Старонка:Сынтакс беларускае мовы (1925).pdf/144

за тую. Гэты хлопец разумней за таго. Гэты хлопец разумнейшы за таго. Чужая хата горай ката. Чужая хата горшая за ката.

8. Прыметнікі адносна-прыналежныя ў множным ліку страцілі розьніцу ў родах, напр.: гэта грошы бацькавы, скрыні матчыны, дзеці цётчыны, як дзеясловы прошлага часу множн. ліку: мужчыны касілі, жанкі жалі, дзяўчаты падавалі, сёлы гарэлі і т. далей.

9. Лічэбнікі. У склад сустаўнога выказьніка можа ўваходзіць, хоць вельмі рэдка, і лічэбнік як назоўны, так і прыметны, напр.:

Застаўся адзін у хаце (я адзін у хаце). Прыехаў сам дзесят. Гэта быў другі. Разумных было пяць, а дурных — чатыры

(два апошнія безасабовыя сказы можна разабраць іначай — як?).

10. Займеньнікі. У сустаўным выказьніку бываюць і займеньнікі, хоць таксама вельмі рэдка; найчасьцей у складана-залежных сказах, напр.: Хто там? Гэта — я. Я не твая буду. Чый ты, хлопчык? А чые то коні? Якія мы самі, такія нашы й сані. Якое дрэва, такі й клін: які бацька, такі й сын.

11. Парушэньне дапасаваньня. Прыметнікі й дзеяпрыметнікі (сюды належаць і дзеясловы прошлага часу, бо яны зьмяняюцца ў родзе, як прыметнікі) звычайна дапасоўваюцца з дзейнікам у родзе й ліку. Бываюць, аднак, выпадкі, калі гэтага дапасаваньня няма. Гэта здараецца ў тых разох, калі зьмест сустаўнога выказьніка пашыраецца на ўвесь сказ; тады прыметнік ставіцца ў ніякім родзе адзіночнага ліку. Такі спосаб выражэньня сустаўнога выказьніка становіць першую ступень да пераходу к безасабовым сказам. Напрыклад: Зьбеглася на пожар поўсяла. Пара коняй зноў прапала. У яго ўкрадзена грошы.

Асабліва часта ня бывае дапасаваньня ў тых разох, калі дзейнікам павінен быў быць назоўнік лічэбны, бо назоўнікі лічэбныя, перастаўшы конкрэтна мысь-