Старонка:Сынтакс беларускае мовы (1926).pdf/208

пакоік, прэдні (ранейшы і наступны. Гэта прэднія твае словы. На прэднія дні адлажылі).

„Прад“ злучаецца з „на“ — на́прад (наўперад, на пачатку). Даўней пісалі і цяпер яшчэ кажуць у прамовах на вясельлі: „напрад“; у другіх мясцох, замест „напрад“, кажуць „наперш“.

23. Па. Гэты прыназоўнік злучаецца з вінавальным і месным склонам. Дзеля таго, што ў беларускай мове формы давальнага і меснага склону (ад іменьнікаў жаночага роду і пры некаторых асновах мужчынск.) супалі, то пры злучэньні з гэтым прыназоўнікам іменьнікаў адзіночн. ліку часам трудна бывае пазнаць, які гэта склон — месны ці давальны, але ў множн. ліку выразна выступае месны склон.

Пры кожным злучэньні з прыназоўнікам „па“ выражаюцца звычайна месныя адносіны ў прасторы ці ў часе; бывае і пераноснае значэньне.

1) З вінавальным склонам „па“ абазначае: а) граніцу, мяжу, куды даходзіць дзеяньне ці стан у прасторы ці ў часе, напр.: Па вушы ўлез. Вады было па шыю, па пояс. Па гэты дзень памятаю.

б) У пераносным значэньні для абазначэньня цэлі руху да пэўнай мяжы:

Паехаў па дрова, па жыта, па сена, па авёс. Пайшоў на почту па грошы. Пайшла па воду. Па вошта, воўча, ідзеш? Я прышоў па цябе. Пайшоў на поплаў па коні. Пайшла па кумоў. Схадзі па воду. Паслалі па доктара. Страла ты мая, страла! па што ты прышла? Ці па мёд, ці па гарэлачку, ці па красную дзевачку?

Матулька мая, куды-ж ты йдзеш?
Ці ў млын па муку, ці ў Дунай па ваду?
Калі ў млын па муку — я муку прынясу,
Калі ў Дунай па ваду — я вады прынясу (п.).

Парасійску ў такіх разох ставіцца творны склон з прыназоўнікам „за“, напр.: Поехать за дровами. Послать за доктором.