Litwa pry Witoldzie/1404
| ← 1403 | Litwa pry Witoldzie Аўтар: Юзэф Ігнацы Крашэўскі 1850 Пераклад: Nejurist |
1405 → |
Прапануем да спампаваньня!
1404
Hety zjezd adbyŭsia pierad Wialikaj Noczczu; prysutniczaŭ Swidryhiełła, sprawu jakoha Orden bolsz nie padtrymliwaŭ. Kryżackija pasłancy Ulrych Junhinhien, Kamandor Bałhi i Hienryk Szwielborn zastupilisia za jaho pierad karalom, i karol znoŭ pryniaŭ u swaju łasku tak czasta niepieramożnaha i niewypraŭlenaha paruszalnika spakoju.
Było zakluczana pieramirje da Siomuchi, i na praciahu hetaha czasu jany pawinny byli sustrecca, kab damowicca ab wiecznym miry. Swidryhiełła niczoha nie atrymaŭ ad hetaha, kinuŭszysia na dapamohu Ordenu, jaki ŭziaŭ jaho jak instrumient i pakinuŭ, liczaczy jaho bieskarysnym. Jon bolsz nie moh wiarnucca ŭ Padolle, ale jamu byli addadzieny Bransk i Staradub. Padolle było addadziena Witoldu pażyćciowa; daŭhi, jakija Swidryhiełła ŭziaŭ u Kryżakoŭ, jakija składali dawoli znacznuju sumu, byli wypłaczany.
Z paczatkam hoda, nie ŭ stanie bolsz ciarpieć praciahłyja padkopy kn. Smalenskich pad bokam, Witold sam razam sa Swidryhiełłaj pajszoŭ adbirać u ich Smalensk. Jury, jaki byŭ pryczynaj minułahodnich chwalawańniaŭ, i adczuwajuczy winu, wyraszyŭ abaraniacca da kanca. Zamak byŭ mocny i ŭmacawany nastolki mocna, szto Witold stajaŭ pad im siem tydniaŭ, daremna szturmawaŭ i zachopliwaŭ jaho. Nareszcie, jon byŭ wymuszany sastupić, spustoszyŭszy wakolicy.
Jak tolki heta zdaryłasia, kniaź Jury pabieh sa Smalenska ŭ Maskwu, pakinuŭszy ŭ swajoj stalicy żonku, dziaciej i bajaraŭ, jakim zahadaŭ czakać jaho i, u wypadku napadu, mużna abaraniacca da kanca. Jon spadziawaŭsia na dapamohu Wialikaha Kniazia Wasila i paśpiaszaŭsia da jaho, paddaŭszysia sa swajoj dziarżawaj. Ale Wialiki Kniaź Maskoŭski bajaŭsia wyklikać hnieŭ Witolda i nie pryniaŭ ad kniazia Juryja padparadkawańnia abo sajuza. Padczas znachodżańnia kniazia Juryja ŭ Maskwie Witold znoŭ z nowaj siłaj padyszoŭ da Smalenska, jaki miaszczanie, prycisnutyja hoładam i szturmami, zdali, nie biez abwinawaczwańniaŭ u zdradzie.
Smalensk byŭ uziaty ŭ czaćwier, 26 czerwienia; inszyja zamki zdalisia zaraz ża. Żonku i dziaciej kniazia Juryja adprawili ŭ Litwu, pryjaznych da jaho bajaraŭ pakarali i wysłali, miesta i horad zasadzili litoŭskim harnizonam, nad jakimi ad imia Witolda byŭ pryznaczany kamandzir. Jany nawat pasłali pahoniu za kniaziem Juryjem, ale jon i jaho syn Teador, jakich nie pryniaŭ Wialiki Kniaź Wasil, pajszli ŭ Noŭharad, dzie jamu dazwolili zastacca.
Bahataja skarbnica, znojdzienaja ŭ Smalensku, i czastka zdabyczy byli adpraŭleny Uładysławu ŭ Polszczu i raźmierkawana pamiż wojskam. Palaki ŭdzielniczali ŭ hetaj wyprawie; z ich Jan Kasztalan Kaliszski zahinuŭ padczas abłohi, a Wirżbienta Kapieński, Charunży Wiełuński, byŭ ciażka paranieny.
Szto da Polszczy i Litwy, to Orden byŭ zapałochany bułaj, choć adhaworwaŭ ad jaje Apostalskuju Stalicu, nabliżaŭsia da zakluczeńnia miru. Na zjezdzie ŭ Wilni paŭnamocnyja pradstaŭniki Wialikaha Mahistra, Kamandor Bałhi i Hniewa, praz pasiarednictwa Swidryhiełły, kazali pra Dobżynskuju ziamlu, za jakuju zawiarszeńnie pahadnieńniaŭ pawinna było być pradstaŭlena kamisaram, pryznaczanym z abodwuch bakoŭ; zatym, kali jany nie zmohuć niczoha arhanizawać, da suda Rymskaha Panstwa biez dalejszych zwarotaŭ da kaho-niebudź, ad jakich abodwa baki admowilisia.
Na tym ża zjezdzie Witold abiacaŭ wiarnuć zachoplenuju Żmudź Ordenu i dapamahczy jamu ŭziać jaje ŭ wałodańnie; bo heta byŭ adziny srodak miru. Abodwa baki żadali zhody, i schilnyja da jaje, nadziei na jaje atrymańnie byli wialikija. Jany daryli adzin adnamu padarunki pawodle zwyczaju i razjechalisia z imi. Pieramirje z Witoldam było padoŭżana, karol abiacaŭ pryjechać na Siomuchu.
U mai adbyŭsia nowy zjezd, na jaki Wialiki Mahistr, prainfarmawany pra stan spraŭ u Polszczy, prybyŭ u suprawadżeńni biskupa Chiełmnskaha Arnolda i Pamiezanskaha Jana i jaho starejszyn u Racionż.
Tut spaczatku było zakluczana pahadnieńnie ab Dobżynskaj ziamli, jakuju Orden z zamkam Złataryja abawiazaŭsia addać karalu ŭ abmien na wypłatu peŭnaj sumy hroszaj. Zatym byli razhledżany Litoŭskija i Żmudzkija sprawy: Karol i Wialiki Mahistr całkam paćwierdzili sajuz pamiż Ordenam i Witoldam, zakluczany na wyśpie Sallin u 1398 hodzie, asabliwa ŭ tym, szto tyczycca apisańnia mieżaŭ. Hety nowy sajuz pawinien byŭ być pastajannym i nieparusznym. Zakluczyŭszy pahadnieńnie i abiacajuczy jaho wykonwać, Witold abawiazaŭsia zdać Żmudź Kryżakam na praciahu hoda: Żmudziny pawinny byli dać zakładnikaŭ, zdacca Ordenu i paprasić prabaczeńnia. Kali Żmudziny nie zachoczuć hetaha zrabić, Witold pawinien budzie zabaranić usim swaim paddanym u Litwie i Rusi handal i lubyja suwiazi z Żmudziu, a taksama spynić pastaŭki soli, zbożża i pradmietaŭ pierszaj nieabchodnaści dla żyćcia; prymuszajuczy ich prynizicca i padparadkawacca. Adnak Witold nie pawinien byŭ pryhniatać ich siłaj zbroi, akramia wypadkaŭ, kali heta budzie zroblena pa śpiecyjalnaj prośbie Wialikaha Mahistra. Kali Żmudź nie padparadkujecca na praciahu hoda, Witold abawiazany budzie dapamahczy Wialikamu Mahistru zawajawać jaje ŭsimi siłami i ŭ lubym wypadku ŭsialak dapamahać jamu; kali jon hetaha nie zrobić, to naklicza na siabie papiaredżańnie, prymus i hwałtoŭnaje schileńnie z boku Ordena, i nawat z hetaj nahody z im paczniecca wajna, jon nie paruszyć prymireńnie z Polszczaj. (Auf einem Werder in der Weichsel beim Hause Raczanez-Donnerst. in d. Octave zu Pfingst. 1404).
Orden, jaki zakluczyŭ pahadnieńni z karalom i Witoldam ab Dobżynskaj ziamli wykluczna z metaj wiartańnia Żmudzi, najbolsz wyrazna charaktaryzawaŭ jaje padparadkawańnie, aktyŭnaje spryjańnie ŭ hetaj mecie i dapamohu z boku Litwy. Było zamacawana, szto karol sam pawinien saczyć za wykanańniem abiacańniaŭ Witolda; szto Witold nie prymie niwodnaha pasialenca z Żmudzi i h.d., ale Mahistr daŭ karalu ŭzajemnuju harantyju, szto jon bolsz nie prymie i nie budzie padtrymliwać uciekaczoŭ z jahonaj siamji, takich jak Swidryhiełła. Adnak, nawat sa zhody Ordena, kali kolkaść Żmudzkich pasialencaŭ u Litwie dasiahnie 250 hałoŭ, z Wialikim Mahistram pawinny buduć być zakluczany asobnyja pahadnieńni ab ich, albo Rymski Karol wyraszyć spreczku.
Zakluczany mir pamiż Litwoj, Polszczaj i Ordenam, nabyty nowaj zdaczaj Żmudzi, zdawaŭsia pażadanym i pastajannym dla abodwuch bakoŭ. Kali mir byŭ zakluczany, Karol i Wialiki Mahistr adprawilisia ŭ Toruń na światy i turniry, jakija praciahwalisia try dni.
Witold, wierny swajmu słowu, adrazu paśla wiartańnia ŭ Litwu pasłaŭ z Wilni ŭ Żmudź Sunihiełłu i Maniwida, kab jany ad jaho imia zdali jaje Ordenu. Jon zrabiŭ heta ŭżo druhi raz, nie majuczy mahczymaści wyjści z taho falszywaha stanowiszcza, u jakoje jaho pastawili pierszyja pahadnieńni ab sastupcy Żmudzi ŭ 1398 hodzie. Kamandor Rahniedy taksama pajechaŭ u Żmudź, kab atrymać jaje, i rabilisia sproby miakka schilić Żmudzinaŭ da padparadkawańnia. Ale jany nie ŭsiudy byli hatowyja zdacca Ordenu, tak szto nawat tut i tam dawali wyrazny adpor, bo Wialiki Mahistr musiŭ prasić Maniwida syści i spynić handal, pierawozku zbożża i soli z Litwy, i spaczatku jon sam kinuŭsia sa zbrojaj u rukach, ale kali heta ni da czaho nie prywiało, z Żmudzinami było zakluczana pieramirje da 15 żniŭnia, z umowaj, szto jany sami nie daduć padstaŭ dla jaho paruszeńnia, i buduć pawodzić siabie spakojna ŭ hety czas. Jany sprabawali zawajawać ich, prajaŭlajuczy łahodnaść i miłasernaść, ale ich niepryjaznaść da Kryżakoŭ była takaja, szto niszto nie mahło jaje pieraadoleć.
Ciażkaści akazalisia nastolki wialikimi, szto patrabawałasia asabistaja narada pamiż Wialikim Mahistram i Witoldam; heta adbyłosia ŭ żniŭni na wyśpie Ryterświerder na Niomanie. Wialiki Mahistr prybyŭ z wialikaj kampanijaj kryżackich starejszyn, i Witold, jaki tolki szto wiarnuŭsia sa Smalenska (paśla adabrańnia jaho), czakaŭ jaho ŭ Koŭna. Tut Witold uraczysta zapeŭniŭ Mahistra, szto, za wykluczeńniem Rymskaha panstwa, Apostalskaj Stalicy i Karala Polszczy, budzie padtrymliwać Orden paradami i dziejańniami suprać usich worahaŭ i budzie paźbiahać usialakaha hwałtu i kryŭdy. ( Dat. Kauen am Sonntag. nach u. l. Frauen Himmelfartstage, 1404 h.). Wialiki Mahistr taksama abawiazaŭsia padtrymliwać i abaraniać Witolda na tych ża ŭmowach (nawat nie wykluczajuczy Karala Polskaha). (Auf dem Werder Ritterswerder genannt in der Memel Mont. nach. u. l. Frauentage Assumption, 1404 h.).
Miarkujuczy nie biez padstaŭ, szto zapeŭnieńnie Witolda ŭ tym, szto źbiehłych dańnikaŭ (płacielszczykaŭ daniny) prymać i sialić u siabie nie budzie - moża wyklikać nieparazumieńni i ciażkaści, Wialiki Mahistr i Witold abiacali adzin adnamu, szto nie prymuć u krainu nijakaha ŭciekacza luboha stanu biez ich zhody da dziesiaci hadoŭ i nie buduć sialić; — tolki paśla hetych hadoŭ wolnym ludziam budzie dazwolena prajazdżać kudy zaŭhodna, jak i ŭ inszych chryścijanskich krainach. Mahistr taksama zapeŭniŭ (asobnym aktam), szto ŭ wypadku, kali W.Kn. Hanna stanie ŭdawoj, jon budzie apiekawać jaje, nie dazwolić adabrać u jaje majomaść, budzie zachoŭwać jaje ŭ majontkach, jakija joj byli dadzieny, i zahładzić uczynienyja joj kryŭdy . ( Dat. Ritterswerder. Mont. nach. u. l. Frauentag. Assumpt. 1404).
Heta zapeŭnieńnie znoŭ ża świedczyć pra niejkuju dziŭnuju schilnaść Witolda da Kryżakoŭ i niedawier da Polszczy. Jaki sens dawać Wialikamu Mahistru padstawu ŭmieszwacca ŭ litoŭskija sprawy? Abiacańnia Jahiełły było niedastatkowa? Jak worah moh tak chutka pieratwarycca ŭ abaroncu?
Nareszcie jany railisia nakont Żmudzi i jaje padparadkawańnia; żmudziny, najpierszyja żychary krainy, prybyli ŭ Koŭna ŭ prysutnaści Kniazia, nie tolki padparadkawaŭszysia Wialikamu Mahistru, ale i zapeŭniŭszy jaho, szto jany prymusiać krainu padparadkawacca. - Kryżaki mieli najpryhażejszyja nadziei.
Ale im nieŭzabawie nakanawana było źniknuć; zamiest abiacanaj kapitulacyi Żmudź, adkryta wystupiŭszy suprać ich, akazała aktyŭny supraciŭ, tak szto Orden byŭ wymuszany ŭziać u ruki zbroju. Witold nie wahaŭsia dapamahczy Mahistru, tak szto ŭ kancy hoda byli pryniaty ŭsie miery prymusu i kroki da wajny.