Расійска-беларускі слоўнік (1928)/Слоўнік/Ч
| ← Ц | Ч Слоўнік Аўтар: Сцяпан Некрашэвіч і Мікола Байкоў 1928 год |
Ш → |
Ч.
Чабан — пасту́х.
Чабёр (бот. Satureja Rivin ) — сатурэя (б. т.), чабор, чобрык.
Чавкание — жв(м)я́каньне, ч(в)мя́каньне, ць(в)мя́каньне.
Чавкать,-кнуть — жв(м)я́каць, жв(м)я́кнуць; ч(в)мя́каць, ч(в)мя́кнуць; ць(в)мя́каць, ць(в)мя́кнуць.
Чадо — дзіця́, дзіця́тка.
Чадолюбивый — дзеталю́бны.
Чадолюбие — дзеталю́бства, каха́ньне дзяце́й.
Чаевой,-вые (деньги) — гасьцінец.
Чаёк — гарба́тка.
Чаепитие — расьпіва́ньне гарба́ты.
Чаемый — спадзява́ны.
Чай — гарба́та, чай; ч. луговой (бот. Lysimachia nummularia L.) — лазоўка-сьцялу́ха (б. т.).
Чай нар. — а можа, пэўна.
Чайка (зоол. Larus) — кнігаўка, ча́йка, ча́іца, морская варона (Fed.), кірля́ (В. Ласт.).
Чайная — гарба́тня, ча́йная.
Чайник — імбры́чак, ча́йнік.
Чайничать — расьпіва́ць гарба́ту, чаява́ць.
Чайный — гарба́тны, ча́йны;-ное дерево (бот. Thea) — гарба́тнік (б. т.).
Чал — ліна для прывя́званьня карабля́.
Чалма — чалма́.
Чалопегий — стрыка́ты.
Чалый, чалко — конь сівай ма́сьці.
Чан — чоп, кадзь, каду́шка, ку́фа.
Чапрак — чапра́к.
Чарка — ча́рка, кілішак, ке́ліх.
Чародей — чараўнік, вядзьма́к, чарадзе́й, варажбіт, зна́хар.
Чародейка — чараўніца, ве́дзьма, вядзьма́чка, чарадзе́йка, варажбітка, зна́харка, знахорка.
Чародейный,-йственный — чарадзе́йны, вядзьма́чы.
Чародейский — чараўніцкі, вядзьма́цкі.
Чародейство — ча́ры, чараўніцтва, чараўство, варажба́.
Чародействовать — чарава́ць, вядзьма́чыць, варажы́ць.
Чарочка — ча́рачка, кілішачак.
Чарующий — чароўны, прыва́бны, пава́бны.
Чары — ча́ры.
Час — гадзіна; в пятом часу — а пя́тай гадзіне; который час? — яка́я гадзіна; в час — у пору, у са́мы час; с часу на час — вось-вось, што гадзіны; под час — ча́сам, калі-ні-калі; час от часу — што раз; битый час — цэльная гадзіна.
Часовенка — каплічка.
Часовенный — каплічны.
Часовня — капліца.
Часовой и. сущ. — вартавы́ (в. т.).
Часовой прил. — 1) гадзінны; 2) гадзіньнікавы;-вой мастер — ма́йстар гадзіньнікаў.
Часовщик — ма́йстар гадзіньнікаў, гадзіншчык.
Часок — гадзінка, гадзіначка.
Частенько,-стёхонько — часьце́нька.
Частить — учашча́ць, ча́ста хадзіць да каго; ча́ста што-не́будзь рабіць, драбніць.
Частица — часьцінка, ча́стка, драбок.
Частичный — часьцінны, частковы.
Частию — часткова.
Частно — прыва́тна.
Частновладельческий — прыватнаўла́сьніцкі.
Частное (мат.) — дзель (м. т.).
Частность — паасобнасьць, частковасьць; в -сти — паасобку.
Частный — 1) паасобны, частковы; 2) прыва́тны;-ное лицо — прыва́тная асоба;-ная область знания — спэцыя́льная галіна ве́ды;-ным — образом — прыва́тна.
Часто — ча́ста.
Частокол — частакол, вострако́л.
Частота — ча́стасьць.
Частуха (бот. Alisma L.) — ша́льнік (б. т.), шале́нец (Fed.).
Частуховый,-вые растения (бот.) — шальніковыя (б. т.).
Частушка — дрынду́шка (л. т.).
Часть — часьць, часьціна, ча́стка, дзель, дзяля́нка, доль, па́йка; третья-сть — траціна; четвертая -сть — чвэртка; -сти речи (грам.) — часьціны мовы;-сти света (геогр.) — ча́сткі сьве́ту (г.-к. т.); это по вашей части — гэта вас даты́ча.
Часы — гадзіньнік, зага́рак, часы́; -сы карманные — кішанёвы гадзіньнік; заводить -сы — накру́чваць гадзіньнік.
Часы воен. — ва́рта; стоять на часах — стая́ць на ва́рце.
Чахлый — змарне́лы, худы́, счаўрэлы, вы́схлы, мізэрны.
Чахнуть — марне́ць, ча́ўрыць, сохнуць, худа́ць, мізарне́ць.
Чахотка — сухоты; заболеть скоротечной чахоткой — захварэць на галёпы.
Чахоточный — сухотны; -точный больной — сухотнік.
Чаша — ке́ліх, ча́ра, ча̀ша.
Чашевидный,-образный — келіхава́ты, падобны на ке́ліх.
Чашелистик (бот. sepalum) — падвяночкавы лісток (б. т.).
Чашечка — філіжа́начка; ч. цветка (бот.) — падвяночак (б. т.).
Чашка — ча́шка, міска, лату́шка; чайная — філіжа́нка; ч. у весов — ша́лька, ша́ля; ч. надколенная (анат.) — накале́ньніца (ан. т.).
Чаща — гушча́р, гушча́рнік (лс. т.), гушчыня́, гусьце́ж, не́тра.
Чаще — часьце́й; всего чаще — найчасьце́й.
Чаяние — спадзява́ньне, спадзява́нка; паче -ния — неўспадзе́ўкі, неспадзява́на.
Чаянный — спадзява́ны.
Чаять — спадзява́цца, чака́ць.
Чвакание — чвя́каньне.
Чвакать, чвакнуть — чвя́каць, чвя́кнуць.
Чваниться — задава́цца, пы́шыцца, надзіма́цца, фанабэрыцца.
Чванливость — задава́ньне, пы́ха, фанабэрыстасьць.
Чванливый,-ный — фанабэрысты, пы́шны, надзіма́ны; запане́лы, пы́шка.
Чванство — пы́ха, фанабэрыя, задава́ньне.
Чебак (рыба) — чуба́к.
Чего — чаго.
Чеглок (зоол. Falco subbuteo) — сакол-каршачок (з. т.).
Чей (чья, чьё) — чый (чыя́, чыё); чей -то, чей-нибудь — абы́-чый, не́(й)чый.
Чек — чэк, квіт.
Чека́ — за́гваздка.
Чеканить — выбіва́ць (манэту).
Чеканка — выбіва́ньне (манэты).
Чеканный — біты.
Чеканщик — выбіва́ч.
Чекан-каменка (зоол. Saxicola) — е́рчык (з. т.).
Чекан-мухоловка (зоол. Placincola) — іва́нчык (з. т.).
Чековый — чэкавы.
Чекист — чакісты.
Чёлка — чуб, гры́ўка.
Чёлн — човен.
Челнок — чаўнок, чоўнік.
Чело — чола, чало, лоб; в печи — чале́сьнік.
Челобитная,-битня — паклонная.
Человек — чалаве́к, в см. прислужник — чаля́днік; на̀йміт; сделаться -ком — вы́йсьці ў лю́дзі; военный ч. — вайсковец; молодой ч. — хлопец, маладзён.
Человеколюбец — чалавекалю́б.
Человеколюбие — чалавекалю́бства, лю́дзкасьць.
Человеколюбивый — чалавекалю́бны, лю́дзкі.
Человеконенавистник — чалавеканенавісьнік, вораг лю́дзкі, адлю́дак.
Человекообразный — падобны на чалаве́ка.
Человекоубийство — забойства чалаве́ка, душагу́бства.
Человекоубийца — забойца чалаве́ка, душагу́б, душагу́бец.
Человечек — чалаве́чак.
Человечески — палю́дзку, як лю́дзі.
Человеческий — чалаве́чы, лю́дзкі; -ское достоинство — годнасьць чалаве́ка.
Человечество — чалаве́цтва (т. гр.), лю́дзтва (г.-к. т.), лю́дзкасьць.
Человечий — чалаве́чы.
Человечина — чалаве́чына.
Человечишко — чалаве́чак, нікчэмны чалаве́чак.
Человечно — палю́дзку.
Человечность — лю́дзкасьць.
Человечный — лю́дзкі, міласьцівы.
Челюстный — сківічны.
Челюсть,-сти — сківіцы, па́шчанкі, шчэляпы; у рыбы — зе́бры.
Челядинец — чаля́днік.
Челядинка — чаля́дка.
Челядь — чэлядзь.
Чем (твор. п. от. что) — чым; чем-то — чымсь; болеть чем — хварэць на што.
Чем (союз) — чы́мся.
Чемерица (бот. Veratrum L.) — чамяры́цца; ч. Лобелиева (V. album L.) — чамяры́ца бе́лая (б. т.).
Чемодан — валіза, клу́мак, чамада́н.
Чемпион — чэмпіён, асілак, пераможца.
Чему — чаму́; к чему — нашто, дзе́ля чаго; к чему это поведет — што з гэтага бу́дзе.
Чепец — чапе́ц, капту́р.
Чепрак — гу́ня, гу́нька.
Чепу́ра рыжая (зоол. Ardea purpurea) — ча́пля чырвоная.
Чепуриться — чапуры́цца.
Чепуха — лу́хта́, чаўпня́, недарэчнасьць.
Чепчик — чэпчык.
Червиветь — чарвівець.
Червец (род — Coccus) — чарве́чнік;-цы (семейство — Coccidae) — чарвяцы́ (з. т.).
Червеязычные (зоол. Hippoglossa) — чэрвеязы́чныя (з. т.).
Черви (карт, масть) — чы́рва; у пчел — чырва́.
Червивый — чарвівы.
Червле́ный — см. Багряный.
Червонец — чырвонец.
Червонный — чырвоны.
Червообразный — чарвякава́ты, падобны на чарвяка́.
Червоточина — чырваточа, чырваточына.
Червоточный — чырваточны.
Червь — чарвя́к, рабак; ч. дождевой, земляной (Lumbricus terrestris) — дажджавік земляны́ (з. т.);
ч. шелковичный — шаўкавічнік;
черви ленточные (Cestodes) — істу́жнікі (з. т.).
Червяк — чарвя́к, раба́к; -як древоточец — ша́шаль.
Червячок — чарвячок, рабачок; Иванов -чок — сьветлячок; заморить -чка — падсілкава́цца.
Чердак — гара̀, вы́шкі, падстрэшша.
Чердачный — гаравы́, падстрэшны.
Черево — см. Чрево.
Черёд — чарод, чарга́.
Череда — 1) см. Черёд; 2) бот. (Bidens L.) — ваўчкі (б. т.).
Чередной — чародны, чарговы.
Чередование — чаргава́ньне.
Чередоваться — чаргава́цца, чарадава́цца.
Через — праз, це́раз (што), скрозь, за; через год возвращусь — за год вярну́ся.
Черезчур — зана́дта, над ме́ру, це́раз ме́ру, ня ў ме́ру, це́раз край.
Черёмуха (бот. Prunus Padus) — чаремха (б. т.), чаромха, цяремха, цярэмшына, калакалу́ха.
Черемуховый — чарэмхавы, чаромхавы.
Черенок ножа — тронак, калодка; бот. — зразок (б. т.).
Черенковый — тронкавы, зразковы.
Череп — чэрап; лодки — дно, спод.
Черепаха (зоол. Chelonia) — чарапа́ха; ч. наземная (Testudo) — шчы́тніца (з. т.).
Черепаховый — чарапа́хавы.
Черепаший — чарапа́шы.
Черепица — дахоўка, чарапіца.
Черепичный — чарапічны.
Черепной — чарапны́.
Череповидный — чарапава́ты, падобны на чэрап.
Черепок — чарапок, чарапе́нь.
Чересполосный — цераспалосны.
Чересседельник — церасьсядзе́льнік.
Черешковый — зразковы.
Черешня (бот. Prunus avium L.) — чарэшня, цярэшня.
Черешневый — чарэшневы, цярэшневы.
Черешок (бот. petiolus) — хвасток ліставы́ (б. т.).
Черкать, черкнуть — чы́ркаць, чы́ркнуць, чыркану́ць.
Черкес — чарке́с.
Черкешенка — чарке́ска.
Черкнуться — чы́ркнуцца.
Чермный — чырвоны;-ное море — Чырвонае мора.
Чернавка — чарня́ўка.
Чернение — чарне́ньне.
Чёрненький — чорненькі.
Чернеть — чарне́ць.
Чернёхонек — чарню́сенькі, чарню́ткі.
Чернец — чарне́ц.
Черника (бот. Vaccinium Myrtillus L.). — чарніца.
Чернила — чарніла, атра́мант.
Чернильница — чарнільніца, калама́р, калама́рніца.
Чернильный — чарнільны, атра́мантавы; -ные орешки — галя́с, земляна́я са́жа (лс. т.).
Чернить — чарніць.
Черница — чарніца, чарнічка, чарну́шка.
Черничный — чарнічны.
Черно — чорна.
Чернобородый — чарнабароды.
Чернобровый — чарнабры́вы.
Чернобрюхий — чарнабру́хі.
Чернобыльник,-быль (бот. Artemisia vulgaris L.) — чарнобель.
Черноватый — чарня́вы, трохі чорны, цьмя́ны, чма́ры.
Черновик — чарнавік.
Черновой — чарнавы́.
Черноволосый — чарнавалосы, чарня́вы.
Черноглазый — чарнавокі.
Черноголовка (бот. Brunella L.) — брунэлька (б. т.).
Черноголовый — чарнагаловы.
Черногорец — чарнаго́рац.
Черногория — Чарнаго́рыя.
Чернозём — чарназе́м; ч. тучный — чарназе́м тлу́сты.
Черноземный — чарназе́мны.
Чернозубый — чарназу́бы.
Черноклён — (бот. Acer tataricum L.) - клён тата́рскі (б. т.).
Чернокнижник — чарнакніжнік.
Чернокорень (бот. Суnoglossum officinale L.) — касталом ле́кавы.
Чернокрылый — чарнакры́лы.
Чернолесье — чарналéсіца.
Черномазый — мурза́ты, чарня́вы.
Чернорабочий — чарнарабочы.
Черноризец — см. Монах.
Чернослив — чарнасьліў, су́шаныя сьлівы.
Чернота — чарната́.
Чернотал — (бот. Salix pentandra L.) — вербалоз (б. т.).
Чернуха (гриб Agaricus пecator Pers.) — ваўня́нка.
Чернушка (бот. Nigela sativa L.) — чарну́шка.
Черный — чорны; бру́дны; -ный народ — простыя лю́дзі; -ная работа — бру́дная пра́ца; -ные дни — нешчасьлівыя дні.
Чернь — чэрнь, просталю́дзьдзе, цямнота.
Черпак — чарпа́к, конаўка, карэц.
Черпало — чарпе́нь.
Черпальный — чарпа́льны.
Черпать, черпнуть — чарпа́ць, чарпну́ць.
Черстветь — чарсьцьве́ць, карэць.
Чёрствость — чорствасьць.
Чёрствый — чорствы, закарэлы, сухі.
Чёрт — см. Чорт.
Черта — ры́са, ры́ска, лінія, чырта́;-ты лица — ры́сы тва́ру; соединительная черта (грам.) — злучок; пограничная ч. — спарубе́жная лінія; ч. оседлости — мяжа́ асе́ласьці.
Чертёж — рысу́нак (м. т.), за́рыс, плян.
Чертёжник — рысава́льнік, зарысоўнік.
Чертёжный — рысава́льны, рысоўны, зарысоўны;-ная — рысава́льня.
Чертёнок — чорцік, чэрцік, чарцяня́, чарця́тка.
Чертильный — рысава́льны.
Чертить — рысава́ць, зарысоўваць, крэсьліць, чырціць.
Чертовка — чартоўка, шата́нка, чарціха.
Чертовски — пачартоўску; надзвыча́йна.
Чертовский — чартоўскі, чортаў, чарця́чы.
Чертовщина — чартаўня́, чартавіна, ліха.
Чертог — пакой, за́ля;-ги — пала́цы.
Чертополох (бот. Carduus L.) — чартапало́х (б. т.), растроп (Нс.)
Черточка — ры́ска, ры́сачка, чы́ртачка.
Черчение — красьле́ньне (м. т.), чырчэньне.
Чесалка — шчотка, грабёнка, часа́лка.
Чесальщик — часа́льнік.
Чесание — часа́ньне, часаніна, скраба́ньне, чу́ханьне.
Чесать,-ться — часа́ць, часа́цца; с(ш)кра́баць; с(ш)кра́бацца; чу́хаць, чу́хацца; чешется — сьвярбіць.
Чёска — чос, часаніна, лупцоўка; задать чёску — чосу даць.
Чеснок (бот. Allium sativum L.) — часнок.
Чесночный,-ная трава (бот. Alliaria officinalis) — часнотка ле́кавая (б. т.).
Чесота — сьверб, сьвярбе́ж, сьвярбя́чка.
Чесотка — кароста.
Чесоточный — карасьлівы.
Чествование — ушанава́ньне, шанава́ньне.
Чествовать — чціць, шанава́ць; угощать — частава́ць;-ванный — ушанава́ны.
Чествователь — ушанава́льнік.
Честить — ла́яць, бэ́сьціць, шальмава́ць.
Честно — чэсна, цнотна, сумле́нна, бяз кры́ўды.
Честной — сьвяты́.
Честность — чэснасьць, цнота, сумле́ннасьць.
Честный — чэсны, цнотны, сумле́нны, праўдзівы, пабожны.
Честолюбец — ганарлівец, амбіт.
Честолюбивый — ганарлівы, амбітны.
Честолюбие — ганарлівасьць, амбіцыя.
Честь — гонар, чэсьць, добрае імя́; считать за -сть — мець за гонар; ему все не в -сть — яму́ нічы́м не дагадзіць; дорожить своею-стию — шанава́цца; надо и честь знать — ня трэба перабіра́ць ме́ры.
Честь, поче́сть — лічы́ць, палічы́ць; уважа́ць, ува́жыць (за што).
Чёт — цот, чот, па́ра; в чёт — у цот.
Чета — па́ра, раўня́.
Четверг — чацьве́р (род. — чацьвярга́).
Четверговый — чацьвярговы.
Четвереньки, ходить на -ньках — ра́кам хадзіць (поўзаць).
Четверик — чацьвяры́к.
Четвериковый — чацьвярыковы.
Четверицею — учэцьвера.
Четвёрка — чацьвёрка, чэцьверка; чацьвяры́к (коняй).
Четверни — чацьвярня́ты.
Четвертной — чацьвярны́, чвэртны.
Четверня — чацьвярня́.
Четверо — чэцьвера.
Четвероконечный — чатырохко́нцы.
Четвероместный — на чаты́ры ме́сцы, чатырохме́сны.
Четвероногий — чатырохно̀гі, чацьверано́гі.
Четвероугольник — чатырохку́тнік (м. т.).
Четверохолмие (анат.) — чатырохпаго́р‘е (пс.-л. т.).
Четвертак (монета) — чацьвярта́к.
Четвёртка — чвэртка.
Четвертной — чвэрткавы.
Четвертичный,-ная система (палеон.) — апошні (чатырохра́дны) ўкла́д (г.-м. т.).
Четвертование — чвэртава́ньне.
Четвертовать — чвэртава́ць.
Четвертушка — чвэртка.
Четвёртый — чацьвёрты, чацьве́рты.
Четверть — чвэртка, чвэрць; месяца, луны — ква́дра; ч. дров — шу́рка.
Чётки — ружа́нец, па́церкі.
Чёткий — чытэ(а)льны, выразісты.
Чётко — чытэ(а)льна, выразіста.
Чётный — цотны, чотавы.
Четочки — см. Чётки.
Четыре — чаты́ры; дважды два — четыре — двойчы два — чаты́ры.
Четырежды — чаты́ры разы́.
Четырезубец — чатырохзу́бец.
Четырелистный — чатырохлісты.
Четырепалый — чатырохпа́лы.
Четыреста — чаты́рыста.
Четырестопный (грам.) — чатырохме́рны.
Четырёхатомный — чатыроха́тамны.
Четырёхбатарейный — чатырохбатарэ́йны.
Четырёхглазый — чатырохво̀кі.
Четырёхгранный — чатырохсьце́нны, чатырохкантовы.
Четырёхгранник (тетраэдр) — чатырохсьце́ньнік (м. т.).
Четырёхдневный — чатырохдзённы.
Четырёхклассный — чатырохклясо̀вы.
Четырёхлетие — чатырохго́дзьдзе, чатырохле́цьце.
Четырёхлетний — чатырохгадо́вы, чатырохле́тні.
Четырёхмесячный — чатырохме́сячны.
Четырёхнедельный — чатырохтыднёвы.
Четырёхполка — чатырохпо́льле.
Четырёхпольный — чатырохпо̀льны, чатырохпале́ткавы, чатырохзьме́нны.
Четырёхраздельный — чатырохпадзе́льны.
Четырёхсотый — чатырохсо̀ты.
Четырёхсторонний — чатырохбо́чны.
Четырехугольный — чатырохку́тны.
Четырёхчертный (муз.) — чатырохры́сны (мз. т.).
Четырнадцатый — чатырна́ццаты, чатырна́нцаты.
Четырнадцать — чатырна́ццаць, чатырна́нцаць.
Чех — чэх.
Чехарда (игра) — конь; куля́ньне.
Чехия — Чэхія.
Чехлик — каптурок; ч. корневой (бот. calyptra) — каптурок каранёвы (б. т.).
Чехол — капту́р, ҷахол, футара́л.
Чехоня (рыба Pelecus) — каса́р (з. т.), чэшка.
Чечевица (бот.) — сачы́ўка, сачоўка (б. т.), сачавіца; ч. сʻедобная (бот. Ervum Lens L.) — сачоўка праўдзівая (б. т.); (зоол. Carpodacus) — чаромашнік (з. т.).
Чечевицеобразный — сачыўкава́ты, падобны на сачы́ўку.
Чечевичка — сачы́вачка, сачавічка (б. т.).
Чечётка (зоол. Acanthis linaria) — чачотка.
Чешский — чэскі.
Чешуекрылый,-лые насекомыя (зоол. Lepidoptera) — матылі (з. т.).
Чешуеобразный,-видный — лускава́ты.
Чешуйка — лу́сачка (б. т.), лу́скачка.
Чешуйница (зоол. Lepisma sacchaгіпа L.) — цукроўнік звыча́йны (б. т.).
Чешуйный — лусковы.
Чешуйчатник — 1) зоол. (Lepidosiren) — лускоўнік; 2) зоол. (Protopteгuѕ) — двуды́хальнік (з. т.).
Чешуйчатый — лускава́ты.
Чешуя — луска́, лузга́, шалуда́.
Чибис (зоол. Vanellus) — кнігаўка.
Чиж, чижик — чы́жык.
Чижиковый — чы́жыкавы.
Чижовник — см. Ракитник.
Чик-чик — чык-чык.
Чикание — чы́каньне.
Чикать,-кнуть — чы́каць, чы́кнуць.
Чиликаньне — цьвіліканьне, ціліканьне.
Чиликать — цьвілікаць, цілікаць, цьвіркаць.
Чин — чын, годнасьць, стан, ра́нга; церк. — уста́ва, пара́дак; по чину — у пара́дку; нижний чин — жаўне́р, салда́т.
Чина (бот. Lathyrus L.) — гарошак (б. т.).
Чинар (бот. Platanus orientalis L.) — плята́н усходні (б. т.), чына́р.
Чиненный — папра́ўлены, ла́таны, пала́таны.
Чинить — чыніць, дзе́яць, рабіць; папраўля́ць, рапарава́ць; старыя вещи — ла́таць; бомбу — набіва́ць; карандаш — завострываць.
Чиниться — чыніцца, дзе́яцца.
Чинно — у пара́дку, ла́дам, прыстойна.
Чинный — прыстойны.
Чиновник — урадовец, чыноўнік.
Чиновничий — нале́жачы ўрадоўцу.
Чиновница — жонка ўрадоўца, чыноўніца.
Чиновный — у чынох.
Чиноначалие — нача́льніцтва.
Чиноположение — см. Хиротония.
Чинопроизводство — нада́ньне ступе́ні годнасьці (чы́ну).
Чинш — чынш.
Чиншевой — чыншавы́.
Чирей — ску́лка, скуля́нка, баля́чка, болька; -рьи — ску́льле.
Чирикание — ціліканьне, цьвіліканьне, цьвірканьне.
Чирикать — цілікаць, цьвілікаць, цьвіркаць.
Чирок (зоол.) — см. Утка.
Чирышек — ску́лачка, баля́чка.
Чирьеватый — скулава́ты, у ску́льлі.
Численность — лічба, колькасьць, лік.
Численный (пример — мат.) — лікавы (м. т.), лічэбны.
Числитель (дроби) — лічнік (м. т.), лічэбнік.
Числительный,-ное имя (грам.) — лічэбнік, чысло.
Числить — лічы́ць, рахава́ць.
Числиться — лічы́цца.
Число — лік, лічба; чысло (ме́сяца); ч. двойственное (грам.) — па́рны лік; ч. единственное, множественное (грам.) — адзіночны, множны лік; ч. отвлеченное — бязыме́нны лік (м. т.); ч. именованное — найме́нны лік; ч. чётное, нечётное — лік цотны, няцотны; числом — лікам, лічма; я был в -сле приглашенных — я быў сярод запрошаных; в том -сле — у тым ліку.
Чистенький — чы́сьценькі.
Чистенько,-стёхонько — чы́сьценька, чысьцю́тка.
Чистец (бот. Stachys L.) — чы́сьцік (б. т.).
Чистилище — чы́сьцец.
Чистильня — чысьцільня.
Чистильщик — чысьцільнік.
Чистительный — чысьцільны.
Чистить — чы́сьціць; посуду песком — шарава́ць; металл до блеска — ліхтава́ць; обувь ваксою — ваксава́ць;-ться о птицах — абскуба́цца.
Чистка — чышчэньне.
Чисто — чы́ста; на чисто — дазва́ньня, дарэшты.
Чистоган — гатоўка.
Чистокровный — чыстакроўны, немяша́ны.
Чистописание — прыгожае пісьмо, прыгожапіс.
Чистоплотно — аха́йна.
Чистоплотность — аха́йнасьць.
Чистоплотный — аха́йны.
Чистосердечие — шчы́расьць.
Чистосердечный — шчы́ры. Чмок
Чистота — чыстата́, чы́стасьць; аха́йнасьць; на -стоту — усё чы́ста, адкры́та, ня тоючыся.
Чистотел (бот. Chelidonium majus L.) — падты́ньнік вялікі (б. т.), чортава срэбра.
Чистый — чы́сты, бе́лы; я́сны, сьве́тлы; о небе — я́сны; в моральн. см. — нявінны, непару́шаны, нечапа́ны; -стое золото — шчы́рае золата; от -стого сердца — ад ду́шы; шчы́ра; платить -стыми деньгами — плаціць гатоўкаю;-стый, как кристал — чы́сты, як сьляза́; остался -стый — вы́йшаў сухі з вады́.
Чистяк — 1) см. Чистец; 2) чысьця́к.
Читальня — чыта́льня; изба-читальня — ха́та-чыта́льня.
Читальщик — см. Чтец.
Читальный — чыта́льны.
Читание — чыта́ньне; по складам — сьлібізава́ньне.
Читатель — чыта̀ч, чыта́льнік.
Читательница — чыта́чка, чыта́льіца.
Читать — чыта́ць; -тать лекции — выклада́ць; -тать по складам — сьлібізава́ць; -тать наставление — навуча̀ць.
Чих — чох, чмых; ачхі!
Чихание — чха́ньне, чы́хаўка, чмы́ханьне.
Чихательный (порошок) — чха́льны.
Чихать, чихнуть — чхаць, чхнуць; ачхікаць, ачхікнуць; чмы́хаць, чмы́хнуць.
Чичероне — павады́р.
Чище — чысьце́й; как можно -ще, всего -ще — найчысьце́й.
Чище сравн. ст. прил. — чысьце́йшы.
Чищение — чышчэньне; песком — шарава́ньне.
Член тела — чле́н; приятельского кружка — ся́бар, ся́бра; грам. — член; -ны дроби — чле́ны дробу.
Членистый,-стоногий (зоол.) — суставаногі (з. т.).
Членовредительство — наўмы́снае кале́цтва.
Членораздельный — членападзе́льны.
Членский — чле́нскі, сяброўскі.
Чмок — цмок, плюсь, цмок.
Чмокание — цмоканьне.
Чмокать, чмокнуть — цмокаць, цмокнуць; цокнуць, плю́снуць; -ться — цмокнуцца, цокнуцца.
Чок — цок.
Чокание — чаркава́ньне.
Чокаться, чокнуться — чаркава́цца, сту́кацца, сту́кнуцца ча́ркамі.
Чопорно — чапу́рна, чапуры́ста, напы́шліва; одеваться -но — чапуры́цца.
Чопорность — чапуры́стасьць, напы́шлівасьць.
Чопорный — чапурны́, чапуры́сты, напы́шлівы.
Чорт — чорт, бес, д‘я́бал, ліхі, нячы́сьцік; каду́к, хохлік, хахла́ты; лесовой — лясу́н; домовой — дамавік; водяной — вадзянік; ч. сумчатый (Sarcophilus ursinus) — зьверажэр торбачны (з. т.); ч. лесной (машина) — дрэвава́л (лс. т.); ч. возьми, побери — няха́й цябе́ чэрці возьмуць; чем чорт не шутит — чаго на гэтым сьве́це ня быва́е; загнать к чорту на кулички — загна́ць туды́, куды́ Мака́р цяля́т не ганя́ў.
Чревастый — чарава́ты, бруха́ты, пуза́ты.
Чреватость — чарава́тасьць.
Чреватый — чарава́ты, бруха́ты; -тый событиями — бага́ты на падзе́і.
Чревный — чэраўны.
Чрево — чэрава, пу́за, жывот, лантухі.
Чревоугодие — абжорлівасьць, дагаджэньне чэраву.
Чревоугодник — абжора, ласу́н.
Чреда — см. Череда.
Чрез — см. Через.
Чрезвычайно — надзвыча́йна, над звы́чай; -но нравится (по виду) — вочы адбірáe.
Чрезвычайность — надзвыча́йнасьць.
Чрезвычайный — надзвыча́йны, нязвы́чны, страшэнны.
Чрезмерно — над ме́ру, бяз ме́ры, непаме́рна, праз верх.
Чрезмерность — надме́рнасьць, непаме́рнасть.
Чресмерный — надме́рны, непаме́рны.
Чресплечный — цераспле́чны.
Чресполосица — цераспалосьсе.
Чресполосный — цераспалосны.
Чресла — крыжы́.
Чтение — чыта́ньне.
Чтец — чыта́льнік (л. т.).
Чтить — чціць, шанава́ць, вяліча́ць, хваліць; праздники — сьвяткава́ць.
Что мест. — што; что- то — штосьці, не́шта, не́штачка; что-нибудь, что-либо — абы-што, што-не́будзь, што-колечы, што-кольвек; вот что — вось што; что до меня касается — што на мяне́; что -бы ни было — як бы то ня вы́шла; во что бы это не стало — чаго-б гэта ні каштава́ла; ему все не по чем — яму́ ўсё дарма́, ён ні пра што ня дба́е; мне что-то не по себе — мне штосьці аніякава́та; для чего — нашто; не к чему — ні на што; чего-то — чагось.
Что союз — што; а что — а вось жа; что даже — ажно.
Чтобы, чтоб — каб, што-б, абы́, бада̀й.
Чу? — чу́еш!
Чуб — чуб, чупры́на.
Чубук — цыбу́к.
Чубурахнуться — чабоўкнуцца, плю́снуцца; чубарах! — чабоўк! чабоўсь!
Чубучный — цыбуковы.
Чубушник (бот. Philadelphus L.) — язьмін (б. т.).
Чувственно — пачуцьцёва, пажадліва, сласнотна.
Чувственность — пачуцьцёвасьць (пс.-л. т.), пажадлівасьць, сласнота.
Чувственный — пачуцьцёвы (пс.-л. т.), пажадлівы, сласнотны; тклівы, датклівы.
Чувствительно — чульліва, чу́ла.
Чувствительность — чульлівасьць, чу́ласьць.
Чувствительный — чульлівы, чу́лы; заходлівы; -ная благодарность — вялікая падзя́ка.
Чувство — пачу́цьце, пачуцьцё; органы внешних чувств — органы знадворных адчува́ньняў; прийти в -ство — ачуня́ць, апрытомнець.
Чувствование — пачува́ньне (пс.-л. т., Hc.).
Чувствовательный — пачува́льны, адчува́льны (пс.-л. т.).
Чувствовать — пачува́ць, адчуваць;-ть расположение — гарну́цца; -ть отвращение — гідзіць.
Чугун — чыгу́н.
Чугунка — чыгу́нка.
Чугунный — чыгу́нны; -ный горшок — чыгунок.
Чугунноплавильный завод — гама́рня.
Чудак — дзіва́к, чудасе́й, чуда́к.
Чудаковатый — дзіва́чны, чуда́чны.
Чудачество — дзіва́цтва, чуда́цтва.
Чудачить — дзіва́чыць, шту́кі выкідваць, праку́дзіць.
Чудесник — праку́днік.
Чудеса — чу́ды, чудэсы (Нс.).
Чудесно — чудоўна, цудоўна, дзіўна, на дзіва.
Чудесность — чудоўнасьць, цудоўнасьць, дзіўнасьць, дзіва́чнасьць.
Чудесный — чудоўны, цудоўны, дзіўны.
Чудить — дзіва́чыць, сьмех з сябе́ рабіць.
Чудиться безл. — здава́цца.
Чудно — чудоўна, цудоўна, дзіўна.
Чудо — чуд, чу́да, цуд, дзіва; ч. из чудес — прадзіў, вялікае дзіва.
Чудовище — пачва́ра, страшы́дла.
Чудовищный — пачва́рны, страшэнны.
Чудодей — см. Чудак.
Чудодействие — чуд, цуд.
Чудодейственный — чудоўны, цудоўны.
Чудодействовать — твары́ць чу́ды.
Чудотворец — чудатворэц, чудадзе́й.
Чудотворный — чудатворны, чудоўны, цудоўны.
Чудское озеро — Чу́дзкае возера.
Чудь — чудзь.
Чужак — чужа́к, чужы́нец, чужаніца, чужы́, чуж-чужа́нін.
Чужбина — чужы́на, чужа́я старонка.
Чуждаться — чужа́цца, цура́цца, адкіда́цца.
Чуждый — чужы́; вольны (чаго).
Чужеземец,-странец — чужазе́мец.
Чужеземка,-странка — чужазе́мка, чужа́чка, чужа́я.
Чужеземны,-странный — чужазе́мны, чужазе́мскі, чужы́.
Чужеядный — чужае́дны.
Чужое — чужое.
Чужой — чужы́;-жие люди — чужы́нцы.
Чулан — камора, каморка.
Чуланный — каморны,
Чуланчик — каморачка.
Чулок — панчоха.
Чулочник — панчошнік.
Чулочница — панчошніца.
Чулочный — панчошны.
Чум — чум (г.-к. т.).
Чума — чума́, пошасьць, паморак, паля́ндра, чорная сьмерць.
Чумазый — мурза́ты, му́рза, бру́дны, нячы́сты, неаха́йны, чуры́ла.
Чумак — чума́к.
Чумный — чу́мны, пошасны, паморкавы.
Чуприна — чупры́на.
Чур (меня) — цур (мяне́), чур.
Чураться — цура́цца, чура́цца.
Чурбан — цяле́ш, чурба́к (лс. т.).
Чурка — цу́рка, цуру́балка, аслапок.
Чуткий — чу́ткі, чу́йны, пільны, дба́йны, чука́вы.
Чутко — чу́тка, чу́йна, пільна, дба́йна.
Чуткость — чу́ткасьць, чу́йнасьць, пільнасьць, дба́йнасьць, чука́васьць.
Чуть — ледзь, ле́два, ле́дзьве, зале́два, трохі, ма́ла; чуть-чуть — ледзь-ледзь, ма́ла што, бязма́ла, бе́змаль, насілу; чуть держаться — ліпе́ць.
Чутьё — чуцьцё, нюх.
Чухонец — чухонец.
Чухонка — чухонка.
Чухонский — чухонскі.
Чучело — балва́н, пу́жала, пу́дала, патароча.
Чушка — подсьвінак.
Чушь — глу́пства, лу́хта́, бяссэнсіца.
Чуять — чуць.
Чьё, чья — см. Чей.