— Нічога асаблівага казаць не хацела, а можа і хацела ды забылася. Відаць, нешта няважнае, калі забылася. Ага! У пяршыню за ўвесь час (пасьля вясельля) угледзела сягоньня бацьку. Як ён зьмяніўся… Зусім іншы. Тады ён мяне пракляў… Я на яго злавалася і ўзьненавідзела ўсё яўрэйскае. Старалася ня быць падобнай да яўрэйкі…
— Няправільна ты зразумела нацполітыку (ня то жартам, ня то ўсур‘ёз). Асымілятарка. А як твой Марцін на гэта, глядзеў?
— Злаваўся. Я зусім ня тая цяпер.
— А вось твая сястра, мая жонка, будзе яўрэйскай настаўніцай. Мне гэта падабаецца. Новы час і бацькоў падганяе наперад. Вось мой стары. Калі я калісьці ўступіў у комсамол, ён быў рады, але… думаў шукаць ў гэтым для сябе выгады. Я ледзь яму растлумачыў. Цяпер ён зразумеў.
З адчыненых дзьвярэй плыў у хату прыемны подых ночы. Над лямпай кружыліся матылькі. Стала ціха. Толькі што сказанае набыло ў цішыні асаблівы глыбокі сэнс. У Мары задрыжэлі вейкі. Зноў пацягнулася да Міколы, нібы…
…Хочаш нешта сказаць?… — але ён не запытаўся.
— Токькі глядзі, Мікола, каб ніводны чалавек…
Яна пабляднела. Сьлёзы бліснулі ў чорных вачох. Валасы адлівалі вароньнім крылом.
— Ня ведаю, што-б рабіў Марцін, каб даведаўся. Мне вельмі сорамна, але я ня вінавата…
— Гавары…
У Міколы нязвычайна сардэчны голас.
Мэра адчула аблягчэньне і апавядала сваю сумную прыгоду з Крушынскім у лесе, як пасьля выцягнулі яе з рэчкі…
Шастае па дварэ сіні змрок, станожкамі паўзе па скошаных пахучых паплавох. Стрыгунчыкі — так-так-так, нібы тахканьне тысячаў гадзіньнікаў. Праз вакно зазіраюць у пакой зоркі. Здаецца, Крушынскаму, што гэта вочы, шмат вачэй, праніклівых, усё ведаюць. Прытуліўся лобам да шыбы. З боку тракту грукат калёс. Пэўна, Марцін едзе назад з мястэчка. Крушынскі бачыў, як той старога Лейбу павёз. Лейба пэўна пра Рахмілку гаварыў…
…Пацук у ваньне…
Нагамі адчувае падлогу, а нібы процьма. Жонка і дзеці сьпяць спакойна. Зайздрасьць і злосьць. „Гэта-ж я… Чаму яны такія спакойныя? На маім карку“.
Крокі на дварэ. Асьцярожнае шорханьне чалавечых ног. Нібы злодзей крадзецца.
У сэрцы пуста. Пачаў нячутна апранацца. Вышаў у „салён“. У пацёмках на сьцяне ледзь сьвеціцца вялізнае груглае вока цыфэрбляту старога гадзіньніка ў дубовай шафе з разьбою. Колькі разоў думаў аддаць ў папраўку, а ўсё ня выбраўся.
