З угодкавых настрояў

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Jump to navigation Jump to search
З угодкавых настрояў
Аўтар: Янка Купала
Крыніца: Родныя вобразы


Да дзесяцігодзьдзя
Кастрычніцкай рэвалюцыі

1


Як пабег тады той

Вокліч ды па хатах:

«Гэй, на сход сыходзься!

Дзень ідзе расплаты.


Выпала часіна

Падвясьці зьлічэньне

Крыўды векавечнай,

Вечнага цярпеньня.


Помстай за зьнявагу

Ды за катаваньне

Дзякаваць удзячна

Зь вечара да раньня.


Кузьні і палеткі

Чысьціць днём і ночай

Ад крыві мужыцкай,

Ад крыві рабочай.


Хай дымяць пажары

Тут і там крывава,

Каб было скрозь відна,

Як ідзе расправа».

* * *

І ўздрыгнуў сатрапа,

Задрыжэў багаты,

Як пабег тады той

Вокліч ды па хатах.




2


«Ад тайгі да брытанскіх марэй»

Ходзяць ходам бунты;

Ад магнацкіх, ад панскіх дзьвярэй

Затрашчэлі шпунты.


Уцякай, хто пад пухам апух,

Падкасаўшы полы!

Бо ўзбудзіўся збунтараны дух,

Бо йдзе босы, голы.


Як увысі ў вырай плылі,

Гагаталі гусі,

А ўнізе гнуўся лес да зямлі,

Нібы старац, гнуўся.


Дзе сякуць, там лятуць шчэпкі проч,

Соладка ці горка;

Дзе прапала кароўка за ноч, —

Прападай вяроўка.


Ірзуць коні, калёсы скрыпяць

Ад Дону да Бугу.

Калі гнаць, то гнаць аж у гаць,

Расьпінай папругу.


Не прыставіш да сьценкі, цябе

Аж да двух прыставяць,

І ніхто ні ў мальбе, ні ў кляцьбе

Ад пятлі ня збавіць.


Гэй, каваль, дзьмі ў мяхі, а сталь грэй

Да самага грунту!

«Ад тайгі да брытанскіх марэй»

Ходзяць ходам бунты.



3


Ня елася, ня спалася,

Куды там падвяселіцца,

Як гэта раскілзалася

Чырвоная мяцеліца.


Ідзе моц непакорная,

А сьледам — кпіны, гоманы,

Як тыя дымы чорныя

Над пушчаю паломанай.


Шушукалі, хіхікалі

Падсуседзі дасужыя.

Назад вярнуцца клікалі —

З натугі, бач, нядужае.


«Куды вам лезьці зь віламі? —

Так пальцам з боку тыцкалі, —

Як выйдуць проць з крапіламі

Ды з кулямі англіцкімі.


Ня справіць вам уходзінаў

На новае паселішча,

А сьцежка, вамі пройдзена,

Абернецца ў папелішча.


Супроць сусьветных правілаў

Ня вам ісьці з паходняю…» —

Так сыкала, так правіла

Падсуседзтва прыгоднае.




4


Уцякала за ночкаю ночка

За горы,

Паласкаліся ў росах чырвоных

Разоры.


Запялялася сонца аб сонца

Агніста,

Пасыпаліся косьці пасыпкай

Вячыстай.


Рассыпаліся прыскам палацы

І вежы,

Гудам водгульле-рэха ляцела

За межы.


А з-за межаў — чужынцы, як злыдні,

На пашу,

Каб суняць вызваленьне і помсту

Паўстаўшых.


Тры-чатыры так восені шчэзьлі

Руінай,

Як змаганьне ішло пераможна,

Няспынна.


Уцякала за ночкаю ночка

За горы,

Паласкаліся ў росах чырвоных

Разоры.



5


Зацымбалілі цымбалы,

Забубнелі бубны,

Як вярталіся з паходу,

З бойкі вельмі труднай.


Сустрачалі маткі, сёстры

І зьблізку, і здаля,

Адны плакалі ад шчасьця,

Другія ад жалю.


Падлічалі, вылічалі,

Шмат не далічылі…

Ой, вяліку дань аддалі

Варожае сіле!


Ля гасьцінца, ля дарогі

Курганок віднее,

А на ім — штогод вяночак

Зь беленькіх лілеяў.


Не забылі добры людзі

Ваяка за долю,

Што злажыў сваю галоўку,

Як травінку ў полі.


Не забылася дзяўчына

Курганка ля шляху:

Кожны год вянок прыносіць

І кладзе бяз жаху.


Зацымбалілі цымбалы,

Забубнелі бубны,

Як вярталіся з паходу,

З бойкі вельмі труднай.



6


На дзясятыя ўгодкі,

Хоць ноч доўга, дзень кароткі,

Разважае ўвесь народ,
Які выйшаў умалот.


Дзе якое было жніва,

Ці ўрадліва, ці шчасьліва:

Суды судзяць так і сяк,
Хто прасьцей, хто накасяк.

* * *

На дзясятыя ўгодкі,

Паламаўшы загародкі,

Меншы, большы гаспадар
Зь перамогі цягне дар.


Той — сноп жыта, той — аўчыну,

Той — шасьцерню на машыну,

А кум — куму, свату — сват:
Хай жыве ўжо новы лад!

* * *

На дзясятыя ўгодкі

Варма вараць мёд салодкі,

А па мёдзе — рукі ў бок
Ды ў скокі крок у крок!


Скача горад, скача вёска,

Адно іскры з-пад падноскаў…

Скачы, ўнуча, скачы, дзед,
Ад пабедаў да пабед!