Дзе павінен быў знаходзіцца „сонечны гадзіньнік“ — у пакоі ці не?
'Задачкі. Спрабуйце самі зрабіць прыладу для паўднёвай лініі. У які бок сьвету глядзяць вокны вашае клясы? Хаты? Пакою?
Незаўсёды, дзеці, магчыма пазнаць бакі або пункты сьвету па сонцу. Што рабіць, калі хмарны дзень, сонейка схавалася? Або што рабіць уначы?
Хто-небудзь зьбіўся з дарогі ў лесе; ня ведае, у якім кірунку дабрацца да сваёй вёскі, да свайго гораду?
Магнэсавая стрэлка. Людзі дадумаліся да добрай прылады, а ім дапамагла ў гэтым маці-прырода.
Прылада гэта магнэсавая стрэлка. У некаторых старонках знаходзяцца цікавыя каменьні, магнэсавая магнэсы, якія прыцягваюць да сябе цьвікі, кручочкі, нажы ды іншыя жалезныя рэчы.
Калі сталёвую рэч (ножык, нажніцы) пацерці гэткім каменем-магнэсам, дык яна сама робіцца, як магнэс. 3 такой, як кажуць, намагнэсаванай сталі й робяць магнэсавую стрэлку. Калі такую стрэлку пасадзіць на вастрыё, каб яна вольна магла хістацца, дык яна заўсёды, пахістаўшыся крыху, прыме пэўны кірунак: адным канцом на Поўнач, а другім на Поўдзень.
Компас. Магнэсавую стрэлку звычайна садзяць пад шкло ў асобную прыладу, якая завецца компасам.
.jpg)
Мал. 16. Компас.
Той канец стрэлкі, што глядзіць на поўнач, зачэрніваецца, і проці яго на компасе стаіць літара N, і з процілеглага боку будзе літара S, а дзе павінны стаяць іншыя літары — вы самі ведаеце (мал. 16).
Уначы магчыма кіравацца зоркамі, але гэта куды цяжэй, як па компасе, бо трэба ведаць некаторыя зоркі, асабліва гэтак званую канцавосную (полярную) зорку, каторая ўвесь час стаіць на месцы; калі яе знайсьці ды глядзець на яе, дык проці нас будзе Поўнач. — У лесе кірунак магчыма знайсьці па дрэвах: звычайна мохам абрастаюць паўночныя бакі дрэў (чаму?).
