Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)/III
| ← Mowy pamioršyja i žywyja | Rodnaja mowa ŭ światyniach i Światoje Pisańnie Гістарычная праца Аўтар: Адам Станкевіч 1929 год |
Rodnaja mowa ŭ światyniach i Kaścioł Katalicki → |
Прапануем да спампаваньня!
Rodnaja mowa ŭ światyniach i Światoje Pisańnie.
Stary Zakon. Ewanelija. Apokalipsis. Apostalskija Dziei. Św. Pawał Apostał.
Z usiaho raniej skazanaha my paznali, što ahułam mowa kožnaha narodu, jak duchowaja zdolnaść jaho wyjaŭlać dumki i praz ich uznosicca da Boha, maje prawa ŭ światyni.
Paznali my tak-ža, što dziela zachawańnia widomaj jednaści miž wiernymi Kaścioła i dziela zachawańnia čystaty i praǔdziwaści źmiestu samoha nabaženstwa, pawodle kaścielnaha prawa Imša św. i św. Sakramenty pawinny adbywacca tolki ǔ jakoj užo siańnia niažywoj mowie, a ŭsio inšaje nabaženstwa, tak zwanaje dadatkowaje, a tak-ža i nawuki ŭ kaściele mohuc adbywacca ǔ žywoj mowie kožnaha narodu.
Snujučy-ž dalej dumki ab prawie užywańnia rodnaj mowy ǔ światyni, pryhledzimsia, što ab hetym znachodzim my ǔ św. Pisańni.
Światoje Pisańnie — heta knihi, napisanyja spradwiekaǔ z natchnieńnia Božaha. Knihi hetyja padajuć čaławieku nieabmylnuju, praŭdziwuju nawuku ab tym, jak čaławiek maje žyć, u što maje wieryć, kab asiahnuć swaju astatniuju metu Boha. Pierachawać čystaj nawuku św. Pisańnia i nieabmylna padawać jaje ludziam, z woli Chrystusa naleža da światoha Katalickaha Kaścioła.
Pryhledzimsia śpiarša, što ab rodnaj mowie ŭ światyni kažuć nam światyja knihi, napisanyja da prychodu Chrystusa, a jakija zawucca Starym Zakonam.
I tak u psalmach spatykajem my haračy zaklik da ǔsich krajoǔ, da ǔsich narodaǔ, da ziamli ŭsiej słužyć Bohu, addawać Jamu čeść i praslaŭlać Jaho:
Uznoǔ-ža ǔ knizie praroka Izaija spatykajem praroctwy ab tym, što narody pryduć da Chrystusa, jak da Zbaŭcy swajho i słužyć Jamu buduć wierna.
„Usia ziamla niachaj tabie kłaniajecca i niachaj piaje tabie, niachaj psalm piaje twajmu imieńniu“ (Ps. 65, 4).
„Piaicie Panu pieśniu nowuju, piaicie Panu ǔsia ziamla“ (Ps. 95, 1).
„Słaŭcie Pana ŭsie krai, slaŭcie jaho ŭsie narody“ (Ps. 116, 1).
„I buduć jamu pakłaniacca ǔsie waładary, usie narody słužyć jamu buduć“ (Ps. 71, 11).
„I pojduć mnohija narody i skažuć: idziom i ǔstupim na haru Pana Boha Jakubowaha i nawuča nas daroh swaich i chadzić budziem darohami jaho“. (Iz. 2, 3).
„U heny dzień rodu Jesse, što jość na znak narodaŭ, narody malicca buduć“ (Iz. 11, 10).
Tyja-ž samyja dumki ab rodnaj mowie ǔ nabaženstwie, što i ǔ Starym Zakonie, tolki ǔžo šmat jaśniej wyražanyja, spatykajem my ǔ knihach Nowaha Zakonu. I tak naprykład u Ewanelijach čytajem:
„Idučy-ž nawučajcie ǔsie narody, chryściačy ich u imia Ajca, i Syna, i Ducha Światoha (Mat, 28, 29).
„I kazaŭ im: idučy na ǔwieś świet, apawiaščajcie Ewaneliju ǔsiamu stwareńniu“ (Mrk. 16, 15).
„Kab u imia Jezusa chiliłasia ŭsiakaje kalena: niabieskich, ziamnych i padziemnych, kab usiakaja mowa wyznawała, što Pan Jezus Chrystus jość u chwale Boha Ajca“. (Filip. 2, 10).
…„Niama pahanca i Žyda… čužynca i Tataryna, niawolnika i wolnaha, ale ǔsio i ǔ wa ŭsim Chrystus“ (Kol. 3, 11).
…„Ewanelija, katoruju wy čuli, apawiaščajecca ǔsiamu stwareńniu, što jość pad niebam, a jakoj ja Pawał słuhoj staŭsia“ (Kolos. 1, 23).
A jak pryhoža i wyrazna ab rodnaj mowie ǔ nabaženstwie hawora kniha Apokalipsis (abjaŭleńnia) św. Jana:
„I piajali pieśniu nowuju, kažučy: hodny jość, Panie, uziać knihu i adčynić piačaci jaje, bo jość ty zabity i adkupiǔ nas Bohu praz kroŭ twaju — z usiaho pakaleńnia i mowy, i plamionaŭ, i narodaŭ“ (Apok. 5, 9),
„I skazaŭ mnie: musiš uznoǔ prarakawać plamieńniam i narodam, i jazykam, i waładaram mnohim“ (Apok. 10, 11).
„Paśla bačyǔ natoǔp wialiki, jakoha źličyć nichto nia moh z usich narodaŭ, i pakaleńniaŭ, i jazykoǔ, stajačych prad tronam, i prad twaram Barančyka, adzietyja ŭ biełaje adzienie i palmy ǔ rukach ich“ (Apok. 7, 9).
„I bačyǔ ja druhoha anioła, latučaha praz siaredzinu nieba, majučaha wiečnuju Ewaneliju, kab apawiaščaŭ jaje na ziamli prabywajučym i ǔsiamu narodu, i pakaleńniu, i jazyku i plamieńniu“ (Apok. 14, 6).
Niamała kažuć nam tak-ža ab rodnaj mowie ŭ światyni „Apostalskija Dziei“, jakija apiswajuć nam Zychod na Apostalaŭ Ducha Światoha i nadzialeńnie ich darami pramaŭlać niaznanymi im dahetul mowami:
„…I ŭsie napoŭnilisia Światym Ducham i pačali hawaryć roznymi mowami pawodle taho, jak dawaŭ im pramaŭlać Duch Światy. Byli-ž u Jeruzalimie prabywaǔšyja Žydy, ludzi pabožnyja z ǔsich narodaǔ, jakija jość pad niebam. Kali staŭsia heny šum, źbiehłasia hramada i astaŭbianieli, bo kožny čuǔ ich haworačych jaho mowaj. I zdumielisia jany ŭsie, dziwilisia i kazali: ci-ž woś hetyja ǔsie, što haworać, nia jość Halilejcy? Dyk jak-ža my kožny čujem našuju mowu, u jakoj my naradzilsia? Party i Medy, i Elamity, i katoryja žywuć u Mezopotamii, u Judei i Kapadocyi, u Poncie i Azii, u Fryhii i Pamfilii, u Ehipcie i ŭ krajoch Libii, što kala Cyreny i prybyǔšyja z Rymu, tak-ža Žydy i Prozelity, Krety i Araby, — čujem my ich haworačych našymi mowami wialikija sprawy Božyja“ (Ap. Dz. 2, 4-11).
„A kali Pawał uskłaŭ na ich ruki, zyšoǔ na ich Duch Światy i hawaryli mowami i prarakawali“ (Ap. Dz. 19, 6).
Užo z hetych słoŭ św. Pisańnia, jakija tak zaklikajuć usie narody da Boha i jakija prarakujuć, što i tyja narody, jakija Boha nia znajuć, pryduć da Jaho i pakłoniacca Jamu, jasna bačym, što kožny narod u žyćci swaim relihijnym maje prawa karystacca swajej rodnaj mowaj. Čaławiek istota razumnaja. Prasłaŭlać Boha i lepš paznawać, malicca da Jaho, žyć žyćciom sapraǔdy Božym, apawiaščać Boha druhim — možna tolki karystajučysia rodnaj zrazumiełaj mowaj.
Heta ǔsio sapraŭdy jasna. Adnak musimo tut jašče źmiaścić badaj ceły 14-ty raździeł z pieršaha listu św. Paŭła da Karynčykaǔ. U hetym raździele Apostał šyroka i hłyboka tłumača, jakoje maje miejsca i značeńnie rodnaja, zrazumiełaja mowa ǔ nawučańni słowa Božaha, u žyćci duchowym ahułam. Woś što hawora ab hetym Apostał narodaǔ:
„Idzicie za miłaściaj, zdabywajcie dary duchowyja, ale najbolš, kab prarakawali. Bo chto hawora mowaj (niaznanaj), nia ludziam hawora, ale Bohu, bo nichto nia słuchaje, ducham-ža hawora jon tajnicy. Bo chto prarakuje, hawora ludziam, kab zbudawać ich, i napomnić, i paciešyć. Chto hawora mowaj — siabie buduje, a chto prarakuje — Kaścioł Božy buduje. Ja-ž žadaju, kab usie wy hawaryli mowami, ale jašče bolš, kab prarakawali. Bo bolšy, što prarakuje, jak toj, što hawora mowami, chiba što tłumačyǔ-by, kab Kaścioł atrymaǔ zbudawańnie. Ciapier-ža, braty, kali ja da was prydu i budu hawaryć (niaznanymi) mowami, čym karysny wam budu, kali nia budu wam hawaryć abo praz abjawu, abo praz paznańnie, abo praz praroctwa, abo praz nawuku? Tak-ža toje, što žyćcia nia maje, a wydaje hołas, jak žalejka, abo cytra, kali-b jany nie wydawali roznych tonaǔ, to jak možna bylo-b paznać toje, što na žalejcy, abo na cytry ihrajecca? Tak-ža kali-b truba dawała hołas niawiedama jaki, chto-ž budzie pryhataŭlacca da bitwy? Taksama i wy, kali-b praz mowu nia dali jasnaj nawuki, jak budzie paznana toje, što haworycca? Bo hawaryć budziecie na wiecier. Tak mnoha, naprykład, jość roznych mowaŭ na hetym świecie i nijakaj niama biaz słoǔ. Dyk kali-b ja nia wiedaŭ značeńnia słowa, čužyncam budu tamu, kamu hawaru i katory hawora mnie budzie čužyncam.
Tak i wy, zdabywajučy duchowyja dary, starajciesia ǔzbahacicca dla zbudawańnia Kaścioła. I zatym, chto hawora mowaj, niachaj molicca, kab zrazumieli jaho. Bo kali-b ja maliǔsia mowaj (niaznanaj), molicca duch moj, ale rozum moj astajecca biez karyści. Dyk što-ž? Malicca budu ducham, malicca budu i rozumam; piajać budu ducham, piajać budu i rozumam. Urešcie, kali-b ty sławiǔ Boha ducham, jak skaža: amen na twajo bahasłaŭleńnie, chto z prostaha narodu? Bo nia wiedaje, što haworyš. Ty, praŭda, dobra padziaku čyniš, ale druhi nie karystaje. Bohu majmu dziakuju, što ǔsich was mowaj hawaru. Ale ǔ kaściele walej mnie piać słoŭ skazać u maim zrazumieńni, kab i druhich nawučyć, jak dziesiać tysiač słoŭ mowaj (niezrazumiełaj). Braty, nia budźcie rozumam dzieci, ale złościaj budźcie dzieci, rozumam-ža daskanalnyja budźcie. U zakonie napisana: čužymi mowami i čužymi wusnami budu hawaryć hetamu narodu, dy-j tak mianie nie pasłuchajuć, kaža Hospad. Dyk mowy jość znakam nie dla wiernych, ale dla niawiernych, a praroctwy nie dla niawiernych, ale dla wiernych. Dyk kali-b uwieś Kaścioł sabraŭsia razam i ŭsie hawaryli-b mowami, kali-b uwajšli prostyja ludzi, abo niawiernyja, ci-ž nie skazali-b, što wy adyšli ad rozumu? A kali-b usie prarakawali, dy ŭwajšoǔ-by chto niawierny, abo prosty čaławiek, — jaho ŭsie prakonwajuć, jaho ǔsie asudžwajuć, skrytaści serca jaho stanowiacca jaŭnymi i tak upaŭšy na twar pakłonicca Bohu, wyznajučy, što sapraǔdy Boh jość u was. Dyk što-ž, braty? Kali wy źbirajeciesia i ǔ kožnaha z was jość pieśnia, jość nawuka, jość abjawa, jość mowa, jość tłumačeńnie, usio dla zbudawańnia niachaj budzie. Kali hawora chto (čužoj) mowaj, niachaj haworać pa dwuch, abo najbolš pa troch, i kožny paasobku, a adzin niachaj tłumača. A kali-b nia było kamu tłumačyć, niachaj maŭčyć u kaściele, a hawora samomu sabie i Bohu. Praroki-ž niachaj haworać pa dwuch, abo pa troch, a inšyja niachaj razwažajuć. Kali-b što inšamu z siadziačych abjaŭlena było, pieršy niachaj zamoŭknie. Bo možacie ǔsie paadnym prarakawać, kab usie wučylisia i ǔsie byli napomnieny, i duchi prarokaŭ paddanyja jość prarokam. Bo nia jość Boh niazhody, ale supakoju… I tak, braty, starajciesia prarakawać, ale i mowami hawaryć nie zabaraniajcie. A ŭsio niachaj adbywajecca prystojna i pawodle paradku“. (1 Kar. 14, 1-33; 39-40).Z usiaho wyšej skazanaha bačym, jak adno z žaroł našaha duchowaha žyćcia, Światoje Pisańnie, wuča nas ab karystańni ǔ światyni i ahułam u nabaženstwie rodnaj mowaj kožnaha narodu. Astajecca nam tolki, pry pomačy św. Kaścioła, jak najwyšejšaha našaha wučyciela, dobra paznawać Božuju nawuku św. Pisańnia i karystacca z jaje ǔ wa-ǔsim žyćci našym.