Кахарка задаволена ўсьміхнуўся. Падаўжэлі, расьцягнуліся яго стрыжаныя вусы, паказаліся беражкі вільготных пажоўклых зубоў. Ціха хіхікаў і чалавек са стрэльбай.
І Кахарка і чалавек са стрэльбай былі вельмі задаволены эфэктам: перавернуты футаляр ад пішучай машынкі вабіў да сябе таемнай сілай і палохаў дзікай нечаканасьцю.
— Адкуль гэта ўсё? — запытаўся Крушынскі, і вочы яго ўтаропіліся ў шахаразадлаўскі футаляр.
— З Беларусі прыляцелі гусі, — кволым голасам сказаў Кахарка.
— Колькі тут?
— Гэта сакрэт ураду.
У футаляры ад пішучай машынкі ляжала куча залатых дзесяткаў…
З цяжкім настроем вышаў Крушынскі з „Беларускага сакратарыяту“.
— Гэта падобна да нейкага дурнога анэкдоту, — сказаў ён. — Няма ў нас дзяржаўных людзей. Вось дзе бяда.
Праз пару дзён прышлі немцы.
Адразу выкінулі „міністраў“ з губарнатарскага дому.
Злыя языкі гаварылі, што рабілася гэта ня вельмі далікатна…
Казачны футаляр ад пішучай машынкі прапаў.
Зьявіліся сапраўдныя „дзяржаўныя“ людзі. На чале іх — Раман фон-Скірмунт.
Тэлеграма кайзэру…
Орыентацыя на немцаў.
Сябры рады „Беларускай народнай рэспублікі“ здаволены:
— Раман Скірмунт — дзяржаўная галава.
— Раман Скірмунт — скарб для беларускага народу.
— Раман Скірмунт — член гасударсьцьвенага савету яшчэ пры цары.
Раман Скірмунт мае маёнткі і фабрыкі ў Беларусі.
— Раман Скірмунт — шчыры беларус.
— Раман Скірмунт напісаў граматыку беларускай мовы пінскага дыялекту.
— Раман Скірмунт выведзе беларускі народ з бальшавіцкага Эгіпту.
Алесь Крушынскі (цяперашні Цярэшка) яшчэ ў мінулым годзе пазнаёміўся з Раманам Скірмунтам. У катадральным саборы тады служылі паніхіду па Максіму Багдановічу. Чорнабароды поп чытаў са сшытка казаньне, напісанае для яго спэцыяльна па-беларуску. Некалькі дзесяткаў беларусаў з нашыўкамі чорнага крэпа на рукавох былі ў захапленьні ад беларускай мовы папа.
Алесь Крушынскі зьвярнуў увагу на адну лысіну, на рымскі профіль твару, на глыбокія чарнявыя вочы, на энэргічны падбародак, на зграбнасьць рухаў, на элегантны гарнітур.
