З суседніх дамоў раптам пачуўся прыкры бразгат разьбітага шкла. За бразгатам — сьвісты п‘яныя, лаянкі і жудаснае працяглае „а-а-ай“…
Жанчыны пачалі рукі ламаць. Крушынскія пабляднелі. Сам сабою вырваўся шэпт:
— А божа-ж мой… а божа-ж мой…
Прачнуліся дзеці:
— Ой, што гэта?
— Сьпіце. Пеўні сьпяваюць.
З розных месц вуліцы даляталі сюды крыкі, сьвісты, войканьне. Дзеці заплакалі. „Што гэта? Што гэта“ — пыталіся яны.
— Сьпіце. Каты няўкаюць.
А ноч стагнала: „у-о-о-ой, у-а-а-ай“.
А ноч выраблялася: „у-а-а-ай, у-о-о-ой“…
Вочы дзяцей сталі бліскучымі і зацікаўленымі.
— Што гэта? Што гэта?
— Сьпіце. Сабакі выюць.
Доўга цягнулася ноч.
І нібы ўсю ноч па вуліцах гораду збожжа малацілі.
Ніхто ня спаў.
І ноч праплыла доўгім нясупынным лямантам жудасьці і страху.
Некалькі разоў бразгаталі ў жалезную браму дома Крушынскага.
— Адчыні, пся косьць!
— Тут палякі жывуць, — адказваў ім з двара дворнік.
А ў грукаце і шуме, у крыках і лямантах Крушынскі чуў два словы, сказаныя Сакалоўскім:
— Паны ўцякаюць…
Калі пад раніцу ён на некалькі хвілін заснуў на канапе, яму сьнілася:
Над калыскаю дзіцяці нахіляецца маці — сялянка. І жаласьліва плача дзіця. І маці яго супакойвае і сьпявае:
|
Паны ўцякаюць… |
— Я нейдзе бачыў гэту кабету, — успамінае Крушынскі ва сьне. — Ага, на вуліцы Адама Міцкевіча, калі вялі сялян на расстрэл у Камароўскі лес і я супакойваў праходжых, калі казаў: — „Гэта бандыты, бандыты…“
Раніцою нехта прынёс весткі:
— Рабуюць…
— Забіваюць…
— Прыкладамі залатыя зубы выбіваюць…
— Пажары…
— У кашарах гараць казармы… У аднэй з іх запёрты падонныя бальшавікі… Адтуль жудасныя крыкі і ляманты чуваць…
Плоймамі варон расьлі адна за аднэй страшныя весткі:
— Пілсудчыкі абяцаліся каменя на камені не пакідаць…
