Старонка:Сынтакс беларускае мовы (1926).pdf/201

к плоту — да плоту. Паклікаў да сябе (к сабе) на параду.

Пры азначэньні часу заўсёды стаіць „к“: к сьвяту, к поўдню.

12. каля. Гэты прыназоўнік вытварыўся з іменьніка „кола“ ў вінавальным склоне. Як пасьля назоўніка йменнага, пры ім заўсёды стаіць родны склон. Ужываецца гэты прыназоўнік звычайна ў месным значэньні і можа скарачацца ў „ля“, напр.:

Каля ямы ўсе з кіямі. Бегала ліска каля лесу блізка. Каля вады ходзячы, абмочышся. Сядзь каля мяне! Каля мліну, каля броду. Пахавалі каля дарогі. Ты ня гневайся, братовачка, на мяне, што я села блізюсенька ля цябе. Коні ля рэчкі ходзяць.

Прыназоўнік „каля“ можа скарачацца ў „кля“, але ў гэтым выпадку гук „к“ прыпадабняецца да гуку „л“, і вытвараецца прыназоўнік „гля“ з гукам „г“=лацінскаму „g“, напр.:

Дзе-ж той сватка дзеўся, што гля нас вярцеўся? Брод гля дуба.

13. канец, канцы. Гэты назоўнік іменны ў якасьці прыназоўніка стаіць пры родным склоне ды абазначае прабываньне на мяжы ці каля мяжы чаго-нібудзь, напр.: Сядзіць канец стала. Жыве канцы (у канцы) сяла.

Часам „канец“ ужываецца з прыстаўкаю „па“, таксама з родным склонам, напр.: Стала Анелька паканец стала да прасіла брацейкі-сакала. Зроблена паканец рук. (Тут выражаецца спосаб дзеяньня).

14. край. Ужываньне яго аднолькавае з прыназоўнікам „канец“, напр.: Пахавалі край даліны. Жыве край сяла.

„Край“ можа прымаць да сябе прыназоўнік „з—с“ або „y“, напр.: Прышоў на скрай мора ці „на ўскрай мора.“

15. кром, акром, акрамя — больш старасьвецкія; стаяць пры родным склоне: „Кром цябе ніхто ня