Старонка:Сынтакс беларускае мовы (1926).pdf/127

1) Пры дзейніку парнага ліку ў сучаснай мове, як і даўней, выказьнік звычайна ставіцца ў адзіночным ліку або ў множным, напр.:

Было дзьве хаце. — Былі дзьве хаце. Было ў бацькі тры сыны. — Былі ў бацькі тры сыны.

Калі ў такіх разох выказьнік ставіцца ў адзіночным ліку, то вытвараецца безасабовы сказ, бо няма дапасаваньня выказьніка з дзейнікам, напр.: „Прайшло тры годы“ — безасабовы сказ.

2) Пры дзейніку, выражаным назоўнікам іменным, што мысьліцца, як зборны, выказьнік даўней ставіўся звычайна ў множным ліку, асабліва, калі размова йшла аб прадметах жывых, напр.: Засьпявайце яму ўся зямля! Цяпер такія звароты сустракаюцца вельмі рэдка: Няхай нас воласьць разьбяруць:

3) Дзеяслоў „ёсьць“ ставіцца пры адзіночным і множным ліку, напр.:

Ёсьць зубы, да хлеба няма да губы. Ёсьць тут бацька і матка, брацьця і сёстры, дзядзькі і дзядзіньні, суседзі блізкія і дальнія, мужы статэчныя, бабкі запечныя, дзеткі заплечныя.

4) Звычайна выказьнік дапасоўваецца з дзейнікам у ліку. Ад гэтага палажэньня здараюцца такія адступленьні:

а) выказьнік ставіцца ў адзіночным ліку пры некалькіх дзейніках у тых разох, калі выказьнік стаіць перад дзейнікамі; дапасаваньне тут бывае з бліжэйшым дзейнікам, напр.: Вісіць шапка з паяском.

Сюды належыць форма адзіночнага ліку выказьніка пры назоўніках лічэбных, калі выказьнік стаіць перад лічэбнікам, напр.: Ідзе дванаццаць малайцоў. Расьце шэсьць дубоў.

Але пры лічэбніках можа быць і множны лік, напр.: Выбягаюць дванаццаць разбойнікаў. Стаяць дзьве дзяўчыны.