Перайсці да зместу

Старонка:Taraškiewič. Biełaruskaja hramatyka dla škoł (1931).pdf/42

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Гэта старонка была вычытаная

III.

PADZIÉŁ SŁOWA.

§91. Karéń, kančatak, prystaŭka, ustaŭka.

Słowy — nastolnik, zastolny, stolnica, stałaŭnik, stalar — majuć karéń stoł; słowy — zaściénak, pryścienak, ścienny, ściana — majuć karéń ścien; słowy — les, lasun, laśnik, lesawik — majuć karéń les i h. d.

Karanioŭ dzialić niélha.

Karèń jość takaja niepadzielnaja čaść słowa, ad katoraje možna twaryć druhija rodnyja pamiž saboju słowy.

Sam pa sabié karéń moža być časam asobnym słowam — stoł, lés; ale najčaściéj jon asobna zusim nia ŭžywajecca: ścien-, łož-, wod- i h. d.

Kab paznać, jaki hałosny staić u karani, tréba źmianić słowa tak, kab nacisk pryšoŭsia na hałosny: zaścién-ak, ścién-ny (choć u takim razie, jak ścianá, čuwać a).

Zyčnyja tak sama mohuć źmianiacca stojačy ŭ kancy karania: woŭk — wouč-a, duh-a — duzi-é, łaŭka — laŭcy, haroch — harosi-e, naroh — narozi-e, daroha — darož-ny i h. d.

Pry skłaniéńni i spražéńni apošnija składy słowa źmianiajucca: stał-a, stał-u, stał-om, stal-é; stał-y, stał-où, stał-ami, stał-och; maŭč-u, maŭč-yš, maŭč-yć; maŭč-om, maŭč-ycio, maŭč-ać i h. d. Hétyja źmiènnyja składy taho samaha słowa nazywajucca kančatkami.

Taja niaźmiennaja čaść słowa, što staić pamiž karaniom i kančatkam, nazywajecca ŭstaŭkaj: zastol-n-y, zastol-n-aha i h. d.; las-un, las-un-a i h. d.; haspad-ar, haspad-ar-a i h. d.

Kožnaja ŭstaŭka prydajé karaniu asobnaje značéńnie.

§92. Woś niekatoryja ŭstaŭki imia, prymiéty i dziejasłowa:

1. Ustaŭki imiénnyja.

ar, ec, ik(yk), ok, ciél, yr, un i inš. aznačajuć niéšta ažyŭlenaje, dziejnaje: haspad-ar, stal-ar,