Перайсці да зместу

Старонка:Taraškiewič. Biełaruskaja hramatyka dla škoł (1931).pdf/56

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Гэта старонка была вычытаная

Tyja, što majuć aprača asnoŭnych čaścin i dadanyja, nazywajucca raźwitymi: Pobač raskinuliś rodnyja wioski. Žalem ściskajucca hrudzi.

Skazy, što majuć dziéjnik, nazywajucca poŭnymi. U panoŭ było ihryšča. Usio śpić.

Tyja skazy, što dziéjnika nia majuć, ale jon razumiéjecca, ab im možna dahadacca, nazywajucca niapoŭnymi: U adnaho čaławieka byli dwa syny. Žyli sabie zhodna (razumiéjecca syny).

Kali-ž ab dziéjniku i dahadacca nielha, to héta biezasabowy skaz (h. z., biez asoby abo réčy, ad jakoje zaléžyć dzièjnaść). Ściamnieła. Hrymić. Čužym rozumam wiek nie pieražywiéš. Choć blizka widać, dy daloka dybać. Ciarpieńniem i pracaj hory pieranosiać.

Kali ŭ skazie dwa ci bolš dziéjniki, skaźniki, dapaŭniéńni, aznačéńni ci adnolkawyja akaličnaści, to taki skaz nazywajecca źlitym. Naprykład: Idzie žniaja i wiésieła piaje. Wiesieła j chutka minutka ŭ minutku zojdzie nam čas. U stuku i hruku zabudziem my muku pracy swajé.

§108. Kožnuju čaścinu skazu možna raźwić u céły skaz dadany, jaki dadajécca da skazu asnoŭnaha. Zamiésta — nichto nia wiédaje čužoha abiedu, možam skazać: nichto nia wiédaje, jak chto abiédaje. Nichto nia wièdaje — héta skaz asnoŭny; jak chto abiédaje — hèta dadany skaz dapaŭnièńnia, bo jon zamianiaje dapaŭniéńnie (čužoha abièdu).

Tak sama, jak skaz dapaŭniéńnia, mohuć być dadanyja skazy dziėjnika, aznačèńnia i roznych akaličnaściej, kali jany zamianiajuć dzièjnik. aznačénnie i akaličnaści. Napr.: I toj bahatyr, chto maje ŭsialakaha dabra, i toj, chto dužy i zdarowy. Haj, što byŭ ciomny, zazielaniŭsia. Nichto nia dojdzie tudy, dzie kančajecca ziamla. Tady paparać zaćwicié, kali na wiarbie wyrastuć hrušy. Budzie hoład, bo zbožža nie ŭradziła. Pryjšli da chaty, kab supačyć. Jak ty da ludzièj, tak ludzi da ciabié.

Uwaha:Skazy dadanyja inakš nazywajucca zalèžnymi, bo jany zaléžać ad asnoŭnaha skazu. Tady skaz asnoŭny nazywajecca niezaléžnym.

§109. Prydatak — hèta jość aznačéńnie, wykazanaje imièńniem; staić jano