Дыямэнты беларускага прыгожага пісьменства (1919)/10/Сымон
| ← Ці грэх… | Сымон Апавяданьне Аўтар: Змітрок Бядуля 1919 год |
Малітва малога Габрусіка → |
| Іншыя публікацыі гэтага твора: Злосьць (Бядуля). |
Прапануем да спампаваньня!
СЫМОН.
Сымон лічыуся найбольшым бедаком у весцы. Дзе калі якое гора навернецца, зауседы трапіць на Сымона; то бык нагу выкруціу, то пуня згарела, то бульба пагніла, то тоя, то сея, але яго ніякая кара з неба ніколі ні міне.
Зрабіуся Сымон чарней чарназема: ходзіць пануры, як галодны воук у чыстым полі і шукае толькі, на чым злосьць сваю спагнаць…
Быццым вужаку носіць ен у грудзех сваіх вялікую, страшэнную злосць, каторая як порах паліць яго, варушыць гострымі калючкамі у нутры і супакою ні дае…
У яго памутнеушых ад бязплоднай працы мазгох, каратаюцца цяжкіе, як шрот думкі:
— Абабрау, аграбіу мяне нехта… Нейкае ліха мне жыць ні дае… „Ты на гару, а чорт за нагу“… Ой што гэта! Божухна… Бо…о…
І ні канчае ен, бо страшэнная злосць душыць горла, вочы туманяцца і наліваюцца крывей…
— Хто ачмуціу мяне? Хто абкруціу мяне?
І азіраецца Сымон кругом сябе сумны, благі… Азіраецца і бачыць сваю жонку, высокую і тонкую, худую кабету з запаушымі грудзьмі, з бледным, падобным да воску тварам, у парванай вопратцы. У адней руце трымае яна маленькаго Юзіка, каторы дрыгае голымі, сінімі ад холаду ножкамі і цягнецца бледнымі вустачкамі да пустых грудзей маці…
Азіраецца Сымон на жонку сваю і дзікім робіцца…
— Во хто вінават! Яна гультайка! Зауседы толькі з дзяцьмі займаецца!.. — I ен спаганяе сваю злосьць… бьець жонку.
Бьець ен сваю жонку што дзень, знаходзючы нейкую прыдзірку і яму быццым лягчэй робіцца.
Сымоніха ні бароніцца, ні крычыць, яна сама падстауляе яму плечы і толькі часамі ціха, слабым, хворым голасам кажа:
— Сымонка! што ты робіш? Гэта-ж грэх! Што-ж з мяне выбьеш? — І маучыць, толькі мацней заціскае бледныя вусны, вочы робяцца вялікія, вялікія… сумныя, сумныя…
Яна гэтак ужо прывыкла, што ніколі ні плача і ціха нясе сваю жыццевую пакуту.
— А моʻі запрауды я вінавата, — думае яна часамі. — Можа я ні дагледзіла, можа я мала рупілася, калі кароука, наша карміцелька, здохла… Мо і запрауды я вінавата, думае Сымоніха — і падстауляе плечы: хай бье! па гэтым жыць буду…
І лупцуе яе Сымон часта, шчыра…
Часта, густа Сымон пьець, але ніколі не пьянеець. Гарэлка ні мае сілы над ім… Толькі робіцца ешчэ сумней, ешчэ страшней; — пальцы скручываюцца у кулакі чорныя, грамадныя…
— Хто мяне грабіць, хто мозг касьцей маіх выймаець?
І бытцым разьюшэны бугай, шпарка бяжыць біць сваю жонку…
І бьець… А кабета маучыць, занятна маучыць быццым запрауды вінавата.
Толькі сохніць Сымоніха, як той завяушы каласок, як тая растаптаная траука на мяжы… Сохне… кашляе… слабее. Плечы хіляцца ніжэй… на сэрцы млосна, абліваецца холадным потам ды сама ні ведае, што з ей робіцца…
— Што с цябе будзе — пачынаюць суседзі ей гаварыць, — ты ж без пары у дамавіну ляжыш. На каго ты дзетак сваіх, сіротак пакінеш? Хто іх гадаваць-даглядаць будзе? Яны, маленькія, пагінуць бяз цябе! Глядзі, ен цябе, біцьем сваім у сухоты увагнау! Чаму-ж ты на яго у воласць не пажалісся?
А Сымоніха маучыць.
А калі суседкі лішне ей дапекаць пачнуць, то яна ім у атказ кажа, што не чужы, а свой мужык бьець, а калі Бог судзіу, то яна жыць будзе і годзі!
Тымчасам Сымон ні унімауся: біу што дзень; кабета сохла усе болей і болей. Сілы ападалі. Загультаілася дый на работу у поле выйсці не магла. Апанела, злегла у ложка.
— Сымонка! Золатца мае! — казала яна у ніпрытомнасьці, перад сьмерцю. — Чаму мяне ні бьеш? Мо лепей-бы гаспадарка пайшла. — І аграмадныя, як пацеркі сьлезы заблішчэлі на яе вачах, і гэтак атдала Богу сваю вінаватую душу…
— Ой, аграбілі мяне! — заплакау-загаласіу ашалелы Сымон, зазлавауся, сціснуу кулакі свае, азірнууся кругом, але ні было ужо каго біць…
Пры нябожчыцы матцы сваей, пануджаныя, мізэрныя, абарваныя стаялі сіроткі і дрыжэлі моучкі, бо плакаць баяліся, каб татка ні біу…
Пахавалі Сымоніху. Якія там хаутуры уладзіу Сымон, то уладзіу, але у хаце зрабілася сумна і пуста без гаспадыні. Паглядзеу Сымон на дзетак-сіротак і сэрца яго, мо‘ першы раз у жыццю, зашчаміу жаль, вялікі жаль…
— Божэ мой! — За што гэта я жонку сваю у магілу увагнау? — І нешта нажом урэзало яго у сэрца і нехта балюча таргануу яго сэрцам…