Апублікаваная В. У. Ластоўскім Віленская копія "ліста да Абуховіча" (як пэўна і Кракаўская) пісана кірылаўкай. Час яе пахаджэньня, на жаль, невядомы.
Далей, улетку 1926 г. ў аддзеле рукапісаў Адэскай Дзяржаўнай Бібліотэкі мы сустрэлі "ліст да Абуховіча" ў рукапісным зборніку № 26 (132.032) на стар. 249-250 пад такім агалоўкам: „Kopia listu Cypryana Komuniaki szlachcica wojewódstwa Smolenskiego, pisanego do Im. P. Filipa Obuchowicza, wolowody Smoleńskiego“. Знойдзены намі Адэскі рукапіс зроблены лацінікай, але зразу-ж кідаюцца ў вочы беларускія адзнакі, амаль што ў кожным радку.
Увесь манускрыпт (№ 26) зьяўляецца працай Людзьвіка Міхала Любленскага. Гэта зборнік (Miscellan a Variorum Manuscripturum) докумэнтаў, лістоў, літаратурных старажытных твораў, сьпісаных уласнаю рукой Любленскага, пачынаючы з 1724 году, на польскай і лацінскай мовах. За яго 13-гадовую службу ў князя Чартарыскага, які быў у той час падканцлерам, а затым канцлерам Вял. Кн. Літоўскага, а разам старастай Вяліскім, Усьвяцкім, Падусьвяцкім, Пржэбыславіцкім, Гомельскім і інш.[1].
Відаць, "Ліст да Абуховіча" трапіў сюды выпадкова, як і шэраг іншых літаратурных твораў старажытнае літаратуры, тым больш, што гэта адзіны твор ва ўсёй кнізе на беларускай мове.
Сваімі падрабязговасьцямі і рысамі мовы ён значна адыходзіць ад Віленскае копіі, якую надрукаваў В. У. Ластоўскі. Чаму мы лічым неабходным надрукаваць адэскі рукапіс з варыянтамі, у спасылках пад радкамі, якія маюцца ў копіі Віленскай, надрукованай В. У. Ластоўскім. (Глядзі дадатак № 1).
Наш досьлед "Ліста да Абуховіча" пачнем з мовы, якую Балінскі лічыў "Пінскай" і Сыракомля "Беларускай". Возьмем некалькі прыкладаў па Адэскім рукапісу. 1) Posle tego perepudu Moskowskoho [11]; 2) Nudno Waszey Miłości na zywotie [13]; 3) Upadiet w nowym kazusie w hustoie bołoto [32]; 4) za czeternacać niediel oddali [43]; 5) mnoho chto ieie zazywaiet [60]; 6) zonockaia rerz [67]; 7) zanoczaja psota [71]; 8) kažu prawdu po wielmi mudrych Indiach [106-107]; 9) hetaía chwila [109]; 10) а praudy nie pytaj [24]; 11) Rozon im, panie, u zywot bude [143-145]; 12) Czuw od kogos i to mnie zwiestiw [152]; 13) Choczuć ob toie W. Msc, turbować [155]; 14) Hodia Franca witać [175]; 15) Doduszy, tak mnie toje dziwno [210] і г. д.
Прыведзеныя вытрымкі зьяўляюцца агульнымі для абедзвюх (Адэскай і Віленскай) копій. Здаецца, ня трэба якіх-небудзь довадоў, для ўпэўненьня ў тым, што гэта мова беларуская.
Крыху хіба застановімся яшчэ на сынтаксе. Сустракаюцца, напрыклад, такія звароты: 1) Posylaiu służku... odwieszczaiuczy dobroic zdarowie Waszej Miłości [4-6]; 2) Napisawszy ia wojewodoiu Smoleńskim, tob ia sołhał, napisawszy opiat bezwoiewodzkim, toby sie Wasza Milošć hniewaw [16-19]; 3) Koli byw pan Mieleszko, kasztelanom Smoleńskim buduczy na soymie, a ia na toy czas za nim z kordikom stoiaw [99-102]; 4) A teraz tolko swu maiuczy hreblu u moietności, polonny sypać pozwolaiu [171-172]; 5) Siak-tak byto nahorodiwsia Waszey Miłości perapud Moskowski [218-219]. Падобныя звароты тыповы і для сучаснае нам беларускае народнае жывое мовы. Адсюль зразумела, чаму на пытаньне аб мове „Ліста да Абуховіча" немажліва даць іншага адказу, як той, што гэты твор напісаны на мове беларускай.
- ↑ Усё гэта вызначана ў надпісу на гэтым манускрыпце, але хто такі быў Людзьвік Міхал Любленскі, нам невядома. Пэўна, аднак, што ён меў нейкае дачыненьне да Магілеву-Беларускага. Напрыклад, Любленскі зрабіў у гэтай кнізе, на лацінскай мове, такі запіс: "17-18 г. мая 30, каля другое гадзіны з поўначы, пачаў гарэць Магілеў і да 8-9 гадзіны амаль што ўвесь выгарэў, як ёсьць паміж валоў. Нешчасьлівы гэты пажар скончыўся на касьцеле і кляштары езуітаў. Я быў прысутным і глядзеў на гэты няшчасны выпадак".
