Ci budzie vajna?

Ci budzie vajna? Публіцыстыка Аўтар: Ян Пазняк 1939 год Крыніца: Chryścijanskaja Dumka. — 1939. — №19(203)

Прапануем да спампаваньня!

Hetaje pytańnie siańnia na vusnach usich. I susim zrazumieła, čamu. Uvieś śviet niespakojny i pad zbrojaj. Adnak adkazać na hetaje pytańnie nia lohka dy i niemahčyma. Možna tut tolki zhadvać.

Pradusim idzie ab toje, chto pačnie vajnu. Pačynać hetu aružnuju baraćbu kožny baicca. Baicca adkaznaści prad ułasnym narodam i prad historyjaj.

Dziaržavy demakratyčnyja nie pačnuć, bo jany vajny nie patrabujuć, dla ich usiakaja vajna, navat kali-b jany pieramahli, moža prynieści tolki straty. Jany bahatyja i nasyčanyja i kožnaja vajna, dla ich navat pamysnaja, moža im dać tolki minus. Praŭda, Niemcy z Italjancami mohuć demakratyčnyja dziaržavy spravakavać da vajny, ale i heta nialohka, bo jany buduć trymacca supakoju da krajnaści.

Sam układ varožych siłaŭ siańnia na śviecie tak-ža nie varoža skoraha vybuchu vajny: z adnaho boku Francyja, Anhlija, Ameryka, Polšč, Saviety i badaj uvieś śviet, a z druhoha Niamieččyna, Italija i Japonija. Ale treba viedać, što narod Italjanski vajny z bratniaj Francyjaj nia choča, niavyrazna tak-ža dahetul trymajecca Japonija, jakaja maje ŭłasnych niamała kłopataŭ z Kitajem, katory paddavacca i nia dumaje. Praŭda, pa staranie demakracyi dahetul niavyraznaje stanovišča Savietaŭ. Ale zdajecca nam, što jany ŭsiožtaki buduć pa staranie demakracyi, bo choćby ŭbočna padtrymać fašystaŭ buduć bajacca apinii ŭsiaho demokratyčnaha śvietu, a pradusim svaich ułasnych narodaŭ. Pavodle nas, Saviety, kali-b daloka i nie zaangažavalisia pa staranie demakracyi, dyk choć pryncypova ŭsiožtaki buduć pa jaje staranie. Z hetaha bačym, što ŭkład varožych siłaŭ siańnia taki, što Niamieččyna, jak najbolš niebiaśpiečnaja dla supakoju dziaržava, tak-ža nie pačnie vajny, bo napeŭna prajhraje.

Hitler bolš mieŭ šansaŭ vyjhrać tady, kali zabiraŭ Čechasłavacyju i Kłajpedu, adnak-ža nie pajšoŭ tudy, dzie jaho čakała siła zbrojnaja: na Hdansk nia kinuŭsia, bo tam spatkaŭsia-b z rašučym adporam z boku Polščy. Siańnia-ž niešta padobnaje pačynać, kali praciŭnaja starana silna ŭzbrojenaja i susim hatovaja da vajny i kali maralna śviet tak-ža ŭzbrojeny prociŭ Hitlera, bačačy jaho „apieku" nad Českim i Słavackim narodam, — byłob spravaj duža ryzykoŭnaj.

Uziaŭšy-ž pad uvahu vyniki vajny, navat pamysnaj, tak-ža jana pradstaŭlajecca niaviedamaj budučyniaj. Bo što-ž vajna pryniasie? Nam zdajecca, što pry siańniašniaj socyjalnaj śviedamaści pracoŭnych masaŭ paśla vyjhranaj i paśla prajhranaj vajny musiła-b paüs tać socyjalnaja revalucyja, tyja šyrokija masy, jakija bačyli-b usiu žudaść vajny i astalisia-b paśla jaje žyvymi, achvotna pamirali-b na barykadach za lepšy socyjalny ład, kab tolki ich dziaciej nie spatkała toje, što jany pieražyli. Palityki-ž heta daskanalna viedajuć i napeŭna biaruć pad uvahu.

Niamieckaja presa pašyraje viestki, što vajna musić pačacca za jakija dva miesiacy, paśla žniva. I heta my ŭvažajem za dokaz, što Niamieččyna vajny baicca, bo toj, chto havora navat ab terminie vajny, raspačać vajny napeŭna nia dumaje.

Biaručy heta ŭsio pad uvahu, možna spadziavacca, što aružnaja vajna ŭ Eŭropie chutka nie pačniecca.