Dudka Biełaruskaja i Smyk Biełaruski (1930)/Dudka Biełaruskaja/Pradmowa
| Pradmowa Публіцыстыка Аўтар: Францішак Багушэвіч 1930 год |
Maja dudka → |
| Іншыя публікацыі гэтага твора: Прадмова да «Дудкі беларускай». |
Прапануем да спампаваньня!
PRADMOWA.
[правіць]Bratcy miłyja, dzieci Ziamli-Matki majej! Wam achwiarujučy pracu swaju, mušu z wami pahawaryć trochi ab našaj doli-niadoli, ab našaj baćkawaj spradwiečnaj mowie, katoruju my sami, dyj nie adny my, a ŭsie ludzi ciomnyja mužyckaj zawuć, a zawiecca jana biełaruskaj. Ja sam kaliś dumaŭ, što mowa naša — „mužyckaja“ mowa i tolki taho. Ale, pazdaroŭ Boža dobrych ludcoŭ, jak nawučyli mianie čytać-pisać, z tej pary ja šmat hdzie byŭ, šmat čaho widzieŭ i čytaŭ i prakanaŭsia, što mowa našaja jość takaja-ž ludzkaja i panskaja, jak i francuskaja, abo niamieckaja, abo i inšaja jakaja. Čytaŭ ja ci mała starych papieraŭ pa dźwieście, pa trysta hadoŭ tamu pisanych u našaj ziamli i pisanych wialikimi panami, a našaj mowaj čyściusieńkaj, jak-by nawat ciapier pisałasia. Uwidzieŭšy heta, ja časta dumaŭ: — Boža-ž, moj Boža! Sto-ž my za takija biazdolnyja? Jakajaś maleńkaja Baŭharyja — sa žmieniu taho narodu, jakijaś charwaty, čechi, ukraincy i druhija pabratymcy našyja i rožnyja čužyja majuć paswojmu pisanyja i drukawanyja knižački i hazety: i nabožnyja, i śmiešnyja, i śloznyja, i historyjki, i baječki; i dzietki ich čytajuć tak, jak i haworać, a ŭ nas, jak-by zachacieŭ cydułku, ci da baćki listok napisać paswojmu, dyk moža-b i ŭ swajej wioscy ludzi skazali, što „piša pa mužycku“ i jak durnia aśmiajali-b!
A moža i sapraŭdy naša mowa takaja, što joju ničoha dobraha ni skazać, ni napisać nia možna? Oj nie! Naša mowa dla nas świataja, bo jana nam ad Boha danaja, jak i druhim dobrym ludcam i haworym-ža my joju šmat i dobraha, ale tak užo my sami puścili jaje na ździek, nie raŭnujučy, jak i pany wialikija, achwatniej haworać pafrancusku, jak paswojmu. Nas-ža nia žmieńka, a z 8 miljonaŭ,[1] bolš i šmat bolš, nie raŭnujučy, jak žydoŭ, naprykład, abo tatar ci armian; a pakažy-ž, wašać, choć adnu knižačku ci ab haspadarcy, ci tak ab žyćci našym, kab panašamu?
Ci-ž užo nam kaniešnie tolki ŭ čužoj mowie čytać i pisać možna? Jano dobra, a nawat i treba znać susiedzkuju mowu, ale najpierš treba znać swaju. Pieradumaŭšy ŭsio heta, ja, bratcy, i adwažyŭsia napisać dla was siakija-takija wieršyki. Chto ich spadabaje, tamu dziakuj, a chto padumaje lepš i bolš napisać, tamu čeść wiečnaja i ad žywych ludziej i ad baćkawych kaściej! A pisać jość šmat čaho!
Spradwieku, jak naša ziamielka z Litwoj złučyłasia, tak i z Polščaj źjadnałasia dabrawolna, dyk usio jaje Biełaruśsiu zwali, i nie darma-ž heta! Ni Wialikaja, ni Małaja, ni Čyrwonaja, ni Čornaja jana była, a Biełaja, čystaja: nikoha nia biła, nie padbiwała, tolki baraniłasia.
Šmat było takich narodaŭ, što stracili najpierš mowu swaju, — tak jak toj čaławiek prad skanańniem, katoramu mowu zajmie, — a potym zusim zamiorli. Nie pakidajcie-ž mowy našaj biełaruskaj, kab nia ŭmiorli! Paznajuć ludziej ci pa haworcy, ci pa adziežy, chto jakuju nosie; wot-ža haworka, mowa i jość adzieža dušy.
Užo bolš jak piaćsot hadoŭ tamu, da panawańnia kniazia Witenesa na Litwie, Biełaruś razam z Litwoj baraniłasia ad kryžackich napaściaŭ i šmat miestaŭ, jak Połacak, pryznawali nad saboj panawańnie kniazioŭ litoŭskich, a paśla Witenesa Iitoŭski kniaź Hiedymin złučyŭ zusim Biełaruś z Litwoj u wadno silnaje karaleŭstwa i adwajawaŭ šmat ziamli ad kryžakoŭ i ad druhich susiedziaŭ. Litwa piaćsot dwaccać hadoŭ tamu nazad užo była ad Bałtyckaha mora ŭdožki až da Čornaha, ad Dniapra i Dniastra raki da Niomna; ad Kamienca miesta až da Wiaźmy ŭ siaredzinie Wialikarusi; ad Dynaburhu i za Kremiančuh; a ŭ siaredzinie Litwy, jak toje ziernie ŭ haresie, była naša ziamlica — Biełaruś. Moža chto spytaje: hdzie-ž ciapier Biełaruś?
Tam, bratcy, jana, hdzie naša mowa žywieć: jana ad Wilni da Mozyra, ad Witabska zamałym nie da Čarnihawa, hdzie Horadnia, Miensk, Mahiloŭ, Witabsk, Wilnia i šmat miastečkaŭ i wiosak...
Krakaŭ — 1891 h. Maciej Buračok.
- ↑ Ciapier bolš dziesiaci miljonaŭ.