Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)/Biełaruskija narodnyja sporty, skoki, charawody, zababony i wierawańni
| ← Hulni i ihry intelektualnyja | Biełaruskija narodnyja sporty, skoki, charawody, zababony i wierawańni Гістарычна-этнаграфічная праца Аўтар: Уладзіслаў Казлоўскі 1928 год |
Zababony, wierawańni → |
Прапануем да спампаваньня!
III.
Biełaruskija narodnyja sporty, skoki, charawody, zababony i wierawańni.
Biełaruskaja sialanskaja moładź achwotna addajecca roznym sportam, chacia j nie razumieje karyści ich u raźwićci i hartawańni arhanizmu. Wiaskowaja moładź addajecca sportawi dziakujučy instynktoŭnaje achwocie da ruchu.
Lohkaja atletyka. Lohkaj atletycy, jak bieham, skokam i kidańniam, biełaruskaja wiaskowaja moładź addajecca ŭ postaci biežnych, skočnych i kidanych hulniaŭ i ihraŭ. Aprača hetaha ŭ kožnaj wioscy, abo ŭ miastečku možna prykmiecić, jak moładź addajecca lohkaj atletycy.
Wypieradki ŭ biehu možna ŭbačyć wielmi časta pasiarod moładzi, taksama i zawadki — ŭ pieraskakiwańni praz niewialikija płaty, rawy i h. p. — jość ahulna raspaŭsiudžanyja miž wiaskowaj moładździu.
Kidańni jość u roznych postaciach: kidańnie rukoj i pry pomačy pryładaŭ; kidańni ŭ dalačyniu i ŭwyś. Kidańnie jość narmalnaje, kidańnie pa wadzie, i kidańnie pryładami. Narmalnaje — wyjaŭlajecca ŭ kidańni kamieńnia rukoj u dalačyniu, abo ŭwyś, jak maha najdalej, abo najwyšej. Kidańnie pa wadzie wyjaŭlajecca ŭ tym, kab kinuć kamień raŭnaležna da pawierchniaje płoščy wady tak, kab jon moh niekalki razoŭ adbicca ad wady. U kaho kamień bolš razoŭ adab‘jecca ad wady, toj ličycca łaŭčejšym. Pryładaj da kidańnia kamieńniaŭ jość „puščałka“, jakaja bywaje draŭlanaja, abo z wiaroŭki, pojasa, ramiania i h. p.
Puščałka z drewa robicca hetak: biarecca pałka i adzin kaniec jaje trochi raščepliwajecca. Układajuć u raščep kamień i trymajučy pałku druhim kancom mocna zamachiwajucca jeju, pry hetym kamień wyrwiecca z raščepu i palacić mnoha dalej, čymsia ad ruki. Čym daŭžejšaja pałka, tym dalej palacić kamień.
Puščałka z wiaroŭki wyhladaje hetak: šnur kala 2-ch aršyn daŭhi jość pasiaredzinie na niekalki wiarškoŭ dubaltowy (padwojny), abo zamiest hetaha ŭ tym miejscy maje šyroki ramianiok, abo jakuju tkaninu. Heta zroblena dziela taho, kab u tym miescy možna było pałažyć kamień. Hety šnur trymajecca ŭ ruce za abodwa kancy. Ułažyŭšy pasiaredzinie šnura kamień, kidajučy razhojdywaje jaho i pry razmachu wypuščaje adzin kaniec šnura, ad čaho kamień wylataje i lacić 2—3 razoŭ dalej, čymsia ad ruki.
Lohkaja atletyka, jak biehi, skoki i kidańni, wyrablaje dobraje dziejańnie lohkich i serca, uzmacniaje našyja sustawy i naahuł hartuje i ŭzmacniaje ceły arhanizm.
Wodnyja sporty. Nia kožnaja biełaruskaja wioska znachodzicca ŭ abstawinach, pazwalajučych upraŭlać wodnyja sporty. Pamima hetaha mała možna spatkać Biełarusa, kab jon nia ŭmieŭ ani troški pływać. Nia kažučy pra tych, što žywuć kala rek i wazioraŭ i majuć dobryja abstawiny addawacca wodnym sportam, — nawat i ŭ wioskach, nia majučych rek, abo wazioraŭ, zaŭsiody znojdziecca jakaja-niebudź sadžałka, dzie moładź chacia trochi nawučycca pływać. Pływajuć pierawažna „pa sabačamu“, h. značyć hartajučy rukami i b‘jučy pa wadzie nahami. Žychary žywučyja bliska rek i wazioraŭ addaŭna lubiać jeździć na łodkach ci to dla rybałoŭstwa, ci dla pryjemnaści, ci dziela inšych patreb. Da hetaha časta ŭžywajecca pieršabytnych typaŭ łodki, jak „kamiaha“. Jana wydaŭblajecca z toŭstaha biarwieńnia i maje wyhlad karyta. Daŭžynia „kamiahi“ kala 3-ch aršyn. Piaredniaja čaść jaje zaakruhlenaja. Pry jaździe na kamiazie stanawiacca na kaleni. Dziela lepšaje raŭnawahi, da bakoŭ kamiahi prybiwajucca niewialikija doški. Pry cichaj pahodzie takaja łodka moža ŭtrymliwać 2-ch čaławiek. Jazda na kamiazie wymahaje peŭnaści siabie i adwahi, dziela taho, što pry niezachawańni raŭnawahi lohka moža pierawiarnucca.
Biełarusy lubiać rybałoŭstwa. Jany łowiać rybu nia tolki roznymi pryładami, ale nawat prostym sposabam, hołymi rukami — šukajučy ŭ trawie i ŭ norach pad kustami niekatarych parodaŭ ryb, jak naprykład płotki, „bałaby“; taksama lowiacca hołymi rukami raki. Hetkaja łoŭla wymahaje adwahi i ŭmieńnia pływać. Usio heta prywučaje Biełarusa da baraćby z pryrodaj i dawańnia sabie rady ŭ žyćci nawat u niekarysnych abstawinach.
Zimowyja sporty. Zima daje biełaruskaj moładzi bolš razrywak i wiasiołaści, čymsia inšaja para hodu. Moładź hučna addajecca roznym zimowym razryŭkam. Pieradusim kožny lubić paślizhacca na lodzie. Da hetaha nawat nie patrebna pryładaŭ. Chto chodzić u hetak zwanych klombach, abo kandałoch (boty, abo kamašy z dzierawianaj padošwaj, raspaŭsiudžanyja ŭ Zachodniaj Biełarusi), toj łoŭka ślizhajecca na ich.
Ślizhajucca ŭ hetkich pozach: stojačy, u prysiadku, stojačy na adnej nazie, u prysiadku na adnej nazie i h. p.
Da ślizhańnia ŭžywajucca i pryłady, jak kańki, jakija robiacca hetak: kawałak palena, abstruhanaha ŭ trykutnuju formu, na spodzie z hrubym drotam, — dla lepšaha ślizhańnia. Robicca taksama i forma doščački z dwuma dratami ŭ spodzie. Taki kaniok nakładajecca tolki na adnu nahu. Da łoŭkich zaličajecca toj, chto moža jak najdalej prajechać na adnej nazie. Takaja jazda na adnej nazie dobra wyrablaje raŭnawahu tuława i ŭzmacniaje nerwowuju systemu.
Aprača ślizhańnia na kańkach, raspaŭsiudžana jość jazda na sankach z horki, jazda z horki na abladzianieŭšych doškach, abo kruhłych „ladziošach“, wyrublenych na race i prytarnawanych da dobraha siadžeńnia.
Na lodzie robicca „katok“ i „krutarha“. Kab zrabić katok, zamaražywajuć u lod kruhły koł, na jakoha nasoŭwajecca koła ad waza. Da koła prywiazywajecca doŭhaja žerdź; na kaniec žerdzi prymacoŭwajucca sanki. Pamiž špicaŭ koła ŭstaŭlajucca kały, pry pomačy jakich niekalki asob kruciać koła. Ad hetaha sanki z wialikaj chutkaściu apisywajuć kruh. Na sankach siadziać niekalki asob, jakija katajucca z takoju-ž chutkaściu.
Krutarha robicca hetak: na zamarožany koł u lodzie kładziecca tonkaje biarwieńnie, tak, — kab kancy jaho nie pierawiešywalisia.
Paśla na kožny kaniec biarwieńnia siadaje chłapiec, a druhija chodziačy nawokał kała prywodziać bierwiano ŭ kruhowy ruch. Hetkija katki i krutarki wyrablajuć adwahu, zahartoŭwajuć učaśnikaŭ i dajuć im šmat karysnych ruchaŭ i wiasiołaści. Na wioskach, dzie niama ni raki, ni woziera, sabraŭšajasia hramadoj moładź biare prostyja sani, časam nawat chapaje z panadworka biez dazwołu haspadara, i zaciahnuŭšy dzie-niebudź na niewialikuju haru, z wiasiołaściu i śmiechami wozicca na saniach, až pakul haspadar ahledziŭšysia, z krykam nie adbiare swaich saniej, a hramada jdzie šukać nowych saniej.
Konnaja jazda. Ad najdaŭniejšych časaŭ Biełarusy lubili hadawać koni i achwotna jeździli konna. Ab hetym my možam dahadywacca z starych biełaruskich narodnych pieśniaŭ, u jakich časta ŭspaminajecca pra koni i konnuju jazdu, apiawajučy łoŭka jeździačych konna i majučych dobryja koni. Naprykład kaladoŭščyki, chadziŭšyja z hwiazdoj, pamiž inšym haspadaru piajuć:
|
„A ŭ luzie, ŭ luzie, |
Uspamin ab strełkach daje asnowu ćwierdzić, što pieśnia heta pachodzić z časoŭ užywańnia łuku i što tady ŭžo chwalilisia dobrymi końmi, a hetym samym možna kazać, što tady była raspaŭsiudžana konnaja jazda.
Abo znoŭ u adnej pieśni haworycca:
|
„Što-ž to za małajcy, dy wajny bajacca: |
Abo ŭ inšaj:
„Na hare sonca sijajeć, Iwańka konika siadłajeć a ŭ jaho mamuchna pytajeć: kudy konika siadłaješ? Što-ž tabie, mamuchna, da taho?
Siadłaju konika sam swajho, pajedu ŭ nočańku načnuju pa swaju Hanulku wiečnuju!“
Abo z pieśniaŭ Zachodniaje Biełarusi:
|
Čom ty, konik, wady nia p‘ješ? ci darožku čuješ? |
I ciapier kožny Biełarus umieje jeździć konna i zusim swabodna čujecca na kani. Užo z maładych let baćka probuje sadzić syna na kania, prywučajučy jaho da kania i da jazdy na im, a ŭžo kala 10—12 hadoŭ žyćcia sialanski chłapiec čujecca swabodna na kani, chacia j biez siadła. Wiasnoj, kali jeduć z pola, dzie paświli swaje koni, chłapcy achwotna „iduć“ na wypieradki konna. A časta nawat wyabražajuć saboj rycaraŭ, parabiŭšy sabie ŭ lesie dzierawianyja piki i prybraŭšysia karoj, robiačy pahony, biełyja stužki na šapkach i h. p.
Tady adna partyja idzie na druhuju, robiačy cełyja turniry, što časam prachodzić nie biaz wypadku ŭ takoj „rycarskaj hulni“. Naahuł sielanin Biełarus addany kaniu, jak swajmu najlepšamu tawaryšu, bo i sapraŭdy sielanin Biełarus biez kania — jak biaz ruk.
Jazda konna naahuł wyrablaje adwahu i prytomnaść rozumu, wučyć paznawać norawy žywioły i padparadkawać jaje swajej woli, taksama niaraz zmušaje i čaławieka da razwažnaha abchodžańnia z žywiołaj.
Dužańnie. Hety sport jość u Biełarusaŭ wielmi pašyrany. Dzie-b nie sabrałasia hramadka chłapcoŭ, ci ŭ chacie, ci na panadworku, ci ŭ poli pasučy žywiołu, — zaraz znachodziacca amatary padužacca. Kožny choča mieć sławu siłača, starajučysia jaknajbalej pawalić druhich. Dužańnie adbywajecca roznymi sposabami, naprykład:
Nakryž. Praciŭniki biarucca praz plečy tak, što adna ruka jość na plačy, druhaja pad pachaj praciŭnikaŭ (nakryž). Pry hetym kožny jaknajbalej raskaračywajecca, kab macniej trymacca na nahach. Toj ličycca pawalenym, chto ŭpaŭ na ziamlu pieršym, abo kali ŭpaduć abodwa — toj, chto byŭ padyspodam. Pry hetym dužańni nielha „padstaŭlać nožki“, heta značyć nielha pamahać sabie nahami. Adnym z widaŭ dužańnia nakryž jość dužańnie „za pajasy“ „za siaredziny“. Heta adbywajecca taksama, tolki z toj roźnicaj, što praciŭniki biaruć adzin druhoha rukami za pojas, abo dziahu, — kali heta jość dužańnie „za pajasy“, — abo za siaredzinu, — kali heta dužańnie „za siaredzinu“. Rešta prawiły takija samyja, jak u dužańni „nakryž“;
Zzadu. Adzin, pierawažna trochi słabiejšy, abyjmaje druhoha zzadu rukami za siaredzinu, kala pojasa Druhi swajmi rukami biarecca za ruki pieršaha, pryciskajučy ich swaimi łokciami, nie pazwalajučy hetym samym praciŭniku swabodna mianiać miejsca abchwatu. Toj, što staić zadam, schilajecca pry dužańni napierad, utrudniajučy hetym swajmu praciŭniku jaho pawalić.
Ličycca pawalenym toj, chto pieršy ŭpadzie na ziamlu, abo, — kali ŭpaduć razam, — toj, chto byŭ padyspodam;
Pa cyhansku. Dwuch dužalnikaŭ siadajuć na ziamli, adzin kala druhoha, — tak, kab kožny byŭ na inšy bok twaram. Paśla kładucca na plečy tak, kab kožny moh pałažyć swaju prawuju ruku na prawaje plačo praciŭnika. Tak trymajučysia padnimaje kožny ŭ haru nahu, lažačuju pry boku praciŭnika. U najwyžšym miescy začaplajuć nohi piatkami i enerhičnym zamacham nahi kožny starajecca adkinuć ad siabie nahu praciŭnika. Pry silnym zamachu dužejšy pierakulić praciŭnika praz haławu, što ličycca pieramohaj;
Zwarušyć z miesca. Dužalniki stanowiacca tak, kab byŭ kožny ŭ inšy bok twaram (nasuproć siabie). Prawyja nohi staŭlajuć tak, kab jany prytulalisia adna da druhoj. Paśla biarucca prawymi rukami i starajucca adzin druhoha zwarušyć z miesca. Dziela hetaha možna pchać prawaj rukoj ad siabie, ciahnuć uprawa, ulewa i h. p. Toj ličycca pieramožcam, chto pieršy zwarušyŭ prawuju nahu. Lewaj-ža nahoj možna warušyć i pierastaŭlać uwa ŭsie baki, aby tolki pry hetym nie zwarušyć prawaj nahi. Možna pieraciahiwacca i lewaj rukoj, tady ŭsio, što było skazana pra prawuju ruku i nahu, budzie adnosicca da lewaj ruki i nahi;
Padnimacca. Adzin z dužalnikaŭ łažycca twaram da ziamli, druhi łažycca jamu na plečy i prasunuŭšy ruki miž pachami lažačaha a ziamloj abymaje jaho abieruč za kark, ščamlajučy pry hetym ruki. Tady lažačy padyspodam pawinien ustawać. Kali jon ustaje, dyk wierchni starajecca hnuć abieruč jamu kark u niz. Pry hetym słabšy, a nawat i ŭ roŭnaj swajmu praciŭniku sile, nia budzie mahčy padniacca, chiba budzie mieć dobra wyhimnastykawany i silny kark.
Stralańnie i palawańnie. Za daŭnych časaŭ Biełarusy achwotna stralali z łuka i lubili palawańnie. Z staradaŭnaj biełaruskaj piśmiennaści wiedajem, što palawańnie było kaliś raspaŭsiudžana, jak miž znatnymi tak i miž prostymi ludźmi. Kniazi i bajary rabili palawańnie u wialikim raźmiery, biaručy da hetaha šmat ludziej da nahonki i da stralańnia. Takija palawańni nazywalisia łowami i mieli wialiki paśpiech nawat za miežami Biełaruska-Litoŭskaha haspadarstwa. Ciapier, pamima taho, što jość, i byli daŭniej, trudnaści mieć strelbu, Biełarus adnak časta tajkom sabie chawaje jaje dla metaŭ palaŭničych.
Chłapcy z samych maładych let pačynajuć sami sabie roznymi sposabami rabić strelby. Heta jość adna z prajawaŭ mužčynskaha bajawoha instynktu, złučanaha z tradycyjaj prabaćkoŭ, lubiŭšych palawańnie i stralańnie z łuku. Dokazam taho, što daŭnyja Biełarusy ahulna ŭžywali i lubili łuk, jość — biełaruskija narodnyja pieśni, hdzie ab im (łuku) haworycca, naprykład:
|
… „Pa dware chodzić moład Jakaŭka, |
Abo znoŭ:
|
„Andrejka siadzić, (tam-ža, bał. 117). |
Tancy (skoki) i charawody. Pierad tym, jak budu apisywać biełaruskija tancy, abznajomimsia z tancami staradaŭnych časoŭ i ich značeńniem u staradaŭnych narodaŭ, pieradusim staradaŭnych Hrekaŭ i Rymlanaŭ, dzie jany byli najbolš tady raspaŭsiudžany i mieli hramadzkaje značeńnie.
Taniec u staradaŭnych Hrekaŭ i Rymlanaŭ mieŭ wialikaje značeńnie. Jon byŭ złučany z relihijaj, tworačy peŭnuju formu relihijnaha kultu, pobač z muzykaj i śpiewam. Byŭ miž inšym štukaj, tak, jak mastactwa, reźba i poezija. A dziela taho, što Hreki ŭsio heta ličyli, jak wielmi karysny wychawaŭčy dziejnik, dyk i taniec staralisia abmiežyć u peŭnyja abawiazkowyja normy. Tancy ŭ Hrekaŭ adbywalisia pierawažna na adkrytym miescy i paasobku, abo charawodami. Hetyja tancy wyjaŭlali jakija-niebudź pieražywańni čaławiečaje dušy. Dziela hetaha taniec hrecki maje čysta mimičny charaktar. Jon wyjaŭlaje histaryčnyja i skazačnyja wypadki, roznyja stany dušy, jak radaść, sum, kachańnie, nienawiść i h. p. Jość niekalki widaŭ[1] staradaŭnych hreckich tancaŭ, naprykład: tancy wajennyja, relihijnyja, tancy wykonywanyja ŭ časie ŭračystych abchodaŭ i tancy prywatnaha charaktaru. Z wajennych tancaŭ najbolš wiedamy byŭ pyrriche“, a najlepšymi tancorami byli spartancy. Charaktar tancaŭ na čeść roznych bahoŭ zaležyŭ ad natury henych bahoŭ. Naprykład, taniec „geranos“, wykonywany na čeść Appolina, aznačaŭsia spakojnymi ruchami. Taniec na čeść Kubyli, abo Dionyzosa mieŭ charaktar orhijawy. Na čeść Kubyli, bahini fryhijskaj, tancawali pierawažna duchoŭniki pad hałaśliwuju arkiestru, padobnuju da siańniašniaha jazz-banda. Pry hetym dachodzili da takoha fanatyzmu, što kalečyli samych siabie.
Kabiety mieli taksama swaje tancy — na čeść ich bahoŭ, pryčym taksama dachodzili da roznych fanatyčnych čynaŭ.
Tancy wykonywanyja na roznych uračystych abchodach mieli mieniej relihijnaha charaktaru. Da hetych naležaŭ h. zwany cykličny charawod, z jakoha paŭstała hreckaja drama.
Taniec „emmeleia“, wykonywany praz h. zwany trahičny charawod, byŭ supakojny i pawažny.
Tancy „kordax“ i „sikinnis“, wykonywanyja ŭ kamedyi i dramie, mieli enerhičnyja, chutkija ruchi.
Tancy prywatnaha charaktaru, naprykład, na wiasielli, na radzinach, na chawańni niaboščyka i siamiejnych balach, wykonywalisia ŭ takim nastroi, jakoha wymahaŭ siamiejny abchod. Adnosna balu, dyk tut tancawali častkowa samyja hości, častkowa adumysłowa prywiedzienyja fachowyja tancory. Inakš uwažali tancy Rymlanie. Jany nie prydawali im wialikaha značeńnia, a nawat ličyli, što nie wypadaje wolnamu čaławieku hetym zajmacca. Uwažali taniec, jak prostuju razryŭku, słužačuju dla zabawy haściej, da čaho mieli fachowych tancoraŭ. Najlepšym tancam u Rymlanaŭ byŭ ad času Aŭhusta „pantomin“, jaki byŭ u peŭnaj stupieni niemaj dramaj (Dr. K. Bulas. Taniec u Greków i Rzymian. Kurjer literacko-naukowy).
Adnosna biełaruskich tancaŭ, dyk jany jość wielmi staryja, i mo‘ nawat pachodziać jašče ad pahanskich časoŭ, kali tancy ŭwachodzili ŭ źmiest relihijnych abradaŭ, abo siamiejnych uračystaściaŭ. Biełarusy majuć wielmi mnoha tancaŭ, na žal, ciapier jany iduć u zaniapad, a moładź naša ciapier achwatniej tancuje nowamodnyja, niaraz brydkija i z boku fizyčnaha wychawańnia biaz nijakaje wartaści. Narodnych tancaŭ my majem bolš, čymsia chto inšy, tolki siańnia ŭžo jany nia kožnamu jość wiadomy i treba pracy ŭ hetym kirunku, kab znoŭ pastawić ich na naležnuju wyšyniu.
Našyja prabaćki zaličali tancy i charawody da relihijnych abradaŭ.
Treba adciemić, što biełaruskija tancy majuć charakternuju rysu: — jany wykonywajucca pierawažna hramadoj — u charawodzie — z prypieŭkami, tady, — jak Ukraincy i Rasiejcy majuć nachił tancawać paasobku. Čym starejšy biełaruski taniec, tym jon balej zbližany da charawodu, abo nawat da prostaj tawaryskaj hulni z piajańniem.
Tancy naahuł dajuć karyść fizyčnuju i wychawaŭčuju. Z boku fizyčnaha jany jość, chacia nia ŭsie, himnastykaj noh, wykonywanaj pad tacht muzyki, a hetym samym wyrablajučaj rytm. Z boku wychawaŭčaha — tancujučy musić paddawacca peŭnym pryniatym zwyčajam, wučycca džentelmenstwa i naahuł musić zachowywać tawaryskija kulturnyja zwyčai. Tut jość mahčymaść spatkacca i pryzwaita biasiedawać z kachajučaj i kachanaj asobaj, z jakoj moža ŭ inšych abstawinach nielha było-b spatykacca, abo nie wypadała-b. Aprača hetaha kožny taniec možna zaličyć da tawaryskaje hulni, dajučaj karyść, jak naahuł hulnia, z boku wychawaŭča-hramadzkaha.
Da biełaruskich narodnych tancaŭ i charawodaŭ zaličajucca: wierabiei, jaščur, karalewič, padušačka, šastok, mak, ciareška, busačok, miacielica, łučynica, žurawiel, kasar, čyžyk, hapak, taŭkačyki, trasucha, ziaziula, nožnicy, juračka, lawonicha i bielaruski šlachocki taniec kadryl.
Bolšaja čaść wyžskazanych tancaŭ mahła-b być nazwanaj taksama charawodami, abo lepš charawoda-tancami, a nawat bolš-mienš sprawiadliwa možna-b było nazwać — tawaryskimi hulniami z piajańniem. Ja zaličaju ich usich da tancaŭ, adciemliwajučy, što niekatoryja z ich jość tancami ŭ poŭnym značeńni hetaha słowa, a niekatoryja — charawoda-tancami.
Wierabiej. Dziaŭčaty stanawiacca ŭ koła i biarucca za ruki. Pasiarod koła ŭwachodzić chłapiec „wierabiej“. Tady ŭsie trymajučysia za ruki chodziać u tacht muzyki i piajuć:
|
„Jak pajšoŭ wierabiej pa šumietničku, |
Tut wierabiej nazywaje, kaho sabie wybraŭ. Dziaŭčaty piajuć dalej:
|
„Jašče mnie, jašče mnie — Alonačku treba!“ |
Iznoŭ piajuć ad pačatku, pakul wierabiej nie źbiare da siabie bolšuju čaść dziaŭčat. Tady tyja, što zastalisia niawybranymi, kruciacca ŭ druhi bok i piajuć: „Jak pašoŭ wierabiej pa šumietničku, raskidaŭ, raźbiwaŭ ŭsiu siamiejačku, mnoha nas, mnoha nas na piečy na chlebie!“ Tut taksama wierabiej nazywaje tuju z dziaŭčat, jakuju choča addać, a jany piajuć: „Užo mnie, užo mnie Hanulki nia treba“.
Piajuć iznoŭ hetak dalej, až pakul wierabiej nie addaść usich, kaho raniej wybraŭ i h. d.
Jaščur. Dziaŭčaty stanowiacca ŭ koła i ŭziaŭšysia za ruki chodziać pad tacht muzyki nawokał stajačaha, abo siadziačaha chłapca i piajuć:
|
„Staić (abo siadzić), staić jaščur, |
Pry hetym chłapiec, siadziačy ŭ kole, chapaje ŭ adnej z dziaŭčat chustku. Piajuć ad pačatku. Chustka zrywajecca ad druhoj dziaŭčyny, pawodle wybaru jaščura i h. d. Kali ŭsie chustki buduć zabrany jaščuram, — dziaŭčaty piajuć:
|
„Panok, panok, addaj wianok! |
Jaščur śpiawaje:
|
„Ja twaim wiankom žar zahrabaŭ, |
I addaje pry hetym katoraj-niebudź chustku. Dziaŭčaty pačynajuć piajać iznoŭ, pakul kožnaja nie dastanie nazad swaju chustku.
Karalewič. Dziaŭčaty stanowiacca ŭ koła. U siaredzinie koła stanowicca „karalewič“, pierawažna dziaŭčyna z šapkaj u ruce. Nawokał karalewiča dziaŭčaty chodziać pad muzyku i piajuć:
|
„Caroŭ syn, karalewič, |
Pry hetym dziaŭčyna, stajaŭšaja ŭ kole, wybiraje sabie kaho-niebudź z koła i całuje. Pacaławanaja biare šapku i jdzie ŭ koła i h. d.
Padušačka. Chłopcy i dziaŭčaty stanowiacca ŭ koła, pabraŭšysia za ruki. Adnaho, abo adnu stawiać pasiarod koła i chodziačy piajuć u tacht muzyki:
|
Padušački, padušački, |
Prapiajaŭšy heta, toj, jaki staić u siaredzinie, kłaniajecca kamu-niebudź z koła i hety stanowicca tady ŭ siaredzinu, a pieršy idzie ŭ koła i h. d.
Šastok. Dziaŭčaty stanowiacca ŭ kola, trymajučysia za ruki. Adna z ich wychodzić u siaredzinu koła, chodzić tam i piaje:
|
„Šeść dzion małaciła, |
Prapiajaŭšy heta, jana, a za jeju i ŭsie dziaŭčaty — piajuć hetuju pieśniu iznoŭ ad pačatku; pry hetym, stajaŭšaja ŭ siaredzinie koła pačynaje pierakručywacca cieraz ruki z tymi, što stajać u kole. Kali jana pierakrucicca z usimi, dyk na jaje miesca idzie druhaja i taksama piaje:
|
„Seść dzion małaciła i h. d. |
Mak. Usie stanowiacca ŭ koła, biaručysia za ruki, a adzin uwachodzić u siaredzinu koła. Nawokał jaho ŭsie trymajučysia za ruki chodziać i piajuć:
|
„A pasieju ja mak |
Paśla zatrymoŭwajucca i pytajucca ŭ taho, što ŭ kole: „Ty haraŭ na mak“? — „Haraŭ“! — Tady iznoŭ chodziać u koła i piajuć toje-samaje, što raniej piajali. Skončyŭšy, zwaračywajucca z inšymi pytańniami, i piajuć:
|
„A pasieju ja maki h. d. |
Ziaziula. Stanawiacca ŭ koła trymajučysia za ruki. Dziaŭčyna — „ziaziula“ — pierabiahaje pad ruki kožnamu ŭ kole, a jaje pry hetym adzin z chłapcoŭ łowić. Usie inšyja trymajučysia za ruki chodziać u koła ŭ tacht muzyki. Kali chłapiec złowić ziaziulu, dyk na jaje miesca jdzie druhaja ziaziula i druhi chłapiec, a pieršyja stanowiacca ŭ koła i h. d.
Nožnicy. Kładucca na ziamli dźwie pałki na-kryž. Para tancujučych pad tacht muzyki chodzić, abo pieraskakiwaje miž pałožanymi pałkami, tak, kab nie čapać ich nahami.
Trasucha. Heta jość polka, jakuju Biełarusy jnakš tancujuć, imienna nia tak žywa, jak Palaki, a bolš pawažna i spakojna. Pry hetym achwotna śpiawajucca roznyja prypieŭki.
Juračka. Tancujučyja stanawiacca para za paraj, a adzin, jaki nia maje pary i nazywajecca „Jurkaj“, stanawicca na-suproć usich, twaram da ich. Paśla pad tacht muzyki tancujuć u koła para za paraj, a Jurka, źwiernieny twaram da tancujučych, wiadzie taniec. Kali Jurka chlaśnie ŭ daloni, dziaŭčyna pieršaje pary jdzie da jaho, a dziaŭčyna druhoje pary jdzie da chłapca, što byŭ u pieršaj pary i h. d. — tak, što toj, jaki byŭ astatniaj paraj, zastajecca biez dziaŭčyny i jość Jurkaj. Jon taksama, jak pieršy, wiadzie taniec i kali chlaśnie ŭ dałoni, dyk pary mianiajucca i astatni stanawicca Jurkaj i h. d.
Paśla, na znak Jurki, tancujučyja robiać koła, stojačy para za paraj. Jurka tady jość u siaredzinie koła. Na jaho plečy i haławu kładuć dziaŭčaty, a paśla i chłapcy ruki i pad tacht muzyki chodziać, trymajučy ruki na haławie, abo plačach Jurki; pry hetym piajuć:
|
Ach ty Juračka, |
Paśla pary kruciacca na miejscy i tancujuć ad pačatku, abo robiać jašče niekalki fihur pierad hetym.
Lawonicha. Hety taniec jość najlepšym narodnym biełaruskim tancam. Usie świadomyja Biełarusy ŭmiejuć tancawać Lawonichu, jakaja jość pryhožym i aryhinalnym tancam i nia ustupaje miesca narodnym tancam inšych narodaŭ. Tut jość šmat roznych fihuraŭ, — pryhožych i karysnych z boku fizyčnaha wychawańnia.
Nia budu apisywać tut, jak tancujecca Lawonicha, bo heta kožny biełaruski intelihient bačyŭ, a z apisu ŭsio-roŭna toj, chto hetaha tanca nia bačyŭ, nia budzie mieć poŭnaha ab im wobrazu, bo Lawonicha maje šmat fihuraŭ i kambinacyjnych aryhinalnych ruchaŭ.
Kadrel. Hety taniec taksama pryhožy i maje šmat fihur. Jon bolš raspaŭsiudžany miž šlachtaj i žycharami miest, jak pasiarod sialanstwa.
- ↑ Ab hetym kažuć malunki na staradaŭnych hreckich pasudzinach, tworčaść Lukijana i Athenazora, žywučych u epoce rymskaha carstwa i inš.