Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Hulni i ihry skaŭtskija
| ← Hulni i ihry pieramiešywanyja | Hulni i ihry skaŭtskija Гістарычна-этнаграфічная праца Аўтар: Уладзіслаў Казлоўскі 1928 год |
Hulni i ihry raŭnawažnyja → |
Прапануем да спампаваньня!
Hulni i ihry skaŭtskija.
Jany wyrablajuć słuch, bystraść zroku, wučać aściarožnaści, ar‘jentacyi, pryhataŭlajuć hulajučaha da wajskowaje raźwiedki ŭ postaci wynachodu i adšukiwańnia schawanych asob, abo rečaŭ i h. p. Aprača hetaha jość z ich i karyść u kirunku wychawaŭča-moralnym i hramadzkim.
59. Ślapiec. Hulajučyja ličacca, kamu być „ślapcom“. Tady zawiazywajuć jamu wočy, wywodziać na roŭnaje čystaje miesca i kažuć jamu stać rakam. Kožny z hulajučych padychodzić da ślapca i kidaje swaju šapku, kožny ŭ tym samym kirunku. Kali ŭsie šapki buduć wykidany, tady ślapiec pawinien ich šukać, paŭzučy rakam z zawiazanymi wačmi. Kali tolki jon znajšoŭ čyju-niebudź šapku, zaraz schopliwajecca, zrywaje z woč pawiazku i ŭciakaje. Ułaśnik šapki honicca za im i adbiraje swaju šapku. Kali-ž nia budzie ŭwažać i nie pabiažyć za swajej šapkaj, dyk sam stanowicca ślapcom.
60. Kulukuški. Hulajučyja mierajucca na pałcy, kab wybrać „kulukuwańnika“. Tady jon siadaje na akreślenaje miesca i zapluščywaje wočy, abo ich zawiazywajuć jamu chustačkaj. Paśla hetaha ŭsie hulajučyja chawajucca, chto kudy: za chleŭ, u sałomu, za kuścik i h. p. Pasiadzieŭšy trochi kulukuwańnik pytaje: „ci ŭžo?“ Kali chto jašče nie paśpieŭ schawacca, dyk kryčyć: „jašče nie!“ U adwarotnym wypadku ŭsie maŭčać, kab nia wydać, chto kudy schawaŭsia. Tady kulukuwańnik źnimaje z woč pawiazku i jdzie šukać schawaŭšychsia. Kali kaho znojdzie, dyk adwodzić jaho da taho miesca, dzie „kulukuwaŭ“. Prywiedzieny pawinien tam splunuć i zastawacca. Jon nazywajecca ŭžo „zabitym“. Kulukuwańnik idzie šukać inšych i kali znajdzie ŭsich, kulukuwać idzie toj, chto byŭ znojdzieny pieršym i hulnia idzie dalej.
61. Stralec. Hulajučyja mierajucca, kab wybrać „stralca“ i dwuch, troch „sabak“. Usie zastaŭšyja nazywajucca „zajcami“. Zajcy chawajucca, chto kudy: u jamu, u kust, u roŭ i h. p., zaležna ― dzie hulajuć. Tady wychodzić stralec i kryčyć: „bach! bach!“ (stralaje).
Sabaki raźbiahajucca ŭwa ŭsie baki, šukajučy „zajcaŭ“ i wyhaniajuć ich na adkrytaje miesca. Na kožnaha ŭhledžanaha zajca stralec musić kryknuć: „bach! bach!“ bo, kali-b huku nie zrabiŭ, zajac schawajecca jznoŭ i prydziecca jaho šukać druhi raz.
62. Pałačka-buławačka. Hulajučyja mierajucca na palcy, kamu prydziecca iści „ŭ pole“, heta značyć — jamu kidajuć daloka pałku, a jon pawinien za jej biehčy i pryniaści da „ahniu“ — taho miesca, adkul była kidana pałka. Kali palawy biažyć za pałkaj, usie inšyja pawinny za hety čas schawacca, chto kudy.
Pryniosšy pałku na miesca, palawy „adstukiwajecca“ kažučy: „pałačka-buławačka damoŭ pryšła, nikoha doma nie znašła, kaho pieršaha znojdzie, toj za pałačkaj podzie!“. Pakinuŭšy tut pałku, palawy jdzie šukać schawaŭšychsia tawaryšoŭ, jakija starajucca, kali jon adyjdzie ad pałki, schapić jaje i „adstukacca“. Kali heta im udasca, dyk palawy idzie druhi raz u pole, a inšyja ŭsie chawajucca.
Kali-ž palawy kaho-niebudź uhledziŭšy pieršy dabiažyć da pałki i adstukajecca, dyk u pole idzie toj, kaho palawy pieršaha ŭbačyŭ i adstukaŭ.
Moža być umowa, što palawy pawinien znajści i adstukać usich schawaŭšychsia, što jość nia lohka, tym balej, kali hulajučyja chawajucca daloka ad pałki.
63. Tatarskaja pałačka. Ihrajučyja ličacca, kaho wybrać starastaj. Ličeńnie pierawažna hetkaje: „Raz, dwa — buława, try, čatyry — pryčapili; piać, šeść — niehdzie sieść, siem, wosiem — siena kosim; dziewiać, dziesiać — hrošy wiesiać“; albo tak: „Raz, dwa, try, čatyry, mianie hramacie wučyli, ni čytać, ni pisać, tolki ŭ woplasy ihrać. Ja skakaŭ, ja skakaŭ, sabie nožku ja złamaŭ“; albo j tak: „Šapačka tataračka, kniaź nia sumujsia, twaja žonka Mar‘ja sparadziła syna. Jak jamu imia? — Cara Kanstancina! Bubień, bubień, addaj dačku za majho syna, troje saniej z kazyrami, hwoździem bity, šoŭkam šyty! — Kluč“! Na kaho prydziecca astatniaje słowa, toj jość starastaj.
Tady jznoŭ ličacca, kab wybrać, kamu jści ŭ pole. Kamu heta przydziecca, tamu zawiazywajuć wočy, abo nakrywajuć šapkaj i kidajuć adtul pałku — „tatarskuju pałačku“. Paśla adkrywajuć jamu wočy i kažuć iści i šukać pałku. U hety čas ihrajučyja chawajucca chto-kudy.
Znajšoŭšy pałku, palawy waročajecca da taho miesca, skul jana była kiniena i pastukaŭšy jeju — idzie šukać schawaŭšychsia. Uwidzieŭšy kaho-niebudź, jon biažyć da pałki, stukaje jeju, nazywajučy pa imieni ŭwidzieŭšaha, naprykład: „Janka, Janka, — wychadzi!“. Janka wychodzić.
Tady palawy šukaje hetkim sposabam i inšych. Kali chto z schawaŭšychsia padkradziecca da pałki i pastukaje jeju raniej ad palawoha, dyk astatniamu jznoŭ zawiazywajuć wočy i pasyłajuć šukać pałki.
Kali palawy znojdzie ŭsich, dyk u pole jdzie toj, chto byŭ znojdzieny i adstukany pieršym.
64. Kot.[1] Hulajučyja mierajucca na pałcy, abo ličacca, kab wybrać „kata“, jakomu zawiazywajuć wočy.
Kali hulnia na dware, dyk kot pierad zawiazańniem jamu wačej zahaniaje ŭsich „pad pieč“, heta značyć — usie pawinny stać razam na ścisła akreślenym miescy. Tady kot z zawiazanymi wačmi łowić hulajučych, jakija raźbiahajucca, adnak nie pawinny wybiahać z akreślenaha miesca.
Kali heta hulnia adbywajecca doma, dyk usie hulajučyja wiaduć kata z zawiazanymi wačyma da paroha. Kot biarecca za klamku dźwiarej, a ŭsie dajuć jamu hetkija pytańni: — „Kot, kot, na čym staiš?“ — „Na dubu!“ — „Za što dziaržyšsia?“ — „Za suk!“ — „Što na suku?“ — „Wulli!“ — „Što ŭ wullach?“ — Pščoły!“ — „Što ŭ pščołaŭ“? — „Miod!“ — „Kamu jaho dasi, kamu?“ — „Pani, dy panu!“ — „A nam što?“ — „Ničoha!“
Pa hetych sławach hulajučyja b‘juć kata pa plačoch u tacht prypieŭki: „Apanas, Apanas, twaja žonka ŭ nas uwaliłaś u kwas; ławi siem hod nas!“ Pa astatnim słowie ŭsie ŭciakajuć ad kata ŭ roznyja baki. Kaho pieršaha kot złowić, toj robicca katom i hulnia jdzie ad pačatku.
65. Čur. Hulajučyja ličacca, kamu być čuram. Ličeńnie adbywajecca tak:
|
„Chodzić koška |
Toj, na kaho pryjšło astatniaje słowa, wychodzić, a katory astaniecca paśla ličeńnia astatnim, toj jość „čurom“. Jon stanowicca dzie-niebudź za drewa, abo za što inšaje i zapluščywaje wočy; hulajučyja tymčasam chawajucca.
Praz niekalki minut čur pytaje: „ci ŭžo?“ Jamu adkazwajuć: „užo!“ Kali chto jašče nie paśpieŭ schawacca, dyk kryčyć: „jašče nie!“ Kali ŭsie schawajucca, čur idzie ich šukać. Jak tolki jon adojdzie ad swajho miesca, usie starajucca zaniać jaho miesca i „zaplawać“, h. zn. plunuć na tym miescy. Čur starajecca hetym časam kaho-niebudź zławić i „začuryć“ h. zn. schapiŭšy, abo tolki datknuŭšysia da kaho-niebudź, skazać: „čur!“ Tady złoŭleny, abo tolki datknuty, robicca čuram i hulnia jdzie ad pačatku.
66. Wiarowačka. Biarecca doŭhi kawałak wiaroŭki, ci aborynki, źwiazany kancami i ŭsie, što hulajuć, biarucca za jaje rukami ŭ koła. Adzin uwachodzić u siaredzinu koła i pilnuje, — kab wyciać pa rukach kaho-niebudź z trymaŭšych za wiarowačku. Kožny pawinien uwažać, kab nia dasca wyciać pa ruce. Dziela hetaha, kali chto ŭhledzić, što da jaho zwaročywajecca toj, što staić u kole, dyk puskaje z ruk wiarowačku. Kali stajačamu ŭ siaredzinie ŭdasca kaho-niebudź wyciać pa ruce, dyk „wysiečany“ jdzie ŭ siaredzinu koła i hulnia pradaŭžajecca dalej.
67. Ślapy muzyka. Usie stanawiacca ŭ koła, a adnamu zawiazywajuć wočy i dajuć u ruki pałačku. Paśla pačynajuć usie ŭziaŭšysia za ruki krucicca nawakoł „ślapoha muzyki“, a jon datykajecca da kaho-niebudź pałačkaj, a datknuty padaje holas (piśnie, abo zahudzić), starajučysia, kab myzyka nie hadaŭ jaho. Kali muzyka adhadaje, chto padaŭ hołas, dyk toj, chto pisnuŭ, idzie ŭ koła, biaručy rolu ślapoha muzyki i h. d.
68. Pošta. Kožny z hulajučych wybiraje sabie nazoŭ horadu, abo wioski i ŭsie stanawiacca ŭ koła, nie dziaržučysia za ruki. Adnamu z hulajučych zawiazywajuć wočy. Jon wychodzić na siaredzinu koła i nazywaje dwa harady, jakija pawinny źmianicca miescami, stupajučy cicha, kab toj, chto łowić, — nia čuŭ, dzie jany prabiahajuć, i nie zławiŭ ich. Kali jon złowić adnaho z prabiahajučych, dyk stanowicca na jaho miesca, a złoŭleny z zawiazanymi wačyma stanowicca na siaredzinu koła i hulnia jdzie dalej.
- ↑ U niekatorych miascoch heta hulnia nazywajecca „ślapoj kurycaj“, abo „ślapoj babaj“.