Расійска-беларускі слоўнік (1928)/Слоўнік/Ж
| ← Е | Ж Слоўнік Аўтар: Сцяпан Некрашэвіч і Мікола Байкоў 1928 год |
З → |
Ж.
Жаба (зоол.) — жа́ба, рапу́ха; медиц. (болезнь) — жа́ба, я́шчар.
Жабенок — жабяня́.
Жаберный — жэбравы, зе́(я́)бравы.
Жабий — жабіны; жабья икра — жабуры́ньне.
Жабинец (раст.) — см. Лютик.
Жабник (бот. Stachys silvatica L.) — калма́тка — (б. т.)
Жабный — жабіны.
Жабо — жабо.
Жабрей (бот. Galeopsis Ladanum L.) — зя́бер (б. т.).
Жабровидный — зябрава́ты.
Жабры — жэбры, зя́бры, шчы́бры.
Жавкание — жва́каньне, ча́ўканьне.
Жавкать — жва́каць, ча́ўкаць.
Жаворонок (зоол. Falco nisus) — жа́ўранак, жа́ўрык;-нок лесной — янчу́к; птенец жаворонка — жаўраня́ (мн. ч. — жавараня́ты).
Жадничать — хцівіцца, пра́гнуць, сква́піцца.
Жадно — прагавіта, сква́пна, хціва, жадліва.
Жадность — прагавітасьць, сква́пнасьць, хцівасьць, жадлівасьць.
Жадный — хцівец, хцівы, прагавіты, сква́пны, жадлівы, ненажэрлівы.
Жажда — прагне́ньне, сма́га, жа́да, жадоба; утолить жажду — прагна́ць сма́гу.
Жаждать — пра́гнуць; в см. желать — жада́ць.
Жаждущий — спра́глы, сасма́глы.
Жакет,-тка — жаке́т, жаке́тка.
Жалеть 1) сожалеть — шкадава́ць, жалкава́ць; 2) щадить — шанава́ць.
Жалить — джгаць, куса́ць; крапивою — стры́каць.
Жалиться — джга́цца, куса́цца.
Жалкий — 1) жа́ласны, жа́ласьлівы; 2) мізэрны, убогі, злы́дзень.
Жалко 1) чего — жаль, шкода; 2) жалобно — жа́ласна, жа́ласьліва.
Жало — джа́ла, жа́ла, джга́ла, жыга́ла.
Жалоба — ска́рга, жальба́, нарака́ньне; приносить жалобу — ска́ржыцца, ска́рдзіцца (на што).
Жалобно — жа́ласна, жа́ласьліва, жалобліва.
Жалобный 1) — жа́ласны, жа́ласьлівы, жалоблівы; 2) относящийся к жалобе — скарговы (скарговая кніга).
Жалобщик — ска́ржнік.
Жалованье — 1) дарава́ньне, надава́ньне; 2) пэнсія, запла́та, пла́та, утрыма́ньне, да́жа (Ласт.).
Жалованный — дарава́ны, нада́ны.
Жаловать 1) кого — быць прыхільным да каго; рабіць ла́ску каму́; 2) кому что — дарава́ць, надава́ць, абдароўваць; 3) к кому — хадзіць, даве́двацца (да каго).
Жаловаться, на что нибудь, на кого-нибудь — ска́ржыцца, ска́рдзіцца, жа̀ліцца; нарака́ць, бедкава́цца.
Жаловидный — джалава́ты.
Жалон — ты́чка, вітка.
Жалостно — жа́ласна, жа́ласьліва, жалобна.
Жалостный — жа́ласны, жа́ласьлівы, жалобны.
Жалость — жаль (род. — жа̀лю), літасьць; какая жалость — які жаль! яка̀я шкода!
Жаль существ. — см. Жалость; наречие — жаль, шкода.
Жалюзи — заслона.
Жандарм — жанда́р; жена-ма — жанда́рыха.
Жандармерия — жандармэрыя.
Жандармский — жанда́рскі.
Жанр (литературный) — жанр.
Жанровый — жанравы, бытавы.
Жар — 1) жар, сьпе́ка, пал, гарачыня́; 2) уголья — жар; быть в жару — пала́ць агнём.
Жара — сьпе́ка, сьпякота, пякота, сквар, сква́ра; адская жара — пяке́льная сьпе́ка.
Жараток — прыпе́чак.
Жаргон — жаргон, мяша́ная мова.
Жаргонный — жаргонны.
Жарение — сма́жаньне, пражэньне, пячэньне.
Жареный — сма́жаны, пра́жаны.
Жарить — сма́жыць, пра́жыць, сква́рыць, пячы.
Жариться — сма́жыцца, прагчы́ся, сква́рыцца, пячы́ся; (обжигаться) — смаліцца.
Жаркий — гара́чы, па́лкі, сква́рны;-кий бой — заўзя́ты, гара́чы бой;-кий день — гара́чы, ду́шны дзень.
Жарко — горача, па̀лка, сква́рна, пякотна.
Жаркое — смажаніна, пражаніна, пячы́стае.
Жаровник — вогнішча.
Жаровня — жароўня.
Жасмин (бот. Jasminum officinale L.) — язьме́н.
Жасминный,-новый — язьме́навы.
Жатва — жніво; начало жатвы — зажы́нкі; окончание жатвы — дажы́нкі.
Жатвенный — жніўны;-ная машина — жняя́рка.
Жать (жму) — ціскаць, ціснуць; гне́сьці, гнясьці, сьціска́ць; об обуви — му́ліць; жать масло — біць ма̀сла.
Жать (жну) — жаць; начинать жать — зажына́ць; оканчивать жать — дажына́ць.
Жаться (жмётся) к чему, к кому — ціснуцца, ціскацца, туліцца, гарну́цца, жма́цца; 2) — см. Ёжиться.
Жаться (жнётся) — жа́цца.
Жбан — збан; уменьш. — збанок, збаночак.
Жвакание — жва́каньне, жвя́каньне.
Жвакать — жва́каць, жвя́каць.
Жвачка — жва́чка, жу́йка; как процесс — жва́каньне.
Жвачный — жва̀чны, жу́йны.
Жгун-корень — (бот. Cnidium Сuѕѕ.) — кляве́шчына (б. т.)
Жгут — джгут, бізу́н; игра — джгут.
Жгутик — джгу́цік (б. т.), джгуток, бізунок.
Жгутовый — джгу́тавы.
Жгутообразный — джгутава́ты.
Жгуче — па́лка, палю́ча, пяку́ча, востра, горача.
Жгучесть — па́лкасьць, пяку́часьць, палю́часьць.
Жгучий — па́лкі, палю́чы, пяку́чы, востры, гара̀чы;-чая кровь — гара́чая кроў;-чая боль — пяку́чы боль; жгучий мороз — лю́ты мароз.
Ждание — чака́ньне, жда́ньне, жда́нкі.
Ждать — чака́ць, ждаць, часава́ць, спадзява́цца (каго, чаго); ждал, ждал и не дождался — ждаў, дый жда́нкі пае́ў.
Же — жа, ж.
Жевание — жава́ньне, жва́каньне,
Жевательный — жава́льны.
Жевать — жава́ць, жва́каць, жма́каць.
Жегало — жыга́ла.
Жезл — ля́ска, булава́.
Желаемый — жада́ны, пажада́ны.
Желание — жада́ньне, бажа́ньне; сильное — бажавольле, жадоба, прагне́ньне; по собственному, желаниию — па сваёй воле; против желания — су́праць волі.
Желательно — жада́на, пажада́на.
Желательность — жада́насьць, пажада́насьць.
Желательный, желанный — жада́ны, пажада́ны.
Желать — жада́ць, бажа́ць, воліць; зы́чыць; сильно — пра́гнуць, бажаволіць;-лающий — ахвочы (да чаго).
Желвак — жаўла́к, гу́ля, гуз;-ки фосфоритовые — га́лкі фасфары́тавыя (г.-м. т.).
Желвачок — жаўлачок, гу́лька;-чки у бобовых растений — каранёвыя бародаўкі (б. т.).
Желе — жэле́.
Железа (glanula) — залоза.
Желе́зистый — залозісты.
Железистый — зелязісты, жалязісты.
Железко — зяле́зца, жале́зца.
Железник (бот. Caragana Hutesceпа L.) — дзераза́.
Железнодорожник — чыгу́начнік.
Железнодорожный — чыгу́начны;-ный поезд — поезд.
Железный — зяле́зны, жале́зны;-ная дорога — чыгу́нка;-ный болт — ніт, просва;-ный рудник — ру́дня;-ный корень — (бот. Centaurea scabiosa L.) — валошка вялікакве́тная (б. т.).
Железняк (камень) — зялязьня́к;-няк шпатовый — палявік зя́ле́зны (г.-м. т.).
Железо — зяле́за, зале́за, жале́за; листовое — аркушовае зяле́за.
Железоделательный завод — гама́рня.
Железосодержащий — зелязісты, жалязісты.
Желна (зоол.) — жаўна́.
Желобоватый — жалабава́ты.
Желобок,-чек — жалабок, лотак.
Желтение — жаўце́ньне.
Желтеть — жаўце́ць, жоўкнуць, палаве́ць.
Желтёхонек,-нький — жаўцю́сенькі.
Желтизна — жаўцізна́, жаўціня́.
Желтить — жаўціць.
Желто — жоўта.
Желтобрюхий — жоўтапу́зы.
Желтоватость,-тый — жаўтава́тасьць,-ва́ты.
Желтозелёный — жоўтазялёны.
Желток — жаўток.
Желтокрасный — жоўтачырвоны.
Желтолен (бот. Peucedanum officinale L.) — цьмяне́ц ле́кавы (б.т.).
Жёлтость — см. Желтизна.
Желтоцвет (бот. Adonis) — гарыцьве́т, жоўтацьве́т.
Желтоцветник (бот.) — см. Пахучий колосок.
Желточный — жаўтковы.
Желтуха (мед.) — жаўта́чка, жаўту́ха.
Желтушник (бот. Erysimum L.) — жаўту́шка (б. т.).
Желтый — жоўты;-тый огурец — жаўту́н.
Желудник (бот. Aesculus Hippocastanum L.) — кашта́н дзікі (б. т.)
Желудок — кіньдзю́к, шлу́нак, трыбу́х; несварение-ка — нястра́ўнасьць.
Желудочек — кіньдзючок, шлу́начак, трыбушок.
Желудочный — кіньдзюковы, шлу́начны, трыбуховы.
Жёлудь — жолуд.
Желчный — жоўчны.
Желчь (анат. bilis) — жоўць; говорить с желчью — гавары́ць са злосьцю.
Жеманистый,-ный — мане́жны, мане́рны
Жеманиться — мане́жыцца, фігурава́цца.
Жеманница — фігура́нтка.
Жеманность,-ство — мане́жнасьць, мане́рнасьць, фігурава́ньне.
Жемчуг — пэрлы.
Жемчужина — пэрла.
Жемчужный — пэрлавы.
Жена — жонка (мн. — жонкі); в см. супруга — дружы́на; жена брата — бра́тавая; жена дяди — дзя́дзіна, дзя́дна; разведенная жена — разводка; жена Ивана, Степана — Янчыха, Сьцяпа́ніха і т. д.; взять в жены — ажаніцца з кім, узя́ць сабе́ за жонку.
Женатый — жана́ты.
Жениться на ком — жаніцца (сов. — ажаніцца, пажаніцца) з кім, пабра́цца з кім, узя́ць сабе́ за жонку, адружы́цца.
Женитьба — жаніцьба, ажане́ньне, шлюб.
Жених — жаніх, малады́.
Женихаться — жаніха́цца, заляца́цца.
Женолюбивый,-бец — ба́бнік, бабзды́р, ахвочы да жанок.
Женолюбие — бабзды́рства.
Женоподобный — падобны да ба́бы.
Женский — жаночы, жаноцкі, кабе́чы;-кий род (грам.) — жаночы род;-кая болезнь — жаночае;-кий цветок — слупковая кве́тка (б. т.).
Женственность,-ный — жаночнасьць,-чны.
Женщина — жанчы́на, кабе́та, ба́ба; молодая — маладзіца.
Жердина, жердь — жардзіна, жэрдка; для придавливания снопов на возу — рубе́ль, рубліна; у колодца — асьве́р.
Жердочка — жэрдачка.
Жеребенок — жарабя́, жарабё, жарабчык.
Жеребец — жарабе́ц, вогер; молодой — жарабок.
Жеребиться — жарабіцца.
Жеребьёвка — лесава́ньне.
Жеребьёвщик — лесава́льнік.
Жерло,-ловина — жарало.
Жернов — жоран (мн. — жорны)
Жерновой — жорнавы.
Жертва — ахвя́ра, дар, нада́ньне.
Жертвенник — ахвя́рнік, аўта́р.
Жертвенный — ахвя́рны, ахвярава́льны.
Жертвователь — ахвяроўнік, ахвярава́льнік.
Жертвовательница — ахвяроўніца, ахвярава́льніца.
Жертвовать — ахвярава́ць, дарава́ць, надава́ць.
Жертвоприношение — ахвя́ра, ахвярава́ньне.
Жеруха (бот. Nasturtium B. Br.) — кустоўнік (б. т.).
Жестикулировать — мігава́ць.
Жестикуляция — мігава́ньне.
Жесткий — жорсткі, каля́ны, цу́пкі, шорсткі, му́лкі, цьвёрды.
Жестко — жорстка, каля́на, му́лка, цьвёрда.
Жестковатый — жарсткава́ты, мулкава́ты.
Жесткокрылый — цьвёрдакры́лы.
Жесткость — жорсткасьць, каля́насьць, му́лкасьць, цьвёрдасьць
Жестокий — лю́ты, акру́тны, жорсткі, неміласэрны.
Жестоко — лю́та, акру́тна.
Жестоконравный — нялю́дзкі.
Жестокосердие — см. Жестокость.
Жестокость — лю́тасьць, акру́тнасьць, жорсткасьць, суровасьць, неміласэрнасьць.
Жесточайший — зана́дта лю́ты.
Жесть — бля́ха; кусок жести — бля́шка.
Жестяник — бля́хар.
Жестянка — бляшанка.
Жестянный,-ной — бляша́ны.
Жечь — паліць, пячы́; крапивою — стры́каць; жечь кирпичи — паліць цэглу.
Жечься — паліцца, пячы́ся, смаліцца; крапивою — стры́кацца.
Жжение — пале́ньне; крапивою — стры́каньне.
Жжёнка — гарэлка.
Жжёт безлич. — пячэ, сква́рыць.
Живется безлич. — паводзіцца, жыве́цца.
Живёхонько — ху́ценька, борзьдзенька.
Живее — хутчэй, баржджэй.
Живительный — жы́ўны, жыватворчы.
Живить — жывіць, ажыўля́ць.
Живица — жывіца.
Живность — жы́ўнасьць.
Живо — жва́ва, жы́ва, спры́тна, ху́тка, ра́птам, у момант.
Живоглот — жывае́д.
Живодёр — скурадзёр, лупе́ка, гіцаль.
Живодёрня — скурадзёрня, гіцлоўка.
Живой 1) — жывы́, жыцьцёвы; 2) оживленный — жва́вы, спры́тны, шпа́ркі; -вой мальчик — жэўжык; -вая лошадь — порсткі конь; остаться в живых — вы́жыць; задеть к.-л. за живое — ушку́ліць, даня́ць, дапячы́.
Живокость (бот. Delphinium Consolida L) — казёлкі, рагулькі (б. т.)
Живописец — маля́р.
Живописно — маляўніча.
Живописный — маляўнічы;-сная мастерская — маля́рня.
Живопись — малява́ньне; как профессия — маля́рства.
Живость — жва́васьць, спры́тнасьць, руха́васьць.
Живот 1) жизнь — жыцьцё, жывот; 2) чрево — жывот, чэрава, пу́за, трыбу́х; с большим животом — чарава́ты, чарава́ль; надсадить живот — надарва́цца; надорвать животики, смеясь — парва́ць з рогату кішкі.
Животворный — см. Живительный.
Животина — твары́на.
Животик — чэраўца.
Животноводство — гадоўля жывёлы (г.-к. т.).
Животное — жывёла (р. — лы), жывёліна;-ное дикое — зьвяры́на, зьвяру́га;-ные млекопитающие — сысуны́;-ные позвоночные — хрыбтовыя;-ные пресмыкающиеся — паўзуны́.
Животный — жывёлінны, зьвяры́ны, жывотны.
Животропещущий — поўны жыцьця́.
Живучесть,-чий — жыву́часьць,-чы.
Живучка бот. 1) Ajuga reptans L. — казакі; 2) Sempervivum soboliferum L. — гарля́нка (б. т.), скочка.
Живчик 1) о человеке — жэўжык; 2) — жы́ўчык, зароднік (б. т.).
Жигучка — джыгу́чка, стрыка́тка.
Жид — см. Еврей.
Жидкий — рэдкі; 2) ва́дкі, цяку́чы, плы́нны.
Жидко — 1) рэдка; 2) ва́дка.
Жидковатый — радкава́ты.
Жидкость — ва́дкасьць, жы́жка.
Жидова — см. Еврейство.
Жидовствовать — жыдзе́ць.
Жидовствующий — зжыдзе́лы.
Жижа — жы́жка.
Жиже — радзе́й.
Жизнедатель — жыцьцяда́вец.
Жизнедеятельность — жыцьцячы́ннасьць.
Жизнедеятельный — жыцьцячы́нны.
Жизненность — жыцьцёвасьць.
Жизненный — жы́цьцёвы;-ная сила — клёк, жыве́ц.
Жизнеописание — жыцьцяпіс.
Жизнеописательный — жыцьцяпісны.
Жизнерадостный — жыцьцяра́дасны, жыцьцяра́ды.
Жизнеспособный — жыцьцяздольны.
Жизнь — жыцьцё, жывот;-нь загробная — тагосьвѐтнае жыцьцё;-нь совместная — жыцьцё супольное; провести жизнь — зьвекава́ць.
Жила 1) — жы́ла; минеральная — зложжа (г.-м. т.); 2) о человеке — скна́ра.
Жилет,-тка — камзэлька, жылетка.
Жилетный — камзэлькавы, жыле́тны.
Жилец — 1) жыха́р; 2) кватарант.
Жилистый — 1) жылава́ты, ду́жы; 2) скупы́.
Жилиться — 1) напру́джвацца, жы́ліцца; 2) скна́рыцца.
Жилица — 1) жы́харка; 2) кватара́нтка.
Жилище — памяшка́ньне, жытло́, гаспода, кватэра.
Жилищный — кватэрны, памяшка́льны;-ное товарищество — кватэрнае тавары́ства.
Жилка — жы́лка; иметь поэтическую жилку — мець нахіл да паэзіі.
Жилой — жылы́, памяшка́льны.
Жильё — жытло, дамоўка, памяшка́ньне, жыльлё.
Жильный — жы́льны, зложжавы.
Жимолость (бот. Lonicera L.) — бружме́ль, брызьліна.
Жир — тлу́шч, тлу́стасьць, са́ла, сыць, тук; гусиный — шма́лец; овечий, бараний — лой; свиной на брюхе — здор; вытопки жира — шква́ркі.
Жираф,-фа (зоол.) — жыра́фa.
Жиреть — тлусьце́ць, сыце́ць, гладчэць, таўсьцець.
Жирно — тлу́ста, сы́та.
Жирность — тлу́стасьць, сы́тасьць, гла́дкасьць.
Жирный — тлу́сты, сы́ты, гла́дкі, тоўсты;-ный человек — гладу́н;-ная капля на воде — ска́лка.
Жировик — 1) тлушча́к (г.-м. т.); 2) кагане́ц.
Жировой — тлу́шчавы.
Жиротоп,-пня — салатоп,-пня.
Житейский — жыцьцёвы, абы́дзенны, звыча̀йны.
Житель — жы́хар, мяшка́нец, насе́льнік; исконный — тубылец, тутэйшы.
Жительница — жы́харка, мяшка́нка, насе́льніца.
Жительство — асе́ласьць, перабыва́ньне, побыт, мяшка́ньне.
Жительствовать — жы́харстваваць, жыць, мяшка́ць, мець acéласьць.
Жительствующий — асе́лы.
Житие — см. Жизнь.
Житница — збожніца, жы́тніца, ару́д, гумно.
Житный — жы́тні.
Жито — жы́та, збожжа.
Жить, 1) — жыць, існава́ць; 2) где — мяшка́ць, трыва́ць, перабыва̀ць; жить век — векава́ць; жить чем — жыць з чаго; жить роскошно — раскашава́ць; жить кое-как — мадзе́ць; жить по-барски — панава́ць; жить в соседстве — сусе́дзіць; жить в семье жены — быць у пры́мах; житься — жыць сабе́; живет хорошо — жыве́ сабе́ ані га́дкі; не живи, как хочется, а как велено — трэба жыць, як набяжы́ць.
Житьё — жыцьцё.
Жмуриться — гму́рыцца.
Жмурки — жму́ркі.
Жмыхи — маку́ха, жма́кі.
Жнейка, жнея — жне́йка, жняя́.
Жнец — жнец (р. — жанца́).
Жолна — жаўна́.
Жокей — джаке́й, гайду́к.
Жолудь — жолуд.
Жонглёр — жанглёр.
Жох — зух, праноза.
Жраньё — жраньнё.
Жрать — жэрці, лопаць, трэскаць, лы́гаць.
Жребий — лёс, кон, доля;-бий метать — лёсава́ць.
Жрец — капла́н, ахвя́рнік, жрэц, аўта́рнік.
Жреческий — капла́нскі, ахвя́рніцкі, жрэцкі.
Жречество — капла́нства, жрэцтва.
Жрица — жры́ца, аўта́рніца.
Жужелица,-лка (зоол. Carabus) — жу́жаль.
Жужжание — зык, зы́каньне, гудзе́ньне.
Жужжать — зы́каць, гусьці.
Жук (зоол. Coleopteron) — жук; навозный (Geotrypes) — гнаявік; майский (Melolontha vulgaris) — хрушч; древесный — ша́шаль.
Жулик — жу́лік, зброд, зброднік, круце́ль, банкру́т.
Жульничать — жулікава́ць, банкрутава́ць.
Жульничество — жулікава́ньне, банкрутава́ньне.
Жупан — жупа́н.
Журавль — жураве́ль, жораў; у колодца — вочап, жураве́ль.
Журить — жу́чыць, свары́цца (на каго), ла́яцца, прабіра́ць.
Журнал — журна́л, дзе́ньнік, часопіс, ча́сапіс.
Журналист — журналісты, дзяньніка́р.
Журналистика — журналістыка, дзяньніка́рства.
Журнальный — журна́льны, дзяньніка́рскі, часапісны.
Журчало (зоол. Bombylius) — шэршань, бу́рка.
Журчание — цурча́ньне, гурча́ньне, бурча́ньне.
Журчать — цурча́ць, гурча́ць, бурча́ць.
Жуткий — жу́дасны, жахлівы.
Жутко — жу́дасна, жахліва, стра́шна.
Жуть — жуда́, страхата́, жах.
Жучка — чорны саба́чка.
Жучок — жучок.