Перайсці да зместу

Старонка:Беларуская граматыка для школ (1918).pdf/12

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Гэта старонка не была вычытаная

Тры склоны — назоўны, вінавальны і клічны заўсёды аднолькавы (дзеля гэтага пішам іх у адным радку: Н. В. К.).

Прыклады.

Адзіночны лік.
Н. В. К. 1)сял-о 2)пале́н-а
Род. сял-а пале́н-а
Дав. сял-у пале́н-у
Тв. сял-ом пале́н-ам
Méc. сял-е́ пале́н-е
Множны лік.
Н. В. К. 1)сёл-ы 2)пале́н-ы
Род. сёл-аў пале́н-аў
Дав. сёл-ам пале́н-ам
Тв. сёл-амі пале́н-амі
Méc. сёл-ах пале́н-ах
Адзіночны лік.
Н. В. К. 3)пляч-о 4)мор-а
Род. пляч-а мор-а
Дав. пляч-у мор-у
Тв. пляч-ом мор-ам
Méc. пляч-ы мор-ы
Множны лік.
Н. В. К. пле́-чы мор-ы
Род. пле́ч-аў мор-аў
Дав. пле́ч-ам мор-ам
Тв. пле́ч-амі мор-амі
Méc. пле́ч-ах[1] мор-ах
Адзіночны лік.
Н. В. К. 5)жыцьц-ё 6)пол-е
Род. жыцьц-я пол-я
Дав. жыцьц-ю пол-ю
Тв. жыцьц-ём пол-ем
Méc. жыць-ці пол-і
Множны лік.
Н. В. К. . . пал-і
Род. . . пал-ёў
Дав. . . пал-ём
Тв. . . пал-ямі
Méc. . . пал-ёх
§27. Увагі аб канчатках.

1) Месны склон адз. л. мае чатыры канчаткі: e, i, ы, у, якія ўжываюцца так, як у іме́ньнях мужчынскага роду, напр.:

а) у сяле́, пры вакне́, у гумне́, на сукне́, аб пісьме́ і г. д. (канчатак е пад націскам).
на се́не, у ле́це, на це́ле, у слове, на не́бе, на пале́не, і г. д. (канчатак не пад націскам).
b) аб дабры, на плячы, пры гуманцы, на моры, у горы, пры вогнішчы, на сэрцы, на ваконцы, на сонцы і г. ц.
с) іме́ньні на к перад канчаткам маюць у: ве́ка — аб вéку, вока — аб воку.
d) у лахмацьці, у жыцьці, на гальлі, у чытаньні, пры здарэньні, на пол і г. д.

Задачка. Вывесьці правіла, калі ўжываецца які канчатак.

2) Назоўны склон мн. ліку мае канчаткі і, ы: гумны, бярве́ньні, палі, азёры, здарэньні і г. д.

3) Родны склон мн. л. можа ўжывацца або з канчаткам оў (аў) або без канчатку: вядзёр — вёдраў, красён — кроснаў, пле́ч — пле́чаў і г. д.

  1. Можна ўжываць і форму плячмі, плячыма́, на плячох.