Старонка:Пачатковая граматыка (1925).pdf/134

Гэта старонка не была вычытаная

Дзеяслоў „быць“ мае ў цяперашнім часе толькі форму 3-е асобы адзіночнага ліку — ёсьць або кароткае ё. Будучы час: буду, будзеш, будзе і г. д.

Другія формы, не паказаныя ў табліцах, спрагаюцца звычайна.

Правіла64. Дзясловы першага спражэньня ў 3-й асобе множнага ліку цяперашняга й будучага часу маюць канчаткі уць-юць (ідуць, пішуць, капаюць), а дзеясловы другога спражэньня — аць-яць (крычаць, гавораць, гамоняць).

Увага. Калі націск прыходзіцца на канчатак, то адразу відаць, якое спражэньне ідуць, п‘юць — 1-е спражэньне; крычаць, сядзяць — 2-е спражэньне).

Калі націск ня прыходзіцца на канчатак, то трэба глядзець, што стаіць у канчатку неазначальнае формы. Калі стаіць і або ы, то гэта дзеяслоў 2-га спражэньня (прасіць, дарыць). У праціўным разе гэта дзеяслоў 1-га спражэньня (казаць, ведаць).

У дзеясловах — кры-ць мы-ць, ві-ць, шы-ць, ры-ць, — ы адносіцца да кораня; гэта дзеясловы 1-га спражэньня.

ЗАДАЧКА 92. Заместа крыжыкаў паставіць у—ю, або а—я.

Перад невадам рыбы ня лов $\times$ ць. Галоднаму асьцюкі ня колх $\times$ ца. Лепей сьмяяцца, як плак $\times$ ць. За пастой ня плац $\times$ ць, а дорага бяруць. Зраду прыма $\times$ ць, а зрадніка веша $\times$ ць. З песьні слова не выкіда $\times$ ць і корм $\times$ ць, і пояць, і вочы кол $\times$ ць. І смал $\times$ ць, і агнём пал $\times$ ць. Клін клінам выганя $\times$ ць. Калі паны ліку $\times$ ць, тады мужыкі гаруюць. Лета на зіму, а зіма на вясну працу $\times$ ць. Ня ўсе птушкі лята $\times$ ць. Не тады сабак корм $\times$ ць, як на ўловы ехаць. Паны балю $\times$ ць, а наш брат гаруе. Пра адны дрожджы не гавор $\times$ ць трожды. Прочкі ходз $\times$ ць без сарочкі. Саломеным валом не араць, а сенным канём не ваяв $\times$ ць. З незабітага ліса шубы ня шы $\times$ ць.