Słownik wyrazów Krewickich

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Słownik wyrazów Krewickich, mniej zrozumiałych, w tych się piosnkach znajdujących, s tłómaczeniem.
Слоўнік
Аўтар: Ян Чачот
1846 год

Спампаваць тэкст у фармаце EPUB Спампаваць тэкст у фармаце RTF Спампаваць тэкст у фармаце PDF Прапануем да спампаваньня!




SŁOWNIK WYRAZÓW KREWICKICH,

mniej zrozumiałych, w tych się piosnkach
znajdujących, s tłómaczeniem.

A.

Abahnāć, opędzać, abżenī, opędź.

Abutrāć, rozwidnieć.

Adczynīć, odemknąć.

Adducha i. ż. odpoczynek.

Adhanūć, odgadnąć.

Adhawiēc ce, po poście zacząć jeść z mięsem.

Adtūl, stamtąd.

Ahlanūc ca, obejrzeć się.

Ahōń a. m. ogień.

Akalāć (akolajuć) otaczać.

Aprunūc ca,okryć się, odziać się.

Arabīneczka i. ż. jarzębinka.

Asietka i. ż. osieć, suszarnia na zboże w snopie.

Atniāć, adniāć, odebrać, adjąć.

Atruta, y. ż. trucizna.

Atrusić, otrząsnąć.

Ażnō, aż, alić, ano.

B.

Baczyć, widzieć.

Bałoto a. n. łąka błotna, błoto.

Biazdolla',(e) a. n. biéda, nędza, bezdolie.

Bliniēc, a. m. gatunek naleśników na patelni podpiekanych, mających więcej od nich miąższości (Niemieckie: cine Plinse.)

Błudzīć, błądzić.

Błukāc ce, błąkać się.

Bondaroúna, y. ż. będnarzówna.

C.

Chachōł, a. m. czub.

Cieramoczek, cieterem, a.m. terem, lamus, salka.

Ćwieścī', ćwiścī, kwitnąć.

Ćwiet, ćwietōk, a. m. kwiat.

Cyć, cyt! cicho! Czarapiēń, nia, n. czerep ze zbitego garnka.

Czubajka, i. ż. czub.

Czutnō, przysł. daje się słyszeć; nie czutnō, nie słychać.

D.

Damawierka, i. ż. z niemiecka: ochmistrzyni; a lepszy wyraz: domowierka.

Damōú (w Lcpelskiem) do domu!

Daniło, y. m. Daniel.

Dałōú, (w Lepel) na dół: s kaniā dałōú, ssiadł s konia.

Dōczka, daczkā, i. ż. córka.

Dziādzieczko, a. m. stryjaszek, dziaćko, stryj.

Dziādzina, y. ż. stryjenka.

Dzierżāć, trzymać.

Dziewier, a. m. dziewierz, brat męża,z niemiecka szwagier, der Schwager.

H.

Hadzīna, y. ż. godzina.(Hādzina, y. ż. gadzina.)

Haj, u. m. gaj.

Halinka, i. ż. galąska.

Hałasīć, hałasici, głosić.

Hareci, harēć, palić się, goreć.

Harełka, i. ż. wódka, gorzałka.

Harōd, aharōd, u. m. ogród.

Hnać, gonić, gnać.

Hod, u. m. rok. hadōk roczek(hādok, brzydki).

Hōłaczka, i. ż. igiełeczka.

Hōłas, u. m. głos, hōłosno, głośno.

Hudzīć, ogadywać, ganić.

Hukāć, (w Lepel.) rozmawiać;(w Nowogródzkiem) hukać, wołać kogo głośno.

Husāk, a. m. gęsior, hūseńka, i. ż. gąska.

Huścī, huczeć; hudziēć 3 osoba licz. pojed. huczy.

I.

Icī, to samo, co i iścī,iść.

Iskrypaczka, skrypeczka, i. ż. skrzypeczka.

K.

Kab, żeby, aby.

Kaczałka, i, ż. wałek do bielizny.

Kajac ca, żałować czego uczynionego.

Kalī, kiedy.

Kałamāżyczka, i. ż. wozek zwany w Litwie kałamaszka.

Kałapiēń, pnia, m. podobno proso? a może konopie?

Kopiējeczka, i. ż. kopiejka, pieniądz miedziany rossyjsk:, 2 grosze.

Karawatka, i. ż. łóżeczko.

Kobiałcy, liczb: mnog: kobierce(?). Mogła tu być omyłka w wymawianiu.

Kolki, kolko.(przysł:) ile.

Komel, a. m. koniec grubszy drzewa od spodu.

Krāsyczka, krāseczka, i. ż. kwiatki, zapewne kraśne.W ogólności kwiatki zowią kraski.

Kruh, a. u. krąg, ú kruzie, kręgiem, w kręgu.

Kruty, a. e. kręty.

Kudā, dokąd?

Kustoczek, czka. m. krzaczek.

Kysz, a kysz! wykrzyk do wypędzenia kur.

L. Ł.

Labiōdeczki, lebiodki, ż. liczb: mnog: ziele w ogrodach lebioda, mączyniec chenopodium,(Jundził.) Łachczyneczka i. ż. dolinka.

Lākac ce, lękać się.

Lebiedźka, a. m. łabędziek, łabędź; labiēdzieczka labiodka, i. ż. łabędzica.

Ledy, m. liczb: mnog. lody; lodu. m. lód.

Lehczy, położyć się.

Łoh, u. m. dół, dolina.

Łuh, u. m. ług, łęg, łąka błotnista, szczególnie po lasach.

M.

Māci, mācia, i. ż. matka.

Māmeczka, māmka, i. ż. w Lepels: matka; Nowogródz: i Lidzkiem: mamka dla dziecka najęta.

Mandrawāć, wędrować.

Mieciānnnja, mieciona, (przymiotnik.)

Mieżā, y. ż. miedza.

Mieży, miży, między.

Mināć, mijać, mināje, mija.

Mołodziē, 3 przypadek liczb: pojed: młodzicy, pannie młodej. Zdaje się, używa się tylko w 3 i 6 przypadku.

Muzyka, i. m. muzyk, skrzypak.

N.

Nada, w Lepels: trzeba.

Nia boś, nie boj się, od nia bojsia.

Niet, nietu, nié ma.

Niewiestka, niawiestka, i. ż. synowa.

P.

Pacierāć, stracić.

Paczopka, i. ż. to,na-czem się czepiają wiadra wody niesionej na karōmisle: poczepka.

Pachinuc ca, posłonić się, udać się dokąd.

Pachody, m. liczb: mnog: sposób miłego iścia, bardzo ceniony u Krewiczan: cīchije pachody, nīskije pakłony, są wielką zaletą dziewicy; słowem:skromność i pokora.

Pahukānika,(o) a. n.(w Lepels:) rozmowa.

Pakrasa, y. ż. u pakrasie: ślicznie ubrana.

Pakacīc ca, potoczyć się, wykacīć, wytoczyć.

Pałatki, tek, ż. już tylko w pieśni pozostałe, znacząto,co teraz nazywa się poł, t. j. drugi mały pułap między piecem, a ścianą, dla kładzenia rzeczy, a czasem i spania.

Pałōh, u. m. połóg.

Paniłā wolu, (od paniać wolu)stała się niepodległą, odebrała niby swoję wolą spodwoli cudzej.

Papraszczāc ca, pożegnać się.

Papukac ca, popękać się.

Parassōrawać hroszy, rostracić pieniądze.

Pasād, u. m. miejsce, na ktorem sadzają pannę młodą podczas wesela.

Pcica, y. ż. ptak.

Piatūch, a. m. kur, kogut.

Picrakścīć, pierachryścīć, przeżegnać.

Piereniāć, spotkać, wyjść na spotkanie; dawać pierejmō, t. j. nagrodę za znalezienie czego zgubionego.

Płaskunny, a. c. konopiany, s tak zwanych płōskuni robiony.

Pojes, a. m. pas; pajasōk, pasek.

Pōkałka i. ż. Teklania.

Pokul, póki, pokąd. Połudziēń, a. m. jedzenie o południu i odpoczynek. Podwieczorek; także czas południowy.

Pōstać, ci, ż. kilka,lub kilkanaście żniei, jedna za drugą zagonami żnących, nazywa się postać, żać postaćju.Postacianka, piérwsza na czele ich żnieja,żniwiarka.

Praczystaja, przeczysta N. P.

Precīú, przed, przeciwko.

Pryhaniāć, przypędzać (od tego w Lepels: pryhōn panszczyzna.) Pryhaniaty ten, który dopatruje robotników, przypędzacz.

Prydanka, i. ż. ta niewiasta, która odwozi posagowe rzeczy pannie młodej do domu pana młodego.

Pryhroza, y. ż. pogróżka.

Prykipiēć, przywrzać, przywarzyć się do czego.

Prypleścī sie: horo pryplelō sie, bieda się przywiązała, przyczepiła, przywędrowała.

Prystāć, przystać,leść w oczy, uprzykrzać się komu.

Puszōn, puchowy, chleb s plewami, z ościami, jaki włościanie najpospoliciej jeść muszą.

R.

Rabuszka, i. ż. pstra, srokata.

Rahoża, y. ż. rogoża, matta s kory lipowej,z łyk pleciona.

Raskacīc ce, rostoczyć się.(Źle mówimys s krewicka: kocą się koła,kociłem się z góry, zamiast: toczą się koła,toczyłem się z góry; kocą się tylko owce, koty, zające i inne jeszcze zwierzęta, kiedy płód swój wydają.

Raskidan, a. noje. rozrzucony.

Razłūcznica, y. ż. rozbratnica, ta co kochanków, lub przyjaciół rozłącza, porózni.

Rukadziella (e) a. n. musi znaczyć rękodzieło; użyte jest w znaczeniu: potrzeba, należy mu, słuszna to zrobić.

Roúniā, i. ż. równy, równakomu; nie raúniā, nierówny.

S.

Saławiéj, úja, m. słowik.

Ściudziony, ścidziony a. e. chłodny, zimny.

Siadziōłeczko, a. n. siodełko.

Sinica, y. ż. sikorka.

Skamlica y. ż. skamlā i. ż. zédel, (łacinsk: sedile.)

Sliska, ślisko, gładko.

Snihīr, a. m. gil.

Sowiēt, rada(z rossyjsk:)

Spāłyczki kładziēc ca, spać się kładzie.

Stać kukawaci, zacząć kukać, stali kukawaci, zaczęli kukować.

Stoúp, pa. m. słup.

Sudzīć, sądzić: sudziú pażāć, zdarzył poząć.

Sudzīnoczka, i. ż. naczyńko jakie drewniane.

Sustreczāć, spotykać.

Sustreczka, ústreczka, i. ż. spotkanie nie kogo.

Sużony, sądzony, to jest narzeczony młodzian. Súżeńka.

Swańka, i. ż. swacha, i. i.swachna.

Świetlīczeńka, i. ż. izdebka, świetlica, izba.

Syćciu, syćcjú, sytością. Musi pochodzić od syć i. ż. sytosć.

Syry, aja, oje, surowy, wilgotny.

Syskāć, znaleść, dostać: syszczycie, dostańcie. Szacier, tra, m. namiot,(nie wiem, co pod tym wyrazem teraz rozumieją, jak i pod cieremem; bo ich teraz nie widzą. Toż samo pod nazwiskiem rzeki Dunaju.)

Szczakatāć, szczebiotać, skrzeczeć(o sroce.)

Szery. aja, aje. szary.

Szoúkowy, szałkowy, jedwabny.

T.

Tok, u. m. w gumnie klepisko, bojewisko ;w piecu spodowa ściana pieca.

Tolki, tolko, tyle.

Tonki, a, e. cięki.

Toszno, nudno, smutno.

Toústy, a, e. gruby.

Tucza, y. ż. chmura.

Tudy, tam.

Tuha, i. ż. tęsknota, smutek.

Tuszyć, gasić.

U.

Uchapīć, uchwycić..

Udōwa, udawā, y. ż. wdowa.

Uhledzieć, ujrzeć.

Üjēc ce, wije się,od wie-ca.

Ü lelku, latem.

Ü-miesta, razem.

Urūbeczki, . liczb: mnog: zapewne znaczy ruble.

Üzlić, zlać, wylać.

Użō, úżō, już.

W.

Wakonca, akonce, a. n. okienko.

Wieńczāć, ślub dawać.

Wiēńczana ślubiona.

Woron, a. m. kruk.

Wot, ot, oto.

Wułka, ułka, i. ż. uliczka,

Wutka, utka, i. ż. kaczka; często wspominana w pieśniach s siēlezniem, kaczorem; widać, że upodobana.

Wypalać, wypodsiewać, wypodsiać (podług Lindego to słowo wypodsiać nieużywane; podług Mączyńskiego odpowiada słowom: wydzielić, wyczyścić zboże. Jest polski wyraz wypalać znaczący opałką wyczyścić: u Krewiczan wypałańje odbywa się przez kobietę rzeszotem, albo przetakiem.)

Z. Ż. Ź.

Zamucīć, zamącić.

Żebrawać. żebrać. (Mówimy błędnie s krewicka żebrować, zamiast żebrać.)

Zhadzic ce, zgodzić się do czego, no co; przydać się.

Zhibāć, zginać. Karawāj zhibāć, robić korowaj, na którym są różne ozdobki, co się zginają, wyrabiają palcami.

Żmienia, i. ż. garść.

Zoblić, dziobać, kłuć, zzobać słowo nieużywane.

Żuryć, łajać, krzyczeć na kogo; żuryc ce, smucić się, dąsać się, gniewać się.

Zwielieczāć, uwielbiać.

Zwieńczaci, dać ślub, pożenić.

Zwiwāć, zwijać.

Zwon, dzwon, a. m. dzwon.

Żydāć, żedāć, żądać.

Inne wyrazy znajdą się między następnemi Idiotyzmami; wreszcie tłómaczenie piosnek w uprzednich xiążeczkach za wartych,posłuży do zrozumienia pierwotworu.


Гэты твор быў апублікаваны да 1 студзеня 1927 года і знаходзіцца ў грамадскім набытку ўва ўсім свеце, бо аўтар памёр, прынамсі 100 гадоў таму.