Проў цікаўліва, з падмігамі, з захаванымі ў маршчынках твару лёгкімі калючымі хітрыкамі, акідаў Панкела празрыстым поглядам, сочучы за тымі адбіткамі ўражаньня на яго твары, якія пакідала за сабою гутарка.
Панкел-жа маўчаў. Некалькі разоў, з перацягамі наўзнарок, нібы з пуду, прабягалі па смуглым задуменным яго твары пуглівыя, недаверныя ўхмылкі, пакідаючы за сабою сьляды глыбокага суму, вострага сумненьня і густое шкоды чагосьці, яму аднаму вядомага.
— Ну, як-жа? — даўшы яму падумаць, запытаў Проў, не перастаючы ўвесь час азірацца вакол сябе. — Памойму будзе, ці не? Разабраўся?
„Гэта не салдаты, і не ваякі: сёньнека к нам, а заўтра, ад нас“, — скажуць яны. І будуць зьдзекавацца над намі, як і над усімі іншымі нашымі таварышамі... І шомпалы, і розгі, і растрэлы... О, не, гэта, памойму, ня цікаўна.
Проў нецярпліва даслухаў, пачасаў вісок і сказаў:
— Кінь, браток; то большавіцкая брахня... пераканалі цябе бальшавікі, каб застрашыць чырвонаармейцаў, адбіць у іх ахвоту... Го-о! А колькі, аднак, здаецца нашага брата-а! І добра робяць, вылузваюцца з лапаў бальшавіцкіх!.. — сьціскаючы ў сваёй руцэ руку Панкела, разуверваў і ўгаварваў яго Проў. —Ты вер мне. Панкел; зусім хлусьня тое, што нібы-то казакі ці дабравольцы з намі — чырвонаармейцамі — дрэнна абыходзяцца... Я табе кажу... Падумай, што-ж-бы то было, каб гэта так рабілася — тады-б на чым выгравалі-б ваюючыя між сабою стораны? Кожны разьлічвае на спакусу і абман сваіх ворагаў. Ой, колькі здаецца чырвонаармейцаў казакам! І гэта казакі добра ведаюць, і шануюць тых, хто ім здаецца ў палон. Ну, сумняваешся?
— Трэба крыху падумаць, — адказаў Панкел.
— Ды кінь, браце! Чаго там болей думаць? Чаго сумнявацца? Ня век-жа жыць табе на фронце, то ў казарме; ня век-жа грозіцьме жыцьцю ліха-ведае за што і каго... Калі думаеш аб сабе, аб сям‘і, то трэба-ж скончыць з гэткімі варункамі калі-колечы і адпачыць трохі... Ці-ж аднаму табе за ўсіх адбаярвацца? Ці-ж больш табе, чым усім, трэба? Ды, галоўнае, за якую тут падзяку ўсё гэта? — горача і старанна казаў Проў.
Панкел шчыра падумаў, потым, дапытліва адказаў:
— Ну, добра; а калі я й згаджуся, рашу, то як гэта будзе там, на фронце, вымеркаваць?
Проў шчыльна прытуліўся да Панкела і на вуха ціхутка прашапцеў:
— Гэта ўсё будзе зроблена і абмяркована падрабязна... Ты зойдзеш да мяне, я буду ў штабе і пазаву цябе... Там у
