Старонка:Сынтакс беларускае мовы (1925).pdf/145

ліцца, страцілі свой род (§ 27, а, 8), і выказьнік найчасьцей ставіцца ў ніякім родзе, які ня рысуе нашай сьвядомасьці конкрэтнага роду, напр.: Прайшло гадоў мо‘ з пяць або шэсьць. Было ў бацькі тры сыны. Было там двох мужчын і адна кабета.

Часам ніякі род дзеяпрыметніка адчуваецца ўжо, як прыслоўе, напр.: Усё жыцьцё так і засталіся пальцы значна.

12. Прыслоўе ў сустаўным выказьніку. Сюды трэба аднесьці выражэньне сустаўнога выказьніка прыслоўямі, параўнальнай ступеньню прыметніка і прыслоўнымі формамі ад назоўнікаў з прыназоўнікамі і без прыназоўнікаў, напр.:

Раса далоў, і я дамоў. Дык ён тады наўцекі, наўцекача. Заяц як стукнецца аб пень ды дагары нагамі. Нашто нам тыя пісталеты, калі мы страляць ня ўмеем?! Адзін з сошкай, а сямёра з ложкай. Мне, маладому, ня гэта на ўме. Мне багаты не пад нораў, ня ў нораў. Гэта яму не пад густ. Дагадаўся, што тут піва не пярэліўкі. Ён добра маецца. Адна вішанька высока, а другая нізка. Сястрыца бліжай, бліжай — каліначка ніжай, ніжай.

Прыслоўе ў сустаўным выказьніку ня бывае пры дзеясловах „быць“ і „стаць“, калі гэтыя дзеясловы ня маюць поўнага зьместу; у такіх разох стаіць другі назоўны або творна-прыладны прэдыкатыўны. Нельга, напрыклад, сказаць — заместа „ён быў разумны“ ці „ён стаў разумным“ — „ён быў разумна“ ці „ён стаў разумна“. Выключэньне бывае толькі ў тых разох, а) калі дзейнік выражан займеньнікам ніякага роду „гэта“, б) або калі зусім няма дзейніка, г. зн., у сказах безасабовых. Так, мы гаворым: „гэта было добра“, „гэта было кепска“, дзе дзейнікам будзе займеньнік ніякага роду „гэта“. Далей, мы кажам: „нам было маркотна“, „мне было весела“, „у хаце было горача“, „на дварэ стала холадна“, дзе дзейніка няма: гэта — безасабовыя сказы.