Напэўна ўжо добра абмазгаваў? Бо штосьці, я бачу, ты зусім іначай настроен... нібы раздумаў?..
— Дальбог... — перабіў Панкел... — занадта цяжкое пытаньне: нельга парашыць скора, каб проста вам адказаць.
— А чаму?
— Сьмеласьці, бачыце, ня маю. Мне ўсё здаецца, што з гэтага нічога добрага ня выйдзе...
Крыху пачакаў, нібы шукаючы слоў...
— Вось я прыпомніў якраз, — загаварыў далей Панкел, — быў такі выпадак: адзін раз мой таварыш таксама быў згадзіўся перайсьці да ворага і... што-ж вы думаеце? — казакі і белагвардзейцы насьмерць замучылі яго...
Слова „белагвардзейцы“ Прова чапнула за жывое, ажно ён скрывіў нездавольную міну і зьлёгку скалатнуўся. Панкел глядзеў удол і гэтага ня прымеціў.
— Вось гэты мой таварыш, — казаў далей Панкел, — і яшчэ двое з ім перабеглі да белагвардзейцаў, а тыя ўзялі ды мучылі-мучылі іх, зьдзекваліся-зьдзекваліся, ажно й жыцьцё адабралі. І, слухайце, толькі за тое, што яны былі ў Чырвонай арміі і самі рабочыя. Ці-ж гэта магчыма? Якавы-ж тады лад з імі можа быць? Хто-ж можа ручацца, што з намі, бач са мною, яны гэтага ня зробяць?
Проў выслухаў з увагай і зразу не знайшоў, што адказаць на пастаўленае яму пытаньне. Толькі спусьціўшы мо‘ хвілін з дзесяць, ён незразумела для Панкела прамовіў:
— Гэтак кажуць кіраўнікі...
Панкел не ўясьніў гэтых слоў, але міжвольна адчуў, што Проў імі або зацьмявае праўду, або хавае чэснасьць. Гэта Панкела наздрочыла, і ён упічна ўхмыльнуўся ў вочы Прову.
— Ну, як? Ня верыце гэтаму? — закінуў ён у дадатак.
— Такі й ня веру, бо калі тое й было, то можа ў сьне, а не сапраўды... Многа ёсьць доўгіх языкоў, каторым трэба часацца аб што-колечы... Ды на ўсё трэба рашчот палажыць... Вось, вер, браце, мне: што датыча нас, та я ручаюся галавою, што мы ў іх будзем, як у Хрыста за пазухаю... Ты ня верыш мне? Тады... вось маеш з сабою набіты сям‘ю кулямі рэвольвэр... — Проў спотайку працягнуў Панкелу руку з рэвольвэрам... — На, вазьмі, і ў выпадку таго, калі я хлушу табе, пускай у мяне ўсе кулі... Згодзен? Хочаш?
Панкел задумаўся.
— А скажэце, калі ласка, — раптам загаварыў ён, — чым-жа мы мецьмем апраўдаць такі нехарошы наш паступак?.. Бач, сумленьне будзе мяне мучыць, што я прадаю справу працоўнага народу, што я зьмяняю дзелу свабоды...
