Старонка:Выбраныя творы праблемы культуры, літаратуры і мастацтва.pdf/23

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Jump to navigation Jump to search
Гэта старонка была вычытаная


няма споркі, што дзеля разьвіцьця хатніх промыслаў зь яе была бы вялікая карысьць.

Гэткі музэй мне давялося бачыць у Тыльжы, гдзе сабраны багатыя зборы вырабаў мяйсцовага насяленьня. Музэй той памяшчаецца ў мястовым садзе — у стылёвым дамку, дзе кожын, хто прыяжджае ў Тыльжу, можа аглядаць і купляць народныя вырабы.

Само сабой разумеецца, што дзеля таго, каб з такой выстаўкі была карысьць, нельга карыстацца такімі ці сякімі палітычнымі мэтамі, але трэба апірацца на этнаграфіі, выстаўляючы тое, што папраўдзе створана тутэйшым народам. Ёсьць у нашым горадзе і ў Краю розныя варштаты і фабрыкі, заложаныя палякамі і імі кіраваныя; але і ў іх працуе той жа беларускі і літоўскі работнік, пакідаючы на сваіх вырабах сьлед свайго нацыянальнага індывідуалізму. Вось, усе вырабы гэткіх варштатаў, а таксама калекцыі краёвых вырабаў, незалежна ад нацыі гаспадароў варштатаў і калекцый, і становяць агульнакраёвы здабытак і павінны зьліцца на выстаўцы ў адно цэлае з вырабамі асобных работнікаў і работніц беларусаў і літвінаў.

ГУТАРКА І ШРЫФТ

Цяпер, калі крышацца старыя асновы жыцьця, калі трэба яшчэ гэтак многа зрабіць дзеля таго, каб збудаваць новае жыцьцё, — не пара занімацца пытаньнямі аб тым, якая гутарка беларускай мовы будзе будзе станавіць аснову разьвіваючайся літаратурнай мовы нашай. І мы бы не закранулі гэтай справы, калі б не прачыталі даволі цікавай стацьці ўроцлаўскага прафэсара Абіхта.

Гледзячы здалёку на беларусаў, гэты нямецкі філёляг-славіст акурат затрымаўся на гэтым пытаньні, каторае для нас не было дагэтуль такім пільным. Само сабой разумеецца, што яно для нас мае вялікую вагу, і пагляды прафэсара і зробленая ім работа — цэнны і патрэбны. Можам толькі цешыцца з гэтага і, пакуль ня прыйдзе час зрабіць аканчацельны выбар тэй ці іншай гутаркі, пазнаёмім чытачоў з вывадамі прафэсара. Вось, разьбіраючы першыя спробы беларускай літаратуры і яе навейшыя творы, прафэсар даходзіць да пераконаньня, што яна мае найбольш характэрных асобеннасьцей, супольных з ваўкавыскай гутаркай, ды на гэтым грунце выводзіць думку, што ваўкавыская гутарка ляжыць у аснове беларускай літаратурнай мовы, каторая далей і будзе разьвівацца, карыстаючыся найбольш ею.

Як мы ўжо казалі, цяпер яшчэ беларусам трудна зрабіць аканчацельны выбар тэй ці іншай гутаркі, — гэтаксама трудна, як выбраць тыя або іншыя літары. І мы, адзначыўшы толькі, што дагэтуль у беларускай літаратуры пераважываў слуцкі кірунак, затрымаемся на другім пытаньні — больш блізкім, больш сучасным для нас, таксама закранутым уроцлаўскім прафэсарам.

Справа ідзе аб літары — аб шрыфт, якім павінны пісаць беларусы. Тут ёсьць два або нават і тры выхады: два — калі будзем рабіць выбар між старабеларускім шрыфтам («рускімі» літарамі) і шрыфтам лацінскім; тры — калі яшчэ затрымаемся на пытаньні, ці ў лацінскім шрыфце апірацца на польскім ці на чэскім правопісьмеПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content.

Беларусы ўстроенай «Нашай Нівай» анкетайПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content выказалі свой пагляд на першую часьць пытаньня. Апіраючыся на гістарычнай традыцыі, на тым факце, што беларусаў-праваслаўных, каторыя знаюць «рускія» літары, утрая больш за каталікоў, чытаючых пераважна лацінскімі літарамі, — урэшце, што расейская школа не дае праваслаўным магчымасьці надалей знаёміцца з лацінскім шрыфтамПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content, аграмадная большасьць галасоў была пададзена за «рускія літары», каторымі «Наша Ніва» з таго часу і друкавалася. Але гэта яшчэ зусім не разьвязала пытаньня, і ўсялякія