Халіма перш панура маўчаў, потым адказаў запытаньнем:
— Дзяцёнак жыве?
Ніна ажывілася.
— А ці любіў-бы ты яго, каб ён жыў?
— Я-б з радасьцю яго задушыў… каб ня жыў без мяне ня стаў такім… паслухмяненькім…
Ніна сказала іронічна і рэзка:
— Ня прыдзецца турбавацца… Сын наш памёр… Я ахвяравала яго на рэволюцыю…
Пры апошніх словах Халіма неяк сударгава ўсхапіўся, зірнуў на Ніну адкрытымі трывожнымі вачмі, хацеў, мабыць, прасіць тлумачэньняў, але зараз-жа зноў увабраўся ў сябе, зноў стуліўся ў сваёй панурай хмурасьці.
— Ну, больш нічога?
— Ты не адкажаш на маё запытаньне?
Халіма маўчаў. Тады Ніна загаварыла ў нейкай напружанай пасьпешнасьці, быццам баялася, каб не пайшоў ён, не даслухаўшы гэтага самага важнага, што яна зьберагла на канчатак.
— Вось яшчэ што. Я гэта скажу табе абавязкова, я даўно хацела, каб ты гэта ведаў… Я можа і прышла сюды толькі для гэтага… Я хацела сказаць, што я цябе ненавіджу. Ты вораг мой, ты мне агідны, брыдкі… Я ненавіджу цябе з самаго таго дня, як ты першы раз зрадзіў нам… Я каюся — чуеш? — я каюся, што была тваёй жонкай, я лічу гэта за ганьбу сваю — ты мяне апаганіў… Каб жыў наш сын, я-б яго прыўчыла ненавідзець цябе — яму-б імя тваё было сымбалем усяго брыдкага, паскуднага… Во што… Во што я хацела сказаць… Цяпер усё… Больш нічога… ідзі…
Халіма з момант сядзеў яшчэ, цяжка схіліўшы галаву, потым грамоздна падняўся і моўчкі пасунуўся на сваё месца. Лясьніцкі і Ніна вышлі на вуліцу.
На дварэ быў вясёлы празрысты марозік — ён чыста высушыў вуліцу і пасыпаў сям-там сухую белую шэрань. На захадзе бліскуча мёрзла ірдзяная паласа — сьлед зайшоўшага ў восенскім холадзе сонца. Хацелася глыбока-глыбока на-
