віч, залажыўшы за сьпіну рукі, хадзіў ад сьцяны да сьцяны і таксама аб чымсі думаў.
— Так, брат, там цяжка. Па сабе ведаю, якая там глуш, — прамовіў Турсэвіч. — Вось ты вазьмі: якія-небудзь дваццаць вёрст разьдзяляе нашы месцы, а якая розьніца! Тут зусім другое: ня той выгляд прыроды. Мы заўтра пройдземся, паглядзім... Ніяк, брат, ня можна раўняць Случчыны з Піншчынаю. І дзеці ў школе ня тыя. У іх больш сардэчнасьці, больш, ведаеш, гэтай чалавечнасьці, а твае паляшукі — проста зьвяркі.
Далёка за поўнач сядзелі сябры. Многа ўсякіх пытаньняў было паднята і абгаворана імі. Усё, што думалася на адзіноце, што так ці йначай займала і цікавіла іх, усё гэта выявілася цяпер і давала многа матэрыялу для іх гаворкі. Але не хапала і гэтай доўгай ночы, каб абгаварыць усё.
— Скажы ты мне, братка Алесь, — пытаў сябра Лабановіч, ужо лежачы з ім у пасьцелі: — для чаго чалавек на сьвеце жыве? З некаторага часу мяне цікавіць гэта пытаньне. Аб гэтым пытаў я нават і сваю бабку.
— Ну, для чаго-ж жыве?.. А чорт яго ведае, для чаго ён жыве, — прамовіў Турсэвіч.
Сябры громка засьмяяліся.
— Тут ужо, брат, нейкая філёзофія. І я думаю, што для немца, напрыклад, такое запытаньне і ў галаву ня прыдзе.
— Чаму?
— А таму, што немец — чалавек практычны. Разрашэньне-ж гэтага пытаньня не дае ніякага практычнага рэзультату.
— Значыцца, немец ня ведае, чаго ён на сьвеце жыве? — запытаў Лабановіч.
— Ну, каб такі кілбасьнік ды ня ведаў, чаго ён жыве!
Сябры зноў засьмяяліся.
— Чалавек жыве дзеля дабра, для служэньня праўдзе, каб ствараць нейкія вартасьці жыцьця і каб быць карысным для другіх, — сказаў Турсэвіч.
— Гэта, брат, ён так павінен жыць. Але мы бачым, што жывуць людзі зусім не па гэтаму правілу, і пляваць яны
