Старонка:Выбраныя творы праблемы культуры, літаратуры і мастацтва.pdf/18

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Jump to navigation Jump to search
Гэта старонка не была вычытаная


забава - не дзеля пацехі або цікавасьці. - Гэта патрэба душы і сэрца. Чытаюць усё шырэйшыя і шырэйшыя кругі. А хто прачытаў усё, што дагэтуль здабыла беларуская літаратура, той жадае болей - новага.

Поруч з гэтым расьце і патрэба пісаць. Узрост нацыянальнай сьвядомасьці паклікаў да працы вялікую грамаду людзей. Адны працуюць на грунце прасьветы народу, эканамічнага падняцьця яго, палітыкі; другія аддаюць свае сілы беларускай літаратуры, паэзіі. І ў гэтай працы выяўляюць сваю душу, свае думкі-ідэалы, свае перажываньні. Чым багацей душа песьняра-паэта, чым болей ён можа сказаць сваім братом, - тым вастрэй чуе ён патрэбу пісаць. Расьце доўгі сьпісак імён беларускіх пісьменьнікаў, расьце лік іх твораў, - але яны толькі тады даходзяць да народу, калі яны надрукаваны, калі іх кожын можа купіць за колькі капеек.

І беларускае грамадзянства зразумела, што справа беларускіх выдавецтв - гэта самая пільная цяпер справа. Беларускае выдавецкае таварыства ў ВільніПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content, петраградзкае "Загляне сонца і ў наша ваконца"Памылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content, "Саха"Памылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content і "Лучынка"Памылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content ў Мінску, каталіцкая суполка "Bieiarus"Памылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content, - урэшце, прыватныя асобы, як А. ГрыневічПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content і інш., выпусьцілі ў пачатку 1914 г. колькі дзясяткаў новых беларускіх кніжакПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content. Адкрылася й новае выдавецтва студэнтаў-беларусаў "Раніца"Памылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content. Ладзіцца яшчэ адно - у МінскуПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content.

Выдаваліся розныя кніжкі: і літаратурныя творы, і паэзіі, і практычныя кніжкі, і рэлігійныя. Не хватала аднаго: кніжак для навукі ў школе. Гэткіх кніг блізка йшчэ зусім у нас няма, апрача пачатковага навучаньня чытаць. Не прыдбали мы іх і сёлета: хаця некаторыя зь іх ужо апрацоўваліся ў рукапісах, аднак пачатак вайны прымусіў спыніць гэту работу, адлажыць да лепшых часоў.

Але і выдрукаваць кніжку - гэта йшчэ ня ўсё: трэба парупіцца, каб яна дайшла да народу. Вось, сёлета багата было зроблена дзеля пашырэньня беларускага друкаванага слова: сьледам за Беларускай Кнгарняй у Вільні адкрыліся гэткія ж кніарні ў Полацку і Мінску і намечаны ў другіх гарадох БеларусіПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content.

Нельга абмінуць моўчкі тых праяў, што паўсталі з узростам беларускага пісьменства. На першым месцы адзначым перамену ў паглядах нашых сялян на беларускую кніжку: яны цэнюць яе, яны шукаюць яе, яна - іх. Нікога ўжо ня дзівіць, што кніжкі друкуюцца і па-беларуску: беларуская мова заваявала сабе пачэснае месца ў сьвядомасьці ня толькі інтэлігентаў, але і найменш асьвечаных людзей. Яе прымаюць як роўную другім.

Гэтага мала. Беларуская мова пачынае ўівацца памалу і туды, куды яе дагэтуль не пускаліПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content. З таго часу, як зьявіліся рэлігійныя кніжкі па-беларуску (-каталіцкія): катэхізмы, сьвятая гісторыя, выясьненьне абрадаў касьцельных ды іншыяПамылка цытавання Invalid <ref> tag; refs with no name must have content, - тыя ксяндзы-беларусы, каторыя не адракаліся ад свайго народу, пачалі вучыць дзяцей асноў веры па-беларуску. Гэта - вялікі крок упярод на дарозе да здабыцьця правоў нашай мовы ў каталіцкім касьцеле. Трэба сказаць, што і агульнае навучаньне ў прыватных пачатковых школах (у "камплектах") людзі пачынаюць вясьці па-беларуску, - прынамсі тлумачаць дзецям усё ў іх роднай мове. Хоць гэта - кропля ў моры, мяркуючы да таго, колькі нашых дзяцей вучаць чужыя людзі ў чужой мове...

Ня будзем гаварыць аб іншых бакох нашага грамадзянскага жыцьця: аб адных цяпер гаварыць нельга, іншыя, здавалася, што павінны шыбка разьвівацца, замёрлі з пачаткам ваеннай завірухі.

Затое сьвядомая частка беларускага грамадзянства, ня могучы працаваць дзеля культурна-нацыянальнага і эканамічнага адраджэньня народу нашага, усё часьцей выступае ў агульнакраёвым жыцьці як паметная сіла.

Багата нашых таварышоў у працы адарвала вайна ад роднай нівы, - але тыя, што асталіся, ахвотне аддаюць свае сілы на падмогу пацярпеўшым ад вайны бліжнім.