Язэп Крушынскі (1929—1932)/2/23
| ← 22. Гаспадар і парабак | 23. У млыне Раман Аўтар: Змітрок Бядуля 1932 год |
24. Груна гругану вочы ня клюе → |
Прапануем да спампаваньня!
23
У млыне
ГУДЗЕ млын у Курганішчы. Ужо чатыры гады як гудзе.
Вакол млына прыбудовачкі; паветка для коняй, цёплая будыніна для завозьнікаў.
Сам Крушынскі вечна ў млыне. Парабак Рыгор у яго цяпер мельнікам. Бухгалтарам — Стэфка. Яна важыць мліва, выдае квіткі, запісвае. Уся жывая сіла Курганішча ў хаду.
Знутры і звонку млын аброс мучным пылам. Драўляныя сьцены аселі, па-гаспадарску на месцы ўзмацніліся.
Кіпіць жыцьцё ў млыне і каля яго. Млын сьцягвае да сябе людзей з усёй ваколіцы. Нават з мястэчка Шапалевічы завозьнікі прыяжджаюць.
— Дарогі і пуцявінкі сюды цягнуцца з ўсіх бакоў, як у стары Рым, — ня раз жартаваў айцец Дзімітры.
— Усё па закону раблю! — сур‘ёзным тонам тлумачыў Крушынскі. — Усё па закону! Тры тысячы рублёў падатку плачу дзяржаве. Я-ж толькі для рэспублікі і працую. Добра цяпер хоць тое, што ня трэба дрыжэць і кожнага баяцца. Усё па закону!
У млыне Крушынскі ніводнай хвіліны на месцы ня можа ўстаяць. Яго рвуць на кавалкі — то туды, то сюды. Ня мае часу нават ліст пачытаць, які вось зраньня ляжыць у яго ў кішэні. А цікава пачытаць, хто гэта піша да Стэфкі і што там напісана.
Ужо некалькі разоў пачынаў чытаць:
„Дарагая, мілая Стэфачка.
Можаш мяне віншаваць“…
Далей гэтых двух радкоў Язэп Крушынскі ніяк не дабраўся. З усіх бакоў яго рвуць на кавалкі.
— Таварыш Крушынскі!
— Дзядзька Язэп!
— Суседзе!
То важыць трэба, то нехта скардзіцца, што чарга яго даўно мінула, а яго мяшкі стаяць на месцы.
Не глядзіць Крушынскі на людзей, а можа глядзіць і нікога ня бачыць. Імчыцца ён з першага паверху на другі, зноў уніз і так бяз конца.
Гучыць у яго вушох стукат млына і людзкі гул галасоў.
— Дарагая мілая Стэфачка, можаш мяне віншаваць… — урэзалася ў яго памяці.
Зноў бярэцца за ліст.
— З чым-жа яе віншаваць? І хто гэта піша да маёй жонкі? Ніколі ніхто ня пісаў.
Нэрвуецца Крушынскі.
…Жонка на шмат гадоў маладзейшая за мяне…
— Суседзе, я да цябе… — цягне яго нехта за рукаво.
Падняў ад ліста вочы.
Насупроць яго рыжая барада хутараніна Пархамчука.
— Па чарзе, суседзе, нічым не магу дапамагчы, — кажа Крушынскі.
Я не сьпяшаюся. Я па іншай справе.
Крушынскі зірнуў на яго зацікаўленымі вачыма.
— Я зараз.
— Дзядзька Язэп! — кліча Крушынскага Рыгор.
Крушынскі пабег.
Ужо тры разы як Пархамчук чуе ад яго гэтае „зараз“.
У Пархамчука роспач на твары. Ён цярпліва чакае.
А вось зноў паказаўся Крушынскі.
— Суседзе на пяць хвілін… — літасьці просіць Пархамчук.
— Добра, хадзем, Макар!
— Вялікі сакрэт…
Крушынскі ўстрапянуўся. Ён любіць сакрэты.
— Калі так, дык ідзі ка мне ў хату, а я зараз прыду. Не выпадае тут.
Праз некалькі хвілін яны разам сядзелі ў пакоі Крушынскага. Не вярнуўся Крушынскі ў млын праз пяць хвілін.
На стале была гарэлка.
І Пархамчук з Крушынскім ціханька шапталіся доўгі час. Вушы да губ падстаўлялі адны адным, пільна лавілі кожнае сяброўскае слова, каб не расьсейвалася.
Часта Крушынскі паглядаў у вакно, ці няма блізка чужога і лішняга вуха, і ўсё паўтараў Пархамчуку:
— Толькі цішэй…
Потым пашоў у другі пакой і прынёс адтуль маленечкую аптэчную пудэлачку.
Даў Пархамчуку.
Пархамчук схаваў ў кішэню.
Як Пархамчук вышаў з хаты, Крушынскі зноў ўзяўся за ліст:
„Дарагая, мілая Стэфачка.
Можаш мяне павіншаваць. Знайшоўся мой муж і твой дзядзька Антон Сяргеевіч Мятлоў“.
— І мае пяцьсот рублёў знайшліся! — узрадваўся Крушынскі. — Хоць дзядзька ён мне цяпер па жонцы, але гэтыя пяцьсот рублёў, якія пазычыў у мяне на дарогу некалькі год таму назад, ён павінен вярнуць. Ого, такія грошы! Ня жартачкі. Анэкдотамі гэта майму новасьпечанаму дзядзьку не абыдзецца.
— Дзядзька Язэп! На млын клічуць! — сказаў нехта пад вакном.
— Ах чэрці! Пачытаць не даюць.
Зноў скамячыў ліст, сунуў у кішэню і пабег у млын.
Толькі позна ўвечары вызваліўся Крушынскі ад працы ў млыне. Пад вечар зноў распагодзілася. На дварэ было вельмі цёпла. Крушынскі сядзеў пры адчыненым вакне і піў гарбату. Над лямпай кружыліся матылькі. Стэфка, цяперашняя жонка Крушынскага, сядзела побач. За апошнія чатыры гады яна пакруглела і як-бы пастарэла на 10 год. Вочы, раней бліскучыя, іскрыстыя, паблеклі, страцілі свой ранейшы колер. Ва ўсім яе целе няма ўжо болей дзявочай рухавасьці. Яна лянівая, вечна заспаная, часта пазяхае. Нават голас яе зьмяніўся. Няма ў ім ранейшых зычных пераліваў. Рукі яе заплылі тлустасьцю.
— У мельніка заўсёды тлусьцеюць сьвіньні, каровы і жонка, — часта жартаваў Крушынскі.
Стэфка спачатку, пакуль ня прывыкла да гэтага жарту, злавалася, называла мужа „хамам“, „дзярэўняй“, а пасьля перастала ўвагу зварочваць: ленавалася. Усім сваім выглядам яна гаварыла адно:
— Я сытая. Хачу спаць.
П‘е Крушынскі гарбату і часта кажа да жонкі:
— Ідзі спаць, Стэфка.
— Дай ліст раней пачытаем. Цікава, што піша цёця.
Крушынскі дастаў з кішэні скамечаны ліст. Ён чытаў ў голас, а Стэфка слухала:
„Дарагая, мілая Стэфачка.
Крушынскі кончыў чытаць. Зрабіў многазначны выгляд на твары і многазначным тонам сказаў:
— Та-а-ак. Жыцьцё здорава, відаць, дзядзьку нашага круціла.
З твару Стэфкі зышла дрымотнасьць. Яна захвалявалася. Памаладзела. У вачох зьявіўся ранейшы бліск.
— Ведаеш, мой хлопчык, — зьвярнулася яна да мужа, — трэба цёці паслаць трохі грошай…
Яна зазірала яму глыбока ў вочы, прытулілася да яго, як яна рабіла калісьці ў першыя месяцы пасьля вясельля.
— Ты ня будзеш скупым на гэты раз, праўда?
— Добра, — працадзіў Крушынскі праз зубы, — пашлем. Ведаеш, у мяне заставалася да яго нейкая сымпатыя, да гэтага агронома. Сымпатыя, кажу, засталася. Мы з ім сябравалі.
— Ён быў трохі падобны да цябе сваімі паводзінамі, — заўважыла Стэфка і зноў пазяхаць пачала.
— Глупства гаворыш. Якімі паводзінамі?
Крушынскі пакрыўдзіўся.