Перайсці да зместу

Расійска-беларускі слоўнік (1928)/Слоўнік/Х

З пляцоўкі Вікікрыніцы
Ф Х
Слоўнік
Аўтар: Сцяпан Некрашэвіч і Мікола Байкоў
1928 год
Ц

Спампаваць тэкст у фармаце EPUB Спампаваць тэкст у фармаце RTF Спампаваць тэкст у фармаце PDF Прапануем да спампаваньня!




Х.

Ха, ха, ха! — гі-гі-гі! ха, ха, ха!

Хаживать — ча́ста хадзіць.

Хаз — кане́ц тканіны; хоз.

Хайлить — гарла̀ць, галасава́ць.

Хайло — зя́па, ля́па, халя́ва, жарало; чале́сьнік (у пе́чы).

Халат — хала́т.

Халатно — нядба́ла, абы-як.

Халатность — нядба́ласьць, занядба́ньне.

Халатный — 1) нядба́лы, нядба́йны; 2) хала́тны.

Халва́ — халва́.

Халдей — хальдэй.

Халиф — халіф.

Халифат — халіфа́т.

Халуй — халу́й, грубія́н, лагіза, папіха́ч.

Халуйский — халу́йскі, подлы, падлы́жны.

Хальцедон (мин.) см.Кварц.

Халькотрит (мин.) см.Колчедан.

Хам — 1) хам, хаму́т; 2) и. соб. — Хам.

Хамелеон (зоол. Chamaeleo) — хамэлео́н.

Хамиты — хаміты.

Хамский — ха́мскі, подлы.

Хамство — ха́мства.

Хан — хан.

Хандра — нуда́, маркота, не́марасьць; нагонять-ру — ну́дзіць.

Хандрить — ну́дзіцца, ны́дзець, маркоціцца.

Ханжа — бажона, сьвяце́ц; сьвяты́ бяз розуму.

Ханский — ха́нскі.

Ханство — ха́нства.

Хаос — хаос, бязла́дзьдзе, гармідар, разгардзія́ш.

Хаотический,-чный — бязла́дны, пераблы́таны.

Хаотично — бяз ла́ду.

Хаотичность — бязла́днасьць, блытаніна.

Хап! — хап, цап!

Хапание — хапа́ньне, хапаніна, ца́паньне.

Ха́пать, ха́пнуть — хапа́ць, ха́пнуць, ца́пнуць.

Хапун — хапу́н, хапу́га.

Хапунья — хапу́ха.

Характер — хара́ктар, прырода, нату́ра, уда́ча; сильный х. — моцны хара̀ктар; человек с упрямым характером — нату́рысты; изменить-тер — пераста́віць (злама́ць) нату́ру.

Характеризовать — характарызава́ць, адзнача́ць.

Характеристика — характары́стыка; мат. знак — знак, сымболь.

Характерно — характэ́рна, адзна́чна, адме́тна, паказа́льна.

Характерный — характэ́рны, адзна́чны, адме́тны, паказа́льны.

Харкание — ха́рканьне, ка́рханьне.

Харкать, харкнуть — ха́ркаць, ха́ркнуць; ка́рхаць, ка̀рхнуць.

Харкота — харкавіна.

Харкотина — харкавіньне, карха́віньне.

Харкун — харку́н, карху́н.

Харкунья — харку́ха, карху́ха.

Хартия — гра́мата, скру́так (л. т.), сувой, ха́ртыя.

Харч — харч, харчы́.

Харчевня — карчма́, харчоўня.

Харчевой — харчовы.

Харя — ха́ра, пы́ка, хра́па, мурло, пы́са, морда, марда́сы.

Хата — ха́та.

Хатка — ха́тка.

Хаять — гу́дзіць, га́ніць.

Хвала — хвала́.

Хвалебный — выхва́льны.

Хваление — хвале́ньне, выхва́ла.

Хваленый — хвалёны.

Хвалитель — выхва́льнік; хвалько.

Хвалить — хваліць, выхваля́ць.

Хвалиться — хваліцца, выхваля́цца, выслаўля́цца.

Хвальба — хвальба́.

Хва́стание — хва́станьне, выхвале́ньне, хвальба́.

Хвастать,-ться — хва́стаць, хва́стацца; хваліцца, выхваля́цца, вяліча́цца, узнасіцца.

Хвастливо — хвасьліва.

Хвастливость — хвасьлівасьць.

Хвастливый,-стовской — хвасьлівы, выхва́льны.

Хвастовски — хва́лячыся.

Хвастовство — самахва́льства, хвасьць; хвальба́, выхва́лка.

Хвастунишка,-стун — хвасту́н, хвасько, хвасьце́нь, хвалько, самахва́л.

Хвастунья — хвасту́ха, самахва́лка, хва́ська.

Хват — зух, маладзе́ц, уга́р.

Хватание — хапа́ньне, хвата́ньне, ла́паньне, лапаніна, ца́паньне.

Хватанный — ха́паны.

Хватать, хватить — хапа́ць, хапну́ць; хвата́ць, хваціць; ца́паць, ца́пнуць; ла́паць, ла́пнуць; га́баць; в безлич. см. — выстарча́ць, вы́старчыць; -тить кого кулаком, палкою — лупану́ць, габану́ць, зье́зьдзіць; -тить через край — ме́рку перабра́ць.

Хвататься, хватиться — хапа́цца, хапіцца; хвата́цца, хваціцца; чапа́цца, зачапіцца; ухопвацца, ухапіцца; бра́цца, узя́цца за што; -титься за ум — паразумне́ць.

Хватка — 1) хопка, хапа́ньне; 2) дзюб (у пту́шак).

Хваткий — хопкі.

Хватом — ра́зам, ра́птам, похапам.

Хватски — зухава́та, жва́ва.

Хватский — зухава́ты, хіжы, жва́вы, маладзе́цкі, адва́жны.

Хвать! — хоп, хап, цап, луп, троп, трах, сьвісь!

Хвойник — хвойнік.

Хвойный — хваёвы, хвойны, ігла́сты, шы́льнікавы (б. т.); -ный лес — бор.

Хворание — хвара́ньне.

Хворать — хварэць, няўздолець, няду́жаць.

Хворост — лама́чча, гальлё, хвораст (лс. т.), хлу́д, хруст, лом.

Хворостина — лазіна, хлудзіна, хлабазьдзіна, хварасьціна, дубе́ц.

Хворостиночка,-нка — ду́бчык.

Хворость — хворасьць, хваравітасьць.

Хворый — хворы, хваравіты, няду́жы.

Хворь — хвароба, хворасьць.

Хвост — хвост; у рыбы — плёс.

Хвостатый — хваста́ты.

Хвостать — хваста́ць, сьцёбаць.

Хвостец (анат.) — гу́зна, гузно.

Хвостик — хвасток.

Хвостище — хвасьціна.

Хвостник (бот. Hippuris vulgaris L.) — пяры́льцы.

Хвостовый — хвастовы.

Хвостцовый — гузновы.

Хвощ (бот. Equisetum) — хвошч.

Хвощевый — хвашчовы; -вый пучок для мытья посуды — хвашча́нка.

Хвоя — ігліца, шы́льнік (б. т.), хвоя.

Хедив — хеды́ў.

Херес (вино) — хéрэс.

Херить — касава́ць.

Херувим — херувім.

Херувимский — херувімскі.

Херувимчик — херувімчык.

Хи, хи, хи! — хі, хі, хі; гі, гі, гі; кі, кі, кі!

Хибарка, хижина — халу́па, халу́пка, хацінка.

Хилеть — рабіцца кволым, занепада́ць, хіле́ць.

Хиленький — кволенькі, хіленькі, хваравіты, слабе́нькі.

Хилость — кволасьць, хіласьць.

Хилый — кволы, хілы, хіля́к, слабава́ты, хваравіты; -лая женщина — хіля́чка.

Химера — хімэ́ра, пачва́ра.

Химерически,-рично — хімэры́чна, дзіва́чна.

Химерический,-ричный — хімэры́чны, дзіва́чны.

Химик — хі(э)мік.

Химический —хі(э)мічны.

Химия — хі(э)мія.

Хина — хіна.

Хинин — хініна.

Хинный — хінны, з хіны.

Хирология (язык глухонемых) — мова рук.

Хиреть — гібе́ць, марне́ць, мадзе́ць.

Хиромантик — хірама́нт, варажбіт.

Хиромантия — хірама́нтыя.

Хиротония — хіратонія, высьвячэньне (на па́па, дзя́кана).

Хиротонисать — высьвяча́ць на папа́ (дзя́кана).

Хирург — хіру́рг.

Хирургический — хірургічны; -ский инструмент — хірургічная прыла́да.

Хитон — хітон, халаміда, доўгая кашу́ля.

Хитренький — хітранькі, хітрава́ты.

Хитре́нько — хітрэнька, хітрава́та.

Хитреть — хітрэць, набіра̀цца хітрасьці.

Хитрец — хітру́н, хітру́га, мудраге́ль, пракура́т, круце́ль.

Хитрецкий — хітру́нскі, мудраге́льскі.

Хитро́ — му́дра, вузлава́та.

Хитро — хітра.

Хитрить — хітрава́ць, мудраге́ліць, віля́ць, круціць, махлява́ць.

Хитроватый — хітрава́ты.

Хитросплетение — хітрыкі, вы́мудры, выкрунта́сы.

Хитростный — см. Хитрый.

Хитрость — хітрасьць.

Хитроумный — хітры на розум, хітраму́дры.

Хитрунья — хітру́ха, хітру́нка, мудраге́лька, пракура́тка.

Хитрый — хітры, му́дры;-рые ласкательства — падбе́гі; хитр — хіцёр, му́дзер.

Хихикание — хіхіканьне, гігіканьне, кікіканьне, кіханьне.

Хихикать — хіхікаць, гігікаць, кікікаць, кіхаць.

Хищение — крадзе́ж, грабе́ж, зьдзірства, расьця́г (т. пр.), хапа́ньне, хапаніна.

Хищник — драпе́жнік.

Хищница — драпе́жніца.

Хищничать — драпе́жнічаць.

Хищнический — драпе́жніцкі.

Хищнищество — драпе́жніцтва.

Хищный — драпе́жны, хіжы;-ные (зоол. Carnivora) — мясажэры;-ные птицы (Accipitres) — драпе́жнікі (з. т.).

Хлад — см. Холод.

Хладнокровие — халоднасьць, непару́хлівасьць, павольнасьць.

Хладнокровно — з халодным сэрцам.

Хладнокровный — з халодным сэрцам, халодны, вытрыва́лы, непару́хлівы; сьлядзёнік.

Хладный — см. Холодный.

Хлам — халу́сьце, рызьзё, тра́нты, бэбахі, грамазда́, сьме́цьце.

Хламида — халаміда.

Хлеб — хлеб, бонда (Нс.), па́па (дзіц.); невыпеченный — гле́йкі, які ма́е зака́лец; белый — бу́лка; пеклеваный — сітны; горбушка хлеба — акра́ец, акра́йчык; х. плоский, пресный — корж; ломтик х. — скіба, скібка; х. на корню — збожжа; х. насущный — штодзённы хлеб; х. озимый — азіміна; х. яровой — ярына́.

Хлебало — сярба́йла.

Хлебание — сёрбаньне, сярба́ньне, хлябта́ньне.

Хлебать — сёрбаць, сярба́ць, хлябта́ць.

Хлебец — хлябе́ц, хле́бчык.

Хлебник — см. Хлебопёк.

Хлебный — хле́бны;-ная корка — скары́нка; -ная торговля — хле́бны га́ндаль; -ные растения — см. Злаки.

Хлебня — см. Хлебопекарня.

Хлебовидный — падобны на хлеб.

Хлебодар — ша́фар.

Хлебок — глыток, сёрб.

Хлебопашенный — хлебаробны, рольніцкі, ральніцкі.

Хлебопашество — хлебаробства, рольніцтва, ральніцтва.

Хлебопашец — хлебароб, рольнік.

Хлебопёк — пе́кар, хлебапёк.

Хлебопекарня — пяка́рня.

Хлебопечение — пячэньне хле́ба.

Хлебородный — хле́бны, хлебародны, ураджа́йны на хлеб.

Хлебопродавец — гандля́р хле́бам, прадаве́ц хле́ба.

Хлеб-соль — хлеб і соль, проша.

Хлебосол — гасьцінны чалаве́к.

Хлебосольный — гасьцінны.

Хлебосольство — гасьціннасьць.

Хлеботорговецсм. Хлебопродавец.

Хлеботорговля — хле́бны га́ндаль.

Хлев — хлеў; большой для скота — абора; для овец — каша́ра; для свиней — сьвіну́шнік; для коров — кароўнік; для волов — валоўня; для лошадей — каню́шня, ста́йня; для гусей — гуся́тнік; при пост. дворе — стадола.

Хлевный — хле́ўны.

Хлевок — хлявок, хляве́ц, хлявушок, заку́та, за́гарадка.

Хлестание — хляста́ньне, сьцяба́ньне, хлыста́ньне, шлёбаньне.

Хлестать, хлестнуть, хлеснуть — хляста́ць, хлясну́ць, хлестану́ць; сьцёбаць, сьцяба́ць, сьцебану́ць; хлыста́ць, хлыстану́ць; шлёбаць, шлёбнуць.

Хлёстко — хлёстка, дасьціпна.

Хлёстский — хлёсткі; зухава́ты.

Хлипание — хліпаньне, хіканьне.

Хлипать — хліпаць, хікаць.

Хлобыс(т)нутьсм. Хлестать.

Хлоп! — лясь! плясь! пок! шчоўк!

Хлопание — ля́сканьне, пля́сканьне; глазами — лы́паньне, лу́паньне.

Хлопать, хлопнуть — ля́скаць, ля́снуць; пля́скаць, пля́снуць; шчоўкнуць; хлопушкой — хлёпаць, хлёпнуць; покаць, покнуць; глазами — лы́паць, лы́пнуць; лу́паць, лу́пнуць; дверями — бра́зкаць, бра́знуць.

Хлопнуться — шлёпнуцца, ля́снуцца, пля́снуцца, гры́мнуцца.

Хлопок — бавоўна, ба́ўна, бавэлна.

Хлопотание — клапата́ньне, за́хады, за́бегі.

Хлопопать — клапаціцца, клапата́ць, ру́піцца, дбаць, стара́цца, рабіць за́хады.

Хлопотливо — клапатліва, рупатліва, дба́йна, стара́нна.

Хлопотливость — клапатлівасьць, рупатлівасьць, стара́ннасьць.

Хлопотливый — клапатлівы, рупатлівы, дба́йны, стара́нны.

Хлопотно — клопатна, сумя́тліва.

Хлопотный — клопатны, неспакойны, сумя́тлівы.

Хлопотня — клапатніна, мітусьня́.

Хлопотун — клапату́н, бяду́н.

Хлопотунья — клапату́ха.

Хлопоты — клопаты, клопат, за́хады; вводить кого в-ты — клапаціць, заклапочваць; с ним не оберешься -пот — з ім шмат (бага́та) клопату; быть в больших -тах — ве́льмі клапаціцца; живет себе без всяких -пот — жыве́ сабе а́ні га́дкі; быть захлопоченным — мець бага́та клопату.

Хлопушка — хлёпаўка, покаўка, ля́скаўка.

Хлопчатник (бот. Gossypium L.) — бавоўнік (б. т.).

Хлопчато-бумажный — баваўня́ны.

Хлопьё — клочча.

Хлор (хим.) — хлёр.

Хлорал (хим.) — хляра́ль.

Хлористый — хлёрысты.

Хлорит (мин.) — хляры́т (г.-м. т.).

Хлорный — хлёрны.

Хлороз — бле́дніца (б. т.).

Хлорофил (бот.) — хлярафіл, лістазе́лень (б. т.).

Хлорофильный,-ные зерна — хлярафільныя дробачкі (б. т.).

Хлороформ — хляраформ.

Хлынуть — хлы́нуць, ры́нуць; паліцца.

Хлыст,-стик — 1) дубе́ц, прут; 2) пу́га; 3) хлюст, джы́нджык.

Хлыстатьсм. Хлестать.

Хлыстовщина (секта) — хлыстоўшчына.

Хлыщ — джы́нджык.

Хлябать — плю́хаць.

Хлябь — бяздоньне, прорва.

Хм! — гм!

Хмелевод — хмелявод, хмяля́р.

Хмелевой — хмялёвы, хме́льны.

Хмелёк — хмялёк; он под хмельком — ён пад ча́ркаю, падвы́піўшы.

Хмелеть — хмяле́ць, п‘яне́ць.

Хмелина — хмяліна.

Хмель (бот. Humulus lupulus) — хмель.

Хмельник — хмяльнік.

Хмурить — х(г)му́рыць, насу́пліваць (вочы, твар).

Хмуриться — х(г)му́рыцца, насу́плівацца; о небе — нахма́рвацца.

Хмурый — х(г)му́ры, гму́ра.

Хмыз — су́чча, лама́чча (лс. т.).

Хныкание — кны́ханьне, вя́каньне, стэнканьне, зы́каньне.

Хныкать — кны́хаць, вя́каць, ру́мзаць, стэнкаць, зы́каць.

Хобот — хобат.

Хоботовый — хобатавы.

Хоботок — хабаток, хабаточак; сыса́льца.

Хоботоносный,-ные (зоол. Proboscidea) — хобатано́сныя (з. т.).

Ход — ход, хада́; поступ, рух, бег; уваход; узкий ход — су́ткі; быть в-ду — ужыва́цца; ход часов верный — гадзіньнік добра йдзе.

Ходатай — пасярэднік, абаронец, хада́к, хада́йнік.

Ходатайство — за́хады, клопаты, просьба, пасярэдніцтва; замоўка, хада́йніцтва.

Ходатайствовать — рабіць за́хады, прасіць (за каго), заступа́цца, клапаціцца, хада́йнічаць.

Ходенем ходить — ходарам хадзіць.

Ходить — хадзіць; в см. ухаживать — дагляда́ць; в см. прогуливаться — шпацырава́ць; х. на костылях — ды́баць; ходит слух — ідзе́ чу́тка; ходить по миру — старцава́ць, жабрава́ць;-дить дозором — дазіра́ць.

Ходкий — збы́тны, пакупны́, пашы́раны.

Ходко — збы́тна, лёгка.

Ходкость — збы́тнасьць, пашы́ранасьць.

Ходовой — хадавы́.

Ходок — хада́к.

Ходули — ды́бы, хадакі.

Ходун — хаду́н, хада́к.

Ходьба — хада́, хадзьба́.

Ходячий — хадзя́чы, абе́жны; ужыва́ны.

Хожалый — хаджа́лы.

Хождение — хаджэньне, хажба́,хада́, хадня́.

Хозяйка — гаспады́ня, пані, хаджа́йка.

Хозяйничание — гаспадарава́ньне.

Хозяин — гаспада́р, хаджа́ін, хадзя́ін, хазя́й.

Хозяйничать — гаспадарава́ць, гаспада́рыць, хадзяінава́ць, хадзяява́ць.

Хозяйский — гаспада́рскі.

Хозяйственник — гаспада́рнік.

Хозяйственно — гаспада́рна, ашча́дна.

Хозяйственность — гаспада́рнасьць.

Хозяйственный — гаспада́рны, гаспада́рчы.

Хозяйство — гаспада́рка, хадзя́йства; домашнее -ство — ха́тняя гаспада́рка.

Хозяйствоватьсм. Хозяйничать.

Хозяюшка — гаспады́нька, хадзя́ечка.

Холение — пе́ставаньне.

Холить — пе́ставаць, пе́сьціць, кукобіць.

Холера — хале́ра.

Холерик — хале́рык.

Холерина (мед.) — халяры́на.

Холерический (темперамент) — халяры́чны, агністы.

Холерный — хале́рны.

Холка — чубок, гры́ўка.

Холм — узгорак (г.-к. т.), пагорак, груд; высыпанный — капе́ц.

Холмик — узгорачак, пагорачак, грудок.

Холмистость — узгоркаватасьць, пагоркаватасьць.

Холмистый — узгоркаваты, пагоркаваты.

Холмообразный — узгоркаваты, падобны на ўзгорак.

Холод — холад, халадне́ча, халадзе́ча, мароз, сьцю́жа, зімнасьць, зімнота; зю́зя (дзіця́ч.); холода — халады́.

Холодать — халадзе́ць, ядране́ць, бра́цца на мароз.

Холодеть — халадзе́ць, халадне́ць, зімне́ць.

Холодец — халадзе́ц, халаднік; шпара́г.

Холодильник — халадзільнік.

Холодильный — халадзільны.

Холодильня — халадзільня.

Холодить — халадзіць, ахалоджваць, астуджа́ць.

Холодненько,-новато — халаднава́та, трохі холадна (зімна).

Холодненький,-новатый — халаднава́ты, трохі халодны (зімны).

Холоднёхонький,-хонек — халадню́сенькі, зая́драны.

Холодно — холадна, зімна, я́драна, сьцюдзёна, золка, ёдка; в перенос. см. — няве́тліва, няпрыхільна, няла́скава.

Холодное (кушанье) — квашаніна.

Холоднокровный — халоднакро́ўны, з халоднай кроўю.

Холодность — халоднасьць, зімнасьць, сьцюдзёнасьць, золкасьць.

Холодный — 1) халодны, зімны, сьцюдзёны, студзёны, сіверкі, я́драны, золкі, ёдкі; 2) няве́тлівы, няла́скавы;-ное время — халады́;-ный климат — халодны кліма́т.

Холодок — халадок.

Холожение — ахалоджваньне, халаджэньне.

Холоп — халоп, хлоп, падда́ны.

Холопка — халопка, падда́ная.

Холопский — халопскі.

Холопство — халопства, падда́насьць, запабе́гі, выдыга́ньне.

Холопствовать — быць халопам; запабяга́ць, выдыга́цца (пе́рад кім), упада́ць.

Холостёж — не́жані, кавале́ры, нежана́тыя лю́дзі.

Холостильщик — канава́л, лягча́й, спаклада́ч.

Холостить — лягча́ць, спаклада́ць, валашы́ць.

Холостой — нежана́ты, дзяцю́к, кавале́р;-стой парень в летах — марцовы кавале́р;-стая жизнь — бязжонства; вести -стую жизнь — жыць адзінокім;-стой патрон — пустастрэльны набой.

Холостьбасм. Холощение.

Холостяк — не́жань, нежана́ты, дзяцю́к, кавале́р, адзінокі; х. пожилой — марцовы кавале́р.

Холощение — лягча́ньне, спаклада́ньне, валашэньне.

Холощенный — лягча́ны, вы́легчаны, спаклада́ны, вы́валашаны.

Холст — палатно; грубый — радабодзьдзе, радно, дзяру́га; льняной — порт; с набивными узорами — набіва́нка; сверток-та — тру́бка, сувой.

Холстина — палатніна.

Холстинка — палаце́нка.

Холстинковый — палаце́нкавы.

Холстинный, холщёвый — палатня́ны, палаце́нны, з порту.

Хомут — хаму́т.

Хомутный — хамутовы.

Хомуток — хамуток.

Хомяк (зоол. Cricetus) — хамя́к.

Хор — хор.

Хорал (муз.) — хора́л.

Хоральный — хара́льны.

Хорда — струна́, хорда (м. т.).

Хордовый,-вые (зоол. Chordata) — стру́ньнікі (з. т.).

Хорёвый — тхаровы.

Хорей (лит.) — харэй.

Хорёк (зоол. Putorius foetidus Gr.) — тхор, тхарск, шашок.

Хорея (мед.) — харэя.

Хорист — хары́сты.

Хористка — хары́стка.

Хоровод — карагод.

Хороводиться (с кем) — таварышава́ць, сябрава́ць.

Хороводный — карагодны.

Хоровой — харавы́, гуртавы́.

Хоромы — драўля́ныя пала́цы, пакоі, харомы.

Хоронение — хава́ньне.

Хоронить — хава́ць.

Хорохориться — харахоніцца, інды́чыцца.

Хорошее — добрае, дабро.

Хорошенький — добранькі, гожанькі, прыгожанькі, пе́кненькі, харошанькі.

Хорошенько — добра, харашэнька.

Хорошество — хараство, пекната́.

Хорошеть — прыгажэць, пякне́ць, пышнець, харашэць.

Хороший — добры, дабра́чы, гожы, ла́дны, пе́кны, харошы; находить-шим — уважа́ць за добpae.

Хорошо — добра, гожа, ла́дна, пе́кна, ла́дам, хораша;-шо, что — балазе́; не очень-шо — ня ве́льмі добра.

Хоругвь — пратэса, хару́гва.

Хорунжий — хару́нжы.

Хоры — хоры.

Хорь — тхор.

Хорьковый — тхаровы;-вая шуба — шу́ба на тхарох.

Хотение — хаце́ньне (пс.-л. т.), пахаце́ньне, бажа́ньне, жада́ньне, хоць; сильное — карце́ньне; на хотенье есть терпенье — на пахаце́ньне ёсьць пацярпе́ньне.

Хотеть — хаце́ць, жада́ць, бажа́ць, хцець;-ться — хаце́цца, ру́піць, ры́мсьціць; сильно — карце́ць; перестать-ть — перахаце́ць; хочешь не хочешь — хо́цькі ня хоцькі; не живи, как хочется, а как можется — трэба жыць, як набяжы́ць.

Хотя, хоть — хаця́, хоць.

Хохлатеть — чуба́цець.

Хохлатка (бот. Corydalis DC) — чуба́тка (б. т.).

Хохлатый — чуба́ты; кудла́ты, кашлаты.

Хохлачсм. Хохлатый.

Хохлик — 1) чубок; 2) см. Украинец.

Хохлиться — тапы́рыцца, стаўбу́рчыцца.

Хохлище — вялікі чуб.

Хохлушкасм. Украинка.

Хохол — 1) чуб, чупры́на, хахол; 2) см. Украинец.

Хохолок — чубок.

Хохот — рогат, рагата́ньне, гігіканьне.

Хохотать — рагата́ць, гігікаць.

Хохотливый — рагатлівы, рагату́н.

Хохотня — рагатня́.

Хохотун — рагату́н.

Хохотунья — рагату́ха.

Храбрец — сьме́лы, сьмяля́к, адва́жны, хра́бры.

Храбреть — набіра́цца сьме́ласьці (адва́гі), хра́брыцца.

Храбрецкий — зухаўскі, адва́жны.

Храбриться — асьме́львацца, высьме́львацца, зу́хаць, храбры́цца.

Храбро — сьме́ла, адва́жна, хра́бра.

Храбрость — сьме́ласьць, адва́га, хра́брасьць.

Храбрый — сьме́лы, адва́жны, хра́бры, харобры (ср. Храбрец).

Храм — сьвяты́ня (т. гр.), храм.

Храмик — царкоўка, капліца.

Храминасм. Хоромина.

Храмовник (ист.) — тампліе́р.

Храмовой — царкоўны, што нале́жыць да сьвяты́ні (царквы́);-вой праздник — фэст, залажэньне, кірма́ш, чупры́ньнік.

Хранение — хава́ньне, сховы.

Хранилище — хава́льня.

Хранитель — хава́льнік, вартаўнік; ангел-хранитель — анёл-абаронца.

Хранительница — хава́льніца, вартаўніца.

Хранить — хава́ць, захоўваць, пільнава́ць, сьцерагчы́, шанава́ць.

Храп,-пёж,-пение — хропат, храпа́к, храпе́ньне.

Храпеть — храпці, храпе́ць.

Храпнуть — 1) храпану́ць, зада́ць храпака́; 2) хра́пнуць, вы́цяць.

Храпун — храпу́н.

Храпунья — храпу́ха.

Хребёт — хрыбе́т; х. горный (геогр.) — сьцяг горны (г.-к. т.).

Хребётный — хрыбтовы;-ная кость — хрыбціна.

Хрен — хрэн.

Хреновый — храновы.

Хрестоматия — вы́пісы, чыта́нка.

Хризолит (мин.) —хрызаліт (г.-м. т.), злотака̀мень.

Хризотил (мин.) — хрызаты́л, вужня́к злотажо̀ўты (г.-м. т.).

Хрипливо — хрыпліва.

Хрипливый — хрыплівы.

Хрипение — хрыпе́ньне, хры́пы.

Хрипеть - хрыпе́ць.

Хрипло — хры́пла.

Хриплый — хры́плы.

Хрипнуть — хры́пнуць, хры́пці, асіпнуць.

Хрипота — хры́пка, хры́паўка, сіпка, асіпка.

Хрипящий (мед.) — хры́пкі.

Хрипун — хрыпу́н.

Хрипунья — хрыпу́ха.

Христарадничать — старцава́ць, жабрава́ць.

Христианин — хрысьціянін.

Христианка — хрысьція́нка.

Христиански — пахрысьція́нску.

Христианский — хрысьція́нскі, кшчоны.

Христианство — хрысьція́нства.

Христов — хрыстовы;-тов день — Вялікдзень.

Христолюбивый — хрысталю́бны.

Христопродавец — хрыстапрада́вец, ю́да.

Христос — Хрыстос.

Христосование — хрыстосаваньне.

Христосоваться — хрыстосавацца.

Хрия — хры́я, выпрацава́ньне (л. т.).

Хром (кожа) — хром.

Хромание — кульга́ньне, калдыба́ньне, (ш)канды́ба́ньне, куля́ньне, чыкіля́ньне.

Хроматизм (физ.) — храматы́зм.

Хроматический — храматычны.

Хромать — кульга́ць, калды́баць, (ш)канды́ба́ць, крывуля́ць, куля́ць, чыкіля́ць, храма́ць; хромая притти — пры(ш)канды́баць.

Хромистый (хим.) —хромісты.

Хромит (мин.) — храміт.

Хромой — кульга́вы, храмы́, крывы{{subst:націск} (ср. Хромоногий).

Хромоногий — ку́льга, кульга́вы, калды́ба, калдыба́йла, клышаногі.

Хромоножка — ку́льга, клыш, канды́ба, калды́ба.

Хромоскоп (физ.) — храмаскоп.

Хромота — кульга́васьць.

Хроника — хроніка, кроніка.

Хроникер — храніке́р.

Хронически — хранічна.

Хронический (мед.) — хранічны.

Хронограф — хранограф, часапісец.

Хронография — хранагра́фія, ча́сапіс.

Хронология — храналёгія, часалічэньне.

Хронологический — храналягічны.

Хронометр — храномэ́тар, часаме́р.

Хроноскоп (физ.) — хранаскоп.

Хрупкий — крохкі, кру́хкі, кволы.

Хрупко — крохка.

Хрупкость — крохкасьць, кволасьць.

Хруснуть — хру́снуць, хра́снуць, хру́пнуць, тру́снуць.

Хруст — хруст.

Хрусталик (анат.) — крышталёк (пс.-л. т.).

Хрусталь — крышта́ль; чистый, как -ль — чы́сты, як сьляза́.

Хрустальный — крышталёвы.

Хрустеть — хрусьце́ць, хру́(м)стаць, хрумце́ць, трашча́ць.

Хрущ (зоол. Melolontha) — хрушч; х. июльский (пестрый) (Роlyphylla fullo) — хрушча́к ле́тні (з. т.).

Хрыч — стары́ дзед, грыб, пасьля́к, вы́пса, псюк.

Хрычовка — корга.

Хрюканьне — рохканьне.

Хрюкать — рохкаць.

Хрящ — 1) храшч, храсток; 2) жарства́.

Хрящеватый — храшчава́ты.

Хрящевина — храшчавіна.

Хрящевой — храшчовы, храстковы.

Хрящик — храсток.

Хрящеперые (зоол. Chondropterygii) — храсткапёрыя (з. т.).

Худенький — худзе́нькі, хударля́венькі.

Худеть — худзе́ць, худа́ць, марне́ць, мізарне́ць.

Худо сущ. — ліха, зло, злы́беда, злы́дні, кры́ўда, шкода.

Худо нар. — бла́га, пага́на, ке́пска, нягожа.

Худоба — 1) ху́дасьць, хударля́васьць, 2) мана́ткі.

Худоватый — худава́ты.

Художественно — памаста́цку.

Художественность — маста̀цкасьць.

Художественный — маста́цкі;-ная литература — прыгожае (кра́снае) пісьме́нства.

Художество — маста́цтва.

Художник — маста́к, маля́р.

Художница — маста́чка; маля́рка.

Художнический — мастаковы.

Худой — 1) благі, пага́ны, ке́пскі, ліхі, нягожы, нядобры; 2) худы́, хударля́вы, мізэрны, шчу́плы, сухі, сухарля́вы, худа́к;-дая слава — нясла́ва;-дые семена — паза́дкі.

Худородный — мізэрнай уроды.

Худосочие — ху́дасьць, хірасьць.

Худосочный — худы́, хіры.

Худощавость — сухарля́васьць, хударля́васьць.

Худощавый — сухарля́вы, хударля́вы, худы́, шчу́плы, кашча́вы.

Худший — горшы, падле́йшы.

Хуже — 1) горш, горшы, горай, гарэй, горы; хуже всего — найгорш за ўсё; как можно хуже — як найгорш; стало хуже — пагоршала; час от часу хуже — усё горш ды горш; делаться-же — ху́жыць, хужэць, гаршэць; 2) худзе́й, хударля́вей.

Хула — агу́да, га́ньба, ла́янка, нага́на.

Хуление — га́неньне, га́ньбеньне.

Хулиган — хуліга́н.

Хулиганский — хуліга́нскі.

Хулиганство — хуліга́нства.

Хулитель — агу́днік, перагу́д.

Хулить — гу́дзіць, га́ніць, га́ньбіць.

Хутор — ху́тар, фу́тар, фольварак, засьце́нак.

Хуторянин — хутара́нін, гаспадар ху́тару, фальварковец.