слонимского, мяделского, марковског[о] и прочих старосты, епикграмма

Въсе можемъ своимъ окомъ[1] лацно обачити,
Долъжыни[2] и шырокость шнуромъ позначити[3]
И чоловека можемъ познати по твары,
Если въ собе не маеть лишнее привары.
Але где цнота собе обрала оселость,
Тамъ ростропъ естъ до всего и мужьская смелост[ь],
Которая зацные завжды домы буди
І клейноты розъдаеть, тыми слынуть люди,
Бо такие николи зъ света не изъходеть,
Але один по другомъ вовеки славу плодеть.
Хочешъ же ся присмотрет[ь] гербомъ[4] праве значнымъ,
Заразъ можешъ познати, иж суть в дому зацнымъ
Зъдавна славных сапегов. Тые з предковъ своихъ
Заквитывали въ цнотахъ — знат[ь], во лилияхъ троихъ,
При которих зъ оружъемъ конъный воинъ стоить
Знакомъ того, иж ся з нихъ ни одинъ не боить,
Служить[5] своимъ сподаремъ ку кождой потребе,
Не литуючи скарбов, ни самого себе.
Къ тому видишъ, якъ въ локоть пострелена рука —
Видишъ, ижъ въскрозь из туга, з пострелного лука.
Такий пострелъ никого дома не потъкаеть,
Одно хто поганьские полъки розрываеть.
Въ тыхъ же геръбехъ посредку есть стрела зъ крестами
Двема, а третий блиско осажономъ[6] лунами.
Тые знакомъ, ижъ они болшъ для хрестиянства
Клали здоров[ь]е свое, несмотречы паньства.
Смотри жъ вышей — узришъ тамъ над гельмомъ коруну,
Которая даеть знать, иж тамъ богъ фортуну
И цноту зъ силънымъ мужъствомъ сполне коронует[ь?][7],
Чого у нихъ ани моль, ни ржа не попсует[ь?].
Живете жъ, сапегове вси, въ многие лета,
Ваша слава слыт[ь] будеть, покуль станеть света.
Подавайте жъ потомъкомъ, што маете зъ предъковъ,
Вед же[8] и ваших цных справ въвесь светъ полонъ светъковъ.


  1. Знакі прыпынку ў Рымшы ў арыгінале адсутнічаюць, за выключэньнем кропак, якія абазначаюць сканчэньне сказаў (усе супадаюць з разьбіцьцём на радкі). Адмысловым значыкам, які ў маскоўскім выданьні Статуту (1854 г.) памылкова палічаны коскай, Рымша пазначаў цэзуры пасьля сёмага і трынаццатага складоў у сылябічным 13-складніку.
  2. У анталёгіях публікуюць варыянт «долъжыню». У арыгінале апошняя літара супадае па напісаньні зь «и» ў тым жа тэксьце і адрозьніваецца ад «ю» ў тым жа тэксьце («люди»). У тэкстах уласна Статуту «ю» яшчэ больш выразнае.
  3. У арыгінале ўсе цотныя радкі, акрамя шостага, графічна вылучаныя водступам зьлева.
  4. Гербомъ — у дадзеным выпадку гэта мн. лік дав. склон, то бок пераклад фразы: «Ці хочаш убачыць гербы сапраўды значныя, зараз можаш пазнаць іх у тых, якія ёсьць у дастойным доме здаўна славутых Сапегаў».
  5. У некаторых публікацыях пасьля «боить» коска прапушчаная, і такім чынам фраза гучыць: «ся не боить служить» (то бок «служить» нібыта інфінітыў). Аднак у Рымшы пасьля «боить» кропка. Варта чытаць як 3 ас. цяп. часу з націскам на першы склад: «слу{{subst:націск}}жить».
  6. «Осажономъ» — імаверна, абдрукоўка. Неабходна: «осажонъ». Гэта пацьверджанае і тым, што ў гэтым радку лішні склад, то бок парушаны 13-складнік.
  7. Мяккі знак у словах «коронуеть» і «попсуеть» магчымы, бо надрадковая «т» у гэтых словах ідэнтычна надрадковаму «т» у словах «смелость» і «слыть».
  8. Вед же — тыповы для ўсяго тэксту Статуту ВКЛ 1588 г. канцылярскі абарот.