Перайсці да зместу

Старонка:Taraškiewič. Biełaruskaja hramatyka dla škoł (1931).pdf/31

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Гэта старонка была вычытаная

Asoby — try: piéršaja, druhaja i tréciaja.

Napr.:ja pišu, my pišam (1-ja asoba); ty pišaš, wy pišacie (2-ja asoba); jon, jana, jano piša, jany pišuć (3-ja as.).

§67. Źmièna dziejasłowa ŭ časoch, likach i asobach nazywajecca spražeńniem.

Pry spražéńni dziejasłoŭ źmianiajecca na try łady: abwiestny, zahadny i ŭmoŭny.

Abwiéstny ład „abwiaščaje“ što było, što jość, i što budzie: chadziŭ, chadžu, budu chadzić i h. d.

Zahadny ład wyražaje „zahad“ abo prośbu, poklič, praściarohu ci što padobnaje: niasi, źmiłujsia, baraniécie, nie pawalisia i h. d.

Umoŭny ład pakazawaje, što dziéjańnie zaléžyć ad nièjkaje ŭmowy: ja zrobiŭ-by, pajšoŭ-by i h. d. (kab chaciéŭ, kab moh).

§68. Dziejasłowy bywajuć dwuch trywańniaŭ: zakončanaha i niezakončanaha. Zakončanaje adkazwaje na pytańnie što zrobić? (pryjści, pryniaści, pračytać, napisać i h. d.); niezakončanaje — na pytańnie što robić? (iści, niaści, čytać, pisać i h. d.)

§69. Niekatoryja dziejasłowy mohuć mieć roznyja stany: bju, bity, bjusia; roblu, robleny, roblusia; myju, myty, myjusia i h. d. Usié hétyja dziejasłowy majuć try stany: dziejny (abo aktyŭny), zaléžny (abo pasyŭny) i siarèdni.

Dzièjny stan pakazawaje, što niéjkaja asoba abo réč sama niéšta „dziéić“, i jajè dziéjańnie pierachodzić na druhuju réč: kula raźbiła wakno, majstry budujuć dom i h. d. (raźbiła, budujuć — dzièjny stan). Paśla dziéjnaha stanu možna pastawić pytańnie: kaho? što? (wakno, dom).

Kali-ž skažam: wakno raźbita kulaju, dom budujecca majstrami, to budziem miéć zaléžny stan. Pry im staić pytańnie kim? čym? (kulaju, majstrami).

Siarèdni stan składajecca z dziejnaha i zajmia — sia i aznačaje abo zwarotnaje dziéjańnie (myjusia, čašusia — myju siabie, čašu siabie), abo supolnaje (całujusia, sustrakajusia — z kim? z čym?).