Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry

← Histaryčny narys

Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry Гістарычна-этнаграфічная праца Аўтар: Уладзіслаў Казлоўскі 1928 год

Hulni i ihry biežnyja →

Прапануем да спампаваньня!

II.
Biełaruskija narodnyja tawaryskija ruchawyja hulni i ihry.

Da času pryniaćcia chryścijanstwa biełaruskaje hramadzianstwa nia było padzielena na klasy. Usie zwyčai, ci to ŭ kirunku tradycyjnych ihryščaŭ, ci ŭ inšym, byli supolny ŭsiamu krywickamu narodu. Adnačasna z chryścijanstwam pryšła da nas i klasowaść. I ŭ toj čas, jak bahatšyja słai ŭprywilehijowanaha hramadzianstwa lohka pryjmali čužyja ŭpływy, a nawat ad času unii z Polščaj saŭsim adłučylisia ad narodu, zdradzili jaho na karyść Polščy, ― prosty naš narod, adčuwajučy hetuju zdradu, addzialiŭsia saŭsim ad swaich wiarchoŭ, zamknuŭsia ŭ sabie, amal saŭsim nie dapuščajučy čužych upływaŭ da swaich tradycyjaŭ i zwyčajaŭ. Dziakujučy hetamu jon da siańniašniaha dnia zachawaŭ šmat spradwiečnych wierawańniaŭ i abyčajaŭ. Adnosna fizyčnaha wychawańnia hetyja tradycyi i abyčai wyjaŭlajucca ŭ dachawaŭšychsia da siahońnia taworyskich ruchawych hulniach i ihrach, u rožnych zababonach i wierawańniach, niaraz wielmi karysnych z hyhijeničnaha boku. Hetyja hulni, ihry i wierawańni siahajuć wielmi daŭnych, a mo’ nawat i pahanskich časoŭ.

Raźbirajučy biełaruskija narodnyja hulni i ihry znachodzim u ich wielmi karysnyja elementy, jak z boku fizyčnaha, tak i z boku wychawaŭča-maralnaha i hramadzkaha. Prosta biare radaść, što naš siarmiažny narod nia ŭstupaje ŭ hetym inšym narodam, a mo’ nawat prad mnohimi moža pachwalicca. Treba jašče adciemić, što biełaruskija narodnyja hulni i ihry jość tak razumna ŭłožany, što biaručy ich u poŭnuju systemu — mohuć pierahimnastykawać usio cieła i dać šmat karysnych nawuk z boku maralna-hramadzkaha wychawańnia.

Haworačy pra hulni i ihry naahuł, treba wiedać, jakaja jość rožnica miž sławami: hulnia i ihra. Hulnia z punktu hledžańnia fizyčnaha wychawańnia heta jość peŭnyja ruchi adzinki, abo hramady dziela pryjemnaści, wyklučajučy zawadki i chacieńnie wyjhryšu, a ihra — heta jość peŭnyja ruchi dźwiuch, abo niekalki asob u baraćbie za wyjhryš. Metaj hulni jość samaja hulnia, jak pryjemnaja razryŭka, a metaj ihry — jość wyjhryš, abo projhryš.

Dyk tolki zawadki i wyjhryš rožniać hulniu ad ihry.

Nižej padanyja biełaruskija narodnyja hulni i ihry jość jašče daloka nia ŭsie. Heta tolki častka ich.

Žyćciowyja abstawiny, na žal, nie pazwolili mnie źbirać pa rodnych wioskach patrebny mnie materyjał. Zmieščanyja tut hulni i ihry ja ŭziaŭ z biełaruskaha zbornika Romanowa, „Dziacinnyja hulni“ Čarniaŭskaj i tyja, jakija mnie samomu, jak synu wiaskowaha siarmiažnika, wiedamy, ci to prypaminajučy časy, kali sam byŭ učaśnikam ich, ci to z apawiadańniaŭ maich ciapierašnich kalehaŭ synoŭ — biełaruskaj wioski.

Usie nižej apisanyja hulni i ihry ja padzialiŭ, pawodle ich karyści z boku fizyčnaha wychawańnia, na hetkija hrupy:

1) bulni i ihry biežnyja, 2) skočnyja, 3) kidanyja, 4) hulni i ihry z miačykam, 5) hulni i ihry z barykańniem, pieraciahiwańniem, dužańniem, wyrywańniem i b. p., 6) hulni i ihry pieramiešywanyja, 7) hulni i ihry wyrablajučyja słuch, bystraść zroku i arjentacyju ŭ paciomku, 8) hulni i ihry raŭnawažnyja, 10) hulni i ihry intelektualnyja.