Перайсці да зместу

Старонка:Сынтакс беларускае мовы (1926).pdf/233

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Гэта старонка не была вычытаная
Але найчасьцей „жа“ мае памацняльнае значэньне, напр.:
Наша поле аж да лесу. Аж пачырванеў ад сораму. Байбак бяжыць, аж балахон дрыжыць (баран).

Злучнік „а“ можа зусім прапускацца, напр.: Было ў мяне пара коняй — цяпер хаджу пешкі! Меў я два пакоі — цяпер няма хаты.

2. але. Гэты злучнік мае супярэчнае значэньне, як і „а“, напр.:
Адзеўся, як пава, але дурная слава. Паехаў баранаваць, але да поля не даехаў. Доўга яны грызьліся, але сабака воўка перамог.
У некаторых нелітаратурных гаворках можа стаяць „алі“ замест „але“. Таксама „але“ ў нашай мове звычайна служыць пацьвярджальным словам або словам згоды з чым-небудзь, напр.:
Але, я гэта казаў. І ты пойдзеш з намі? — Але. Хочаш есьці? — Але. Але, але, гэта ўсё праўда. Ты ка мне прышоў? — Але.
3. да, ды. Супярэчнасьць можа выражацца таксама злучнікамі „да“, „ды“ ў значэньні „ды“ ў значэньні „але“ для абазначэньня неспадзяванай супярэчнасьці, напр.:
Вялік панок, да малы дварок. Ня дуж, да дасуж. Поле роўна ляжыць, да гуляць не вяліць. Хацеў-бы, да ня змога. Гаварыў-бы каток, да рот караток. Вялікі ўраджай, да ня будзе каму спажыць. Гульня, да не штодня. Ачом завідна, да жывату не пажытачна. Жыта злажылі, ды не надоўга.
4. адно. Гэты злучнік, выражаючы супярэчнасьць, можа злучацца з памацняльнаю часткай „ж“ (жа), напрыклад:
Усяго было многа, адно прынукі ня было. Думаў, што жарты, адно-ж на праўду вышла. У лузе нікагенька, адно адзін салавейка.

5. дык, дак (з „так“ пад уплывам „да“): Хацеў узяць тыя грошы, дык крук (птушка) не дае. Няўчон, дак праўчон. Глухі не дачуе, дык прыложыць.