Во якая Гануля. Але гэта таксама раней было. Потым былі цёмныя ночкі, палкія пацалункі, абнімкі, глыбокія, жаркія ўцехі. Потым пакута была.
А цяпер Гануля — дзеўка старая. Чырвань на твары пагусьцела, у плямы сабралася, вочы туманам ахінуліся. Грудзі тыя пульхныя, любыя, крамяныя булачкі — цяпер абвісьлі. Брыдка.
І цяпер пры Ганулі дзяцёнак, хлопчык сінявокі.
Але добра. Што далей?
Восень была. На гародах пажоўклых, счарнеўшых — бабы працавалі. Гануля ў цёткі Арыны за кавалак хлеба гародніну з чорнай зямлі калупала.
І вось тады прыехала тая, з гораду. Худая, вочы гараць ліхаманкавым бляскам. Гаварыла грубаватым, глыбокім голасам.
Пачала баб зьбіраць. Сьмеху было! Бабы адна адну пад бок штурхалі. Міргалі з усьмешкай.
— А бач! На баб мода пашла. Во табе. Цяпер мы ў сілу ўвойдзем, людзей сваіх пад уладу возьмем.
Сьмяяліся. І на сходцы таксама. Не маглі бяз сьмеху слухаць, як кабета з гораду запэўняла, што баба з мужчынам роўная.
— Папеначка! А я-ж касіць ня ўмею. І мой таксама дужэйшы за мяне. Ня я яго б‘ю, а ён мяне лупцуе.
Тая тлумачыла, а бабы ізноў рагаталі, у бокі ўзяўшыся.
А Гануля не сьмяялася. Яна развучылася сьмяяцца. Часам толькі вусны крывіла жаласна, пакутна. Сьмяяцца не магла, бо на вусны пячатка была накладзена. Моцная пячатка гора.
Яна слухала ўважна. І, як тая казала пра долю гаротную бабскую, у яе мінулае варушылася ў сэрцы. Паўставала, злучалася ў адзін малюнак чорны, сьлязьмі падступала да горла, вымагала нейкай надзеі, нейкай уцехі. Думку напружную, палкую раджала, думку аб будучыне.
Пасьля сходкі, калі бабы гурмай, лапочучы павалілі з хаты, яна нясьмела падсунулася да тарадзкой.
— Паненка! А ці ёсьць якое паляпшэньне?
— Ціха спыталася, баючыся, каб хто не пачуў. Тая зірнула з цікавасьцю.
— А што, цяжка жывецца?
— Ой, цяжка, галубачка. Нічога ня маю, за кавалак хлеба хаджу на падзёншчыну. А часамі — зусім няма чаго есьці. Дзіцёнак малы.
— Удава?
— Не, не удава. Я… так сабе… дзеўка…
— А… Хату маеш?
