У ціхай вадзе (1925)/Дзяліцьба
| ← Стараста | Дзяліцьба Апавяданьне Аўтар: Якуб Колас 1925 год |
Кірмаш → |
| Іншыя публікацыі гэтага твора: Дзяліцьба. |
Прапануем да спампаваньня!
ДЗЯЛІЦЬБА
Ну, што ты з гэтымі бабамі зробіш?
Калі ў хаце жывуць дзьве бабы, то ўжо спакою няма.
— Гыр-гыр-гыр! гыр-гыр-гыр! — гыркаюцца яны ад самага раньня.
Адна — капач, тая — мешалка. Адна — гультай, другая — няўмека.
Так і кідаюць адна аднэй на вочы.
А як лягуць спаць, то кожная ўсю ноч шэпча на вуха свайму мужыку, — нагаварвае на другую.
Мужчыны толькі скрыва паглядаюць адзін на аднаго. Але, пакуль-што, маўчаць.
Да дзяліцьбы яшчэ далёка. Дзяліцьба ідзе вось у якім парадку: перш-на-перш выступаюць бабы.
Бабы сварацца год, год з палавінаю, а то і цэлых тры. (Мой нябожчык-дзед казаў, што яго нябожчыца-жонка сварылася з яго нябожчыцай-братавай цэлых дванаццаць год!). Наўперад бабы сварацца патроху, — так, гадзіну, дзьве ў дзень.
Потым сварцы адводзіцца больш часу — гадзін 5-6.
Да гэтага часу мужчыны яшчэ маўчаць, набіраюцца толькі злосьці. Мужчыны сварацца часьцей увечар, ці ў сьвяты дзень, бо ў будны часу няма. А бабы тымчасам пачынаюць прабаваць моц сваіх чубоў. Вараць яны ў адной печы, але ў асобных гаршчкох. Дастаецца тут і бедным гаршчком.
А ўжо пасьля жанок б‘юцца мужчыны.
Каб падзяліцца, яшчэ мала пабіцца адзін раз: трэба пабіцца найменш раз восем, каб разы тры засыхала скурка на носе, трэба разоў шэсьць абадраць твар ды ліхтар паставіць каля вока, а лоб убраць гузам або і двума. Тады толькі можна лічыць, што права на дзяліцьбу здабыта.
Дзякуй богу, што бог сярдзітым людзям не дае многа сілы.
Сымон яшчэ змалку паказаў сваю злосьць. Раз ён завёўся за нешта з сваёй сястрой Марцэляй. Сымон так узлаваўся, што ўкусіў сястру за жывот. А то ўжо быў Сымон дзяцюком. Любіў ён часамі зухнуць. Загнаўшы да Коўны плыты, ён купіў сабе стары афіцэрскі сурдут. Бацька дома і давай прабіраць за гэта Сымона. Сымон кінуў воб зямлю сурдут, пачаў таптаць яго нагамі; потым парваў на сабе кашулю, порткі, залез голы на жорны і сказаў:
— Так пан езус пакутваў!
Мікола ня ўступаў у злосьці свайму брату Сымону. Так, раз ён паехаў на поле па ячмень. Падымалася хмара, грымела. Мікола наклаў воз на борздую руку. Толькі што ён нукнуў на каня, — шусь ячмень з возу! Мікола закіпеў, узлажыў другі раз. Не пасьпеў ён выехаць на дарогу — ізноў бух ячмень з возу!
— То ты гэтак?! — крыкнуў Мікола. Схапіў тут рубель[1] і давай малаціць ячмень. Памалаціў, вытрас, салому палажыў на воз і сам сеў.
— Вось ты цяпер раскідайся, пракляты!
Другі раз Мікола пабіў у сваёй хаце вокны, місы, гаршчкі. Нічаму не давала спуску качарга. Пабіўшы ўсё, што можна было пабіць, Мікола стаў сярод хаты і пазірае, што-б яму яшчэ пабіць. Вокны, гаршкі, міскі былі ўжо пабіты. Аж бачыць Мікола — абразы на сьцяне вісяць. Многа іх, штук са дванаццаць. Адзін абраз быў намалёван так, што сьвяты з гэтага абраза пазіраў у вочы. Куды-б ні павярнуўся, а ён на цябе глядзіць. Убачыў Мікола гэтага сьвятога.
— А ты чаго глядзіш? Першы раз бачыш мяне?
І як заняў качаргою сьвятых — пабіў іх у дрэбезгі.
— Што, будзеце пазіраць на мяне? — спытаў Мікола, кончыўшы расправу.
Сымон і Мікола сварыліся ўжо гадоў са тры, а за апошнія часы сталі і біцца, а гэта азначала, што скора будзе дзяліцьба.
Сымон і Мікола ў нашым сяле былі тым, чым у горадзе тэатр, толькі што білетаў ня трэба браць: прыходзь сабе, слухай, пазірай, весялі сваю душу.
І Карусь з-пад карчмы кожны вечар стукаў у вакно свайго суседа Базыля.
— Чаго ты? — пытаўся Базыль.
— Хадзем у Сьвіную вуліцу: зараз будзе бой.
Базыль апранаў кажух, браў капшук з люлькай і йшоў на двор. Закурыўшы люлькі, яны йшлі ў Сьвіную вуліцу. Карусь паперадзе, Базыль на два крокі ззаду. У Базыля ў люльцы быў цыбук просты, у Каруся — крывы. Дым з Базылёвай люлькі йшоў згары, а з Карусёвай — зьнізу.
А ў Сьвіной вуліцы, каля хаты Сымона й Мікалая, была ўжо цэлая комэдыя.
Тут былі і старыя, і малыя, і бабы, і дзяўчаты.
Галоўнае месца займалі Сымон з Мікалаем. Сварка з першых слоў абяцала цікавы бой. Вакол ваяк стаяла жывая сьцяна народу.
Наперадзе стаяла некалькі чалавек, якія борзда ўмелі зьвясьці Сымона з Міколам. А другія толькі пазіралі. Калі „звадыяшы“ бачылі, што бойка раскідаецца, то тады ўмешваліся яны.
— Эй, Сымон! Як табе ня брыдка? Мікола даў дулю, а ты толькі нос адхіліў!
— Дык я яму дам дзьве! — крычаў Сымон і соваў Міколе дзьве хвігі.
Другі звадыяш пхаў Міколу на Сымона, і бойка гатова!
Але на гэты раз звадыяшам ня было чаго рабіць: Базыль з Карусём — а яны заўсёды прыходзілі толькі к самаму пачатку комэдыі, як якое начальства: — убачылі вось што: Сымон трымаў у руках млён, а Мікола — грамнічную сьвечку. Сьвечка была мала чым менш ад млёна — палкі, якою круцяць жорны. Аказалася, што бой быў у хаце, і Сымон прыпёр Міколу ў куток. А як бараніцца ня было чым, то Мікола і схапіў сьвечку. што стаяла каля сьвятога Міколы. Мужчыны адабралі ад іх млён і сьвечку.
Нейкі чорт так і цягнуў байцоў аднаго да другога.
Зьляпіліся…
Такая была цікавая бойка, што аж месяц залюбаваўся ёю. Усё сьціхла.
Ужо Мікола быў тры разы на Сымоне і тры разы пад Сымонам, а бой усё ідзе. Патаміліся яны, як пеўні.
— Стой! Стой! — крыкнуў Сымон: — дай абору падвяжу!
У бойцы разьвязалася абора на Сымонавым лапці. Мікола спыніўся.
— Гы-гы-гы! — рагатаў Карусь.
Сымон стаў падвязваць абору, а Мікола стаяў каля яго: чакаў.
— Ну, цяпер! — гукнуў Сымон, паправіўшы лапаць.
Мікола ня даў нават Сымону адсапнуцца і наляцеў на яго, як каршун. Сымон прыгнуўся яшчэ больш і схапіў Міколу ўпол так, што ногі ў Міколы апынуліся ўгары, і так спрытна буркануў Міколу, што той стаў на ногі.
— Чакай, чакай, Сымон! — загаласіў разам Мікола.
І пакуль Сымон агледзіўся, што такое прылучылася, у грамадзе падняўся рогат. Карусь выпусьціў з зубоў люльку, а Базыль выпер рукою шыбу. Усе аж трашчалі ад сьмеху: у Міколы спаўзла ніжняя адзежына.
Нават Сымона праняў сьмех.
— Вось як біцца з Сымонам! — гаварыў ён.
І пакуль Мікола апранаўся, Сымон накладаў у люльку тутун з поглядам чалавека, верх якога быў бясспрэчны.
- ↑ Рубель — жэрдка для ўцісканьня снапоў і саломы.